ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
ਰਾਜਾ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਣਾ।
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰੀਂ।
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਅਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਚਰਵਾਉਣੇ।
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਰਲਤਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ।
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਰਥ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਨਾ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅਰਥ।
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
ਲਾਲਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਓ; ਲਾਲਚ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ।
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
ਮੂਰਖ ਜੇ ਅਰਥ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾੜੀ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
ਛੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਕਰ, ਮਹਿਸੂਲ, ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰੋ।
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
ਰਾਜ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਸੰਗਤ ਕਰ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਗਰਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ-ਕਸ਼ੇਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
ਜੋ ਰਖਿਅਕ, ਦਾਨੀ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਆਲਸ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੋਏ ਲਾਭ ਰਾਹੀਂ ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵੇਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਰੁੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੰਚਯ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਨ ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਲੱਗ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
ਧਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਖੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਕਸਾਂ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
ਜੋ ਦੁੱਧ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਗਾਂ ਦਾ ਥਣ ਹੀ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਗ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ।
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
ਚਾਰਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਨਰਮੀ ਤੇ ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
ਹੁਣ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਸਦਾ ਅਤੁਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋ, ਕੋਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਨਾ ਬਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਭੋਗ ਸਕੇਂਗਾ।
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
ਜੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਧਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਮ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਧਨ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ।
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਡੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਅੰਤਿਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਫਿਰ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਧਨਵਾਨ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਯਥਾ ਯੋਗ ਧਨ ਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਅਜਿੱਤ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰ; ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਵਰਗ-ਦਾਇਕ, ਪੁੰਨਮਈ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ। ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ; ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ।
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਰਮ ਦਇਆ ਹੈ।
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
ਇਸੇ ਲਈ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਕੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਦਿਨ ਧਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਸਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
ਚੰਗੇ ਯੱਗ, ਚੰਗੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਨੁਬੰਧ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝੇਗਾ।
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਗੈਰ-ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਹਨ।
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੂੰ ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਸੋਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ, ਇੱਛਿਤ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।