มหาภารตะ · อัธยายะ 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
ราชาผู้คุ้มครองประชาราษฎร์จะไม่ถูกผูกมัดด้วยเครื่องพันธนาการทางใจได้อย่างไร และจะไม่ล่วงละเมิดธรรมได้อย่างไร ขอท่านปู่โปรดบอกข้าพเจ้าด้วย
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าจะกล่าวธรรมอันนิรันดร์ให้ฟังโดยย่อ เพราะไม่มีผู้ใดจะถึงที่สุดแห่งธรรมได้เลย แม้จะอธิบายโดยพิสดารก็ตาม
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
ท่านควรนิมนต์พราหมณ์ผู้มั่นคงในธรรม มีความรู้ ตั้งมั่นในเทวพรต และประกอบด้วยคุณธรรม ให้เข้ามาพักในเรือนของท่าน และให้เกียรติท่านเหล่านั้น
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
เมื่อลุกขึ้นต้อนรับ เข้าไปหา จับเท้าและกราบไหว้ท่านเหล่านั้นแล้ว ท่านจึงควรทำกิจทั้งปวงพร้อมกับปุโรหิตของท่าน
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
เมื่อประกอบพิธีทางศาสนาเสร็จแล้ว และทำมงคลพิธีแล้ว ท่านควรให้พราหมณ์สวดอวยพรให้กิจการสำเร็จและได้ชัยชนะ
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
ข้าแต่ภารตะ ผู้ที่ประกอบด้วยความซื่อตรง ความมั่นคง และปัญญา ควรยึดธรรมและทรัพย์ไว้ และละเว้นกามและโทสะ
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
ราชาผู้ยกกามและโทสะขึ้นนำหน้าแล้วแสวงหาทรัพย์ ผู้โง่เขลานั้นไม่ได้ทั้งธรรมและไม่ได้ทั้งทรัพย์
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
อย่าให้คนโลภและคนโง่เขลาเข้าไปเกี่ยวข้องกับกามและทรัพย์ ควรแต่งตั้งคนที่ไม่โลภ มีปัญญา ให้ทำหน้าที่ในกิจการทั้งปวง
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
คนโง่ที่ได้รับแต่งตั้งให้ดูแลเรื่องทรัพย์ ไม่ชำนาญในหน้าที่ และเต็มไปด้วยกามและโทสะ ย่อมทำให้ประชาราษฎร์ลำบากด้วยวิธีการที่ไม่เหมาะสม
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
จงแสวงหารายได้จากทรัพย์ด้วยภาษีหนึ่งในหก ด้วยด่าน ด้วยค่าปรับจากผู้กระทำผิด และด้วยค่าจ้างที่กำหนดไว้ตามคัมภีร์
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
เมื่อเก็บภาษีจากแว่นแคว้นอย่างชอบธรรมและถูกต้องตามระเบียบแล้ว พระราชาผู้ไม่เกียจคร้านควรจัดการเรื่องการได้มาและการรักษาไว้ด้วยวิธีนี้
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
ประชาชนย่อมรักใคร่พระราชาผู้คุ้มครองและให้ทาน ทรงยึดธรรมอยู่เสมอ ไม่เกียจคร้าน และปราศจากกามและความเกลียดชัง
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านจงแสวงหาทรัพย์ด้วยการได้มาโดยชอบธรรม ผู้ที่ไม่มุ่งมั่นในคัมภีร์ ธรรมและทรัพย์ของเขาย่อมไม่มั่นคง
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
พระราชาผู้มีทรัพย์ที่ได้มาโดยขัดต่อคัมภีร์ ย่อมไม่อาจสะสมทรัพย์ได้ และทรัพย์นั้นเมื่อวางไว้ในที่ไม่เหมาะสม ย่อมพินาศไปทั้งสิ้น
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
แม้มีทรัพย์เป็นรากฐาน เขาก็ยังก่อความรุนแรงแก่ตนเอง เพราะด้วยความหลงเขาบีบคั้นประชาราษฎร์ด้วยภาษีที่คัมภีร์ไม่รับรอง
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
ผู้ที่ต้องการน้ำนมแต่ตัดเต้านมของแม่โคเสีย ย่อมไม่ได้น้ำนม ฉันใด แว่นแคว้นที่ถูกบีบคั้นด้วยวิธีที่ไม่เหมาะสมก็ย่อมไม่เจริญรุ่งเรือง ฉันนั้น
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
ผู้ที่นำหญ้าและน้ำมาให้ และปรนนิบัติแม่โคที่ให้นมด้วยความอ่อนโยนและความถ่อมตน ย่อมได้น้ำนมเสมอ ฉันใด ผู้ที่เสวยแว่นแคว้นด้วยวิธีที่เหมาะสมก็ย่อมได้ผลฉันนั้น
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ แว่นแคว้นที่เสวยด้วยวิธีที่เหมาะสมและได้รับการคุ้มครองอย่างดี ย่อมก่อให้เกิดความเจริญของคลังอย่างไม่มีใครเทียบได้เสมอ
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
แผ่นดินซึ่งพระราชาคุ้มครองไว้อย่างดี เป็นดั่งแม่โคที่ให้ข้าวและทองคำ เหมือนมารดาที่ให้นมแก่ลูกของตนและผู้อื่นให้อิ่มเอิบอยู่เสมอ แผ่นดินนั้นย่อมอิ่มเอมอยู่เสมอ
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
ข้าแต่พระราชา ขอให้ท่านเป็นเหมือนช่างทำพวงมาลัย อย่าเป็นเหมือนคนเผาถ่าน เมื่อประพฤติเช่นนี้และคุ้มครองอยู่ ท่านจะสามารถเสวยราชสมบัติได้นานนัก
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
หากทรัพย์ของท่านจะสูญเสียไปเพราะการยกทัพของศัตรู ท่านก็พึงขอทรัพย์ที่อยู่กับผู้มิใช่พราหมณ์ด้วยการเจรจาประนีประนอมเท่านั้น
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
อย่าให้จิตของท่านหวั่นไหวเมื่อเห็นพราหมณ์ผู้มั่งคั่ง แม้ในคราวคับขันที่สุดก็ไม่ควรเป็นเช่นนั้น ยิ่งไม่ควรเมื่อท่านมั่งคั่งรุ่งเรือง ข้าแต่ภารตะ
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
ท่านควรให้ทรัพย์แก่เขาเหล่านั้นตามกำลังและตามความควรแก่เขา ปลอบโยนและคุ้มครองเขา ท่านจะได้สวรรค์อันยากที่ใครจะเอาชนะได้
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
ดังนี้ ท่านจงปกครองประชาราษฎร์ด้วยความประพฤติอันชอบธรรม ข้าแต่ผู้ทำให้ชาวกุรุชื่นชม ท่านจะได้เกียรติยศอันเป็นทิพย์ เป็นบุญ และยั่งยืนเสมอ
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
ข้าแต่บุตรของปาณฑุ ยุธิษฐิระ จงปกป้องประชาราษฎร์ด้วยธรรมและการปฏิบัติที่ชอบธรรม จงกระทำให้เหมาะสม อย่าผูกมัดเขาด้วยพันธนาการอันกดขี่
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
นี่แหละคือธรรมอันสูงสุด คือพระราชาปกป้องประชาราษฎร์ของตน เพราะหน้าที่ของสรรพสัตว์คือการคุ้มครอง และการคุ้มครองนั้นคือความเมตตาอันสูงสุด
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้รู้ธรรมจึงถือว่านี่คือธรรมอันยิ่งใหญ่ที่สุด คือพระราชาผู้ตั้งมั่นในการคุ้มครอง และแสดงความเมตตาต่อสรรพสัตว์
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
หากพระราชาไม่ปกป้องประชาราษฎร์ ทำบาปด้วยความกลัว แม้เพียงวันเดียว พระองค์ก็จะถึงจุดจบของบาปนั้นหลังจากผ่านไปหนึ่งพันปี
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
หากพระราชาคุ้มครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม และประกอบธรรมแม้เพียงวันเดียว พระองค์จะเสวยผลของธรรมนั้นในสวรรค์ถึงหนึ่งหมื่นปี
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
โลกทั้งหลายที่พึงชนะได้ด้วยการบูชายัญอย่างดี การสาธยายอย่างดี และการบำเพ็ญตบะอย่างดี พระราชาผู้คุ้มครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม ย่อมบรรลุโลกเหล่านั้นทั้งหมดในพริบตาเดียว
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
ข้าแต่บุตรของกุนตี ท่านจงรักษาธรรมนี้ด้วยความเพียรพยายามเช่นนี้ ครั้นได้ผลแห่งบุญแล้ว ท่านจะไม่ถูกผูกพันด้วยความยึดติดในผลนั้น
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
ข้าแต่บุตรของปาณฑุ ท่านจะได้ความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่ในโลกสวรรค์ ธรรมเช่นนี้เป็นไปได้ยากสำหรับผู้ที่มิใช่กษัตริย์
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
เพราะฉะนั้น มีเพียงพระราชาเท่านั้น ไม่มีผู้อื่น ที่จะได้รับผลแห่งธรรม ข้าแต่ผู้มีความมั่นคง เมื่อได้ราชอาณาจักรแล้ว จงปกครองด้วยธรรม จงทำให้พระอินทร์พอพระทัยด้วยโสม และทำให้มิตรสหายและประชาชนพอใจด้วยสิ่งของที่เขาปรารถนา