ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಿಲುಕದೆ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಲ್ಲಂಘಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾನೆ? ಪಿತಾಮಹರೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
ರಾಜನೇ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ ಅವುಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಪಡೆಯಲಾರರು.
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ದೇವವ್ರತನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿದವರು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾದ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
ಎದ್ದು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನಂತರ ನಿನ್ನ ಪುರೋಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಮಂಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಯದ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಪಠಿಸಿಸಬೇಕು.
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
ಭಾರತನೇ, ಋಜುತ್ವ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರಾಜನು, ಆ ಮೂಢನು ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
ಲೋಭಿಗಳನ್ನೂ ಮೂರ್ಖರನ್ನೂ ಕಾಮ-ಅರ್ಥ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಡ; ಲೋಭರಹಿತ ಬುದ್ಧಿವಂತರನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸು.
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
ಮೂರ್ಖನು ಅರ್ಥ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಪುಣನಾಗಿ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅಯೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ತೆರಿಗೆ, ಸುಂಕ, ಅಪರಾಧಿಗಳ ದಂಡ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವೇತನದ ಮೂಲಕ ಧನಾಗಮವನ್ನು ಬಯಸು.
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಧರ್ಮ್ಯವಾದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ನೀತಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ರಾಜನು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಈ ರೀತಿ ಯೋಗ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
ರಕ್ಷಕನೂ, ದಾನಿಯೂ, ನಿತ್ಯ ಧರ್ಮನಿರತನೂ, ಆಲಸ್ಯರಹಿತನೂ, ಕಾಮ-ದ್ವೇಷರಹಿತನೂ ಆದವನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಅನುರಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಲಾಭದಿಂದ ಧನಾಗಮವನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರಪರನಾಗದವನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡೂ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತವೆ.
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರವಿರುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧನ ಗಳಿಸುವ ರಾಜನಿಗೆ ಸಂಚಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಆ ಧನ ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
ಧನವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ, ಅವನು ತನಗೆ ತಾನೇ ಹಿಂಸೆ ಉಂಟುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
ಹಾಲನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಹಾಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಚಿತ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರು ನೀಡಿ, ಸೌಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿನಯದಿಂದ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು ಸದಾ ಹಾಲು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರಿಯಾದ ಉಪಾಯದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
ಈಗ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಸರಿಯಾದ ಉಪಾಯದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಾ ಅತುಲ್ಯವಾದ ಕೋಶವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುವ ಭೂಮಿ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಹಾಲಾಗಿ ಕೊಡುವ ಹಸು; ತಾಯಿ ತನ್ನವರಿಗೂ ಪರರಿಗೂ ಸದಾ ಹಾಲಿನಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಅದು ಸದಾ ತೃಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟುವವನಂತೆ ಇರು, ಇದ್ದಿಲು ಸುಡುವವನಂತೆ ಆಗಬೇಡ; ಹೀಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲೆ.
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
ಶತ್ರು ಸೇನೆಯ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ಧನಕ್ಷಯವಾದರೆ, ಸಾಮದಿಂದಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರ ಬಳಿ ಇರುವ ಧನವನ್ನು ಬಯಸು.
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಧನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಲಿಸಬಾರದು; ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗಿರಬಾರದು, ಇನ್ನು ಭಾರತ, ಸಮೃದ್ಧನ ವಿಷಯ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು.
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
ನೀನು ಅವರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಧನ ಕೊಡು; ಅವರನ್ನು ಸಂತೈಸಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಜಯಿಸಲಾಗದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
ಹೀಗೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಡತೆಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು; ಕುರುನಂದನ, ನೀನು ಸದಾ ಸ್ವರ್ಗದಾಯಕ, ಪುಣ್ಯಕರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು, ಪಾಂಡುವಿನ ಮಗನೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ. ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆ; ಬಲದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಬೇಡ.
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ. ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಧರ್ಮ; ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಯೆ.
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಜ್ಞರು ಇದನ್ನೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ: ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರುವ ರಾಜ.
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ ಭಯದಿಂದ ಒಂದು ದಿನ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ದಿನ ಧರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
ಉತ್ತಮ ಯಜ್ಞ, ಉತ್ತಮ ಅಧ್ಯಯನ, ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೋ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಜನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
ಹೀಗೆ, ಕೌಂತೇಯ, ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಆನಂತರ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದರೊಡನೆ ಅನುಬಂಧದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
ಪಾಂಡವ, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಇಂತಹ ಧರ್ಮಗಳು ರಾಜರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಅಸಂಭವ.
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲವನು ರಾಜನೇ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಧೈರ್ಯವಂತನಾದ ನೀನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪಾಲಿಸು. ಸೋಮದಿಂದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸು, ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸು.