మహాభారతం · అధ్యాయం 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
రాజు ప్రజలను రక్షిస్తూ మానసిక బంధంలో ఎలా చిక్కుకోకుండా ఉంటాడు, ధర్మాన్ని ఎలా అతిక్రమించకుండా ఉంటాడు? పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
రాజా, శాశ్వతమైన ధర్మాలను నీకు సంక్షేపంగానే చెబుతాను; ధర్మాలను విస్తారంగా చెప్పినా వాటి అంతాన్ని ఎవరూ పొందలేరు.
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
ధర్మనిష్ఠులు, శాస్త్రజ్ఞులు, దేవవ్రతునిపై మనస్సు నిలిపినవారు, గుణవంతులైన ద్విజులను గౌరవించి నీ ఇంట్లో నివసింపజేయాలి.
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
లేచి వారి వద్దకు వెళ్లి, పాదాలను పట్టుకుని నమస్కరించి, తరువాత నీ పురోహితునితో కలిసి అన్ని కార్యాలను నిర్వహించాలి.
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
ధర్మకార్యాలను పూర్తిచేసి, మంగళ కార్యాలను నిర్వహించి, అర్థసిద్ధి, విజయం కోరే ఆశీర్వచనాలను బ్రాహ్మణులచేత పఠింపజేయాలి.
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
భారతా, సరళత, ధైర్యం, బుద్ధి కలిగినవాడై ధర్మార్థాలను స్వీకరించాలి; కామక్రోధాలను విడిచిపెట్టాలి.
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
కామక్రోధాలను ముందుంచుకొని అర్థాన్ని అనుసరించే రాజు, ఆ అవివేకి ధర్మాన్నీ అర్థాన్నీ పొందడు.
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
లోభులను, మూర్ఖులను కామార్థ విషయాలలో నియోగించవద్దు; లోభం లేని బుద్ధిమంతులను అన్ని కార్యాలలో నియమించాలి.
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
మూర్ఖుడు అర్థ విషయాలలో అధికారిగా నియమించబడితే, కార్యాలలో అనిపుణుడై, కామక్రోధాలతో నిండి, అయోగ్య మార్గాలతో ప్రజలను బాధిస్తాడు.
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
బలి-షష్ఠ (ఆరవ భాగం) పన్ను, శుల్కం, అపరాధుల దండనం ద్వారా, శాస్త్రానుసారం నిర్ణయించిన వేతనం ద్వారా ధనాగమాన్ని కోరు.
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
రాష్ట్రం నుండి ధర్మ్యమైన కరాన్ని న్యాయంగా, యథావిధిగా వసూలు చేయించి, రాజు నిరలసుడై ఈ విధంగా యోగక్షేమాలను ఏర్పాటు చేయాలి.
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
రక్షకుడు, దాత, నిత్యం ధర్మంలో నిలిచినవాడు, నిరలసుడు, కామద్వేషాలు లేనివాడు అయిన రాజుపై మానవులు అనురక్తులవుతారు.
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
కాబట్టి నీవు ధర్మబద్ధమైన లాభం ద్వారా ధనాగమాన్ని కోరాలి. శాస్త్రాలకు అంకితం కానివాడికి ధర్మం, అర్థం రెండూ స్థిరంగా ఉండవు.
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
శాస్త్రవిరుద్ధ మార్గంలో ధనం సంపాదించే రాజు సంచయాన్ని పొందలేడు. అతని ఆ ధనం అనుచిత స్థానంలో వినియోగమై పూర్తిగా నశిస్తుంది.
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
ధనమే ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, అతడు తనకు తానే హింసను తెచ్చుకుంటాడు. మోహవశంగా శాస్త్రానుమతి లేని పన్నులతో ప్రజలను పీడిస్తాడు కదా.
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
పాలను కోరేవాడు ఆవు పొదుగునే కోసివేస్తే అతనికి పాలు లభించవు. అలాగే అయోగ్య మార్గాల ద్వారా పీడించబడిన రాష్ట్రం వృద్ధి చెందదు.
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
గడ్డి, నీరు ఇచ్చి, శాంతంగా వినయంతో పాలిచ్చే ఆవును సేవించేవాడు ఎప్పుడూ పాలు పొందుతాడు. అలాగే ఉచిత ఉపాయంతో రాష్ట్రాన్ని అనుభవించేవాడు ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
ఇక, యుధిష్ఠిరా, ఉచిత ఉపాయంతో అనుభవించబడి చక్కగా రక్షించబడిన రాష్ట్రం ఎప్పుడూ అతులితమైన కోశ వృద్ధిని కలిగిస్తుంది.
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
బాగా రక్షించబడిన రాజు పాలించే భూమి ధాన్యాన్ని, బంగారాన్ని పాలుగా ఇచ్చే ఆవు; తల్లి తన వారికీ పరులకూ ఎల్లప్పుడూ పాలతో తృప్తినిచ్చినట్లే అది ఎల్లప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటుంది.
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
ఓ రాజా, మాలాకారుని వలె ఉండు, బొగ్గు తయారుచేసేవాని వలె కాకు; ఇలా నిమగ్నమై రక్షిస్తూ చాలాకాలం రాజ్యాన్ని అనుభవించగలవు.
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
శత్రు సైన్యం దాడి వల్ల నీ ధనం నశిస్తే, సామోపాయంతోనే బ్రాహ్మణేతరుల వద్ద ఉన్న ధనాన్ని కోరు.
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
బ్రాహ్మణుడు ధనంలో ఉండటం చూసి నీ మనస్సు చలించకూడదు; చివరి దశలో కూడా అలా ఉండకూడదు, మరి భారతా, ధనవంతుని విషయం ఏమిటి.
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
నీవు వారికి వారి శక్తికి తగినట్లుగా, అర్హతకు తగినట్లుగా ధనం ఇవ్వు; వారిని ఓదార్చి, రక్షిస్తూ జయింపరాని స్వర్గాన్ని పొందుతావు.
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
ఇలా ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తనతో ప్రజలను పరిపాలించు; కురునందనా, నీవు ఎల్లప్పుడూ స్వర్గప్రదమైన, పుణ్యమైన, యశస్సును పొందుతావు.
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
ధర్మంతో, న్యాయమైన వ్యవహారంతో ప్రజలను పాలించు, పాండవా యుధిష్ఠిరా. తగిన రీతిలో నడువు; బలవంతపు బంధాలతో బంధించకు.
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
రాజు ప్రజలను రక్షించడమే పరమ ధర్మం. ప్రాణులను రక్షించడమే ధర్మం; అదే గొప్ప దయ.
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
అందువల్ల ధర్మజ్ఞులు దీనినే పరమ ధర్మంగా భావిస్తారు: రక్షణలో నిమగ్నమై ప్రాణులపై దయ చూపే రాజు.
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
రాజు ప్రజలను రక్షించక భయంతో ఒక రోజు పాపం చేస్తే, వేయి సంవత్సరాలలో దాని ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
రాజు ప్రజలను ధర్మంతో పాలిస్తూ ఒక రోజు ధర్మాచరణ చేస్తే, అతడు స్వర్గంలో పది వేల సంవత్సరాలు దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
మంచి యజ్ఞం, మంచి అధ్యయనం, మంచి తపస్సు ద్వారా ఎన్ని లోకాలు గెలవబడతాయో, వాటిని ధర్మంతో ప్రజలను పాలించే రాజు క్షణంలో పొందుతాడు.
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
ఈ విధంగా, కౌంతేయా, ప్రయత్నంతో ధర్మాన్ని పాటించు. అప్పుడు పుణ్యఫలాన్ని పొంది, దానితో ఆసక్తితో బంధింపబడవు.
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
పాండవా, స్వర్గలోకంలో నీవు అత్యంత గొప్ప శ్రేయస్సును పొందుతావు. ఇటువంటి ధర్మాలు రాజులు కానివారిలో అసంభవం.
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
కాబట్టి ధర్మఫలాన్ని పొందగలవాడు రాజే, మరెవ్వరూ కాదు. ధైర్యవంతుడవైన నీవు రాజ్యాన్ని పొంది ధర్మంతో పాలించు. సోమంతో ఇంద్రుని తృప్తిపరచు, కోరికలతో స్నేహితులను, ప్రజలను సంతోషపెట్టు.