ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାବେଳେ ମାନସିକ ବନ୍ଧନରେ କିପରି ଆବଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ କିପରି ଅପରାଧ କରେ ନାହିଁ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମସକଳ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି; ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ତାହାର ଅନ୍ତ ପାଇପାରେ ନାହିଁ।
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଦେବବ୍ରତଙ୍କଠାରେ ମନ ସମାହିତ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହରେ ବାସ କରାଇବ।
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
ଉଠି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଚରଣ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତା'ପରେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ତୁମେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଓ ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ ସାଧନ କରି, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଓ ଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଠ କରାଇବ।
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ସରଳତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଆଗରେ ରଖି ଅର୍ଥର ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ମୂର୍ଖ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ କିଛି ପାଏ ନାହିଁ।
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
ଲୋଭୀ ଓ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କୁ କାମ ଓ ଅର୍ଥର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନାହିଁ; ଲୋଭରହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କୁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
ମୂର୍ଖ ଯଦି ଅର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦକ୍ଷ ହୋଇ, କାମ-କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦିଏ।
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
ଷଷ୍ଠାଂଶ କର, ଶୁଳ୍କ, ଅପରାଧୀଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବେତନ ଦ୍ୱାରା ଧନାଗମ ଚାହଁ।
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ଧର୍ମ୍ୟ କର ନୀତିରେ ଯଥାବିଧି ଆଦାୟ କରାଇ, ରାଜା ଆଳସ୍ୟରହିତ ହୋଇ ଏହିପରି ଯୋଗକ୍ଷେମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
ଯେଉଁ ରକ୍ଷକ, ଦାତା, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରତ, ଆଳସ୍ୟରହିତ ଓ କାମ-ଦ୍ୱେଷରହିତ, ତାହା ପ୍ରତି ମାନବମାନେ ଅନୁରକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
ତେଣୁ ତୁମେ ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ଲାଭ ଦ୍ୱାରା ଧନାଗମ ଇଚ୍ଛା କର। ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରପରାୟଣ ନୁହେଁ, ତାର ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସ୍ଥିର ହୁଏ।
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରବିରୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ରାଜା ସଞ୍ଚୟ ପାଏ ନାହିଁ। ତାର ସେ ସମସ୍ତ ଧନ ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟୟ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
ଧନକୁ ମୂଳ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ପାଇଁ ନିଜେ ହିଂସା ସୃଷ୍ଟି କରେ, କାରଣ ମୋହରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୁଦ୍ଧ କରରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ।
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
ଯେ ଦୁଧ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଗାଈର ସ୍ତନ ହିଁ କାଟିଦେଲେ ତାକୁ ଦୁଧ ମିଳେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଉପାୟରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଷ୍ଟ୍ର ବଢ଼େ ନାହିଁ।
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
ଘାସ ଓ ପାଣି ଦେଇ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ବିନୟ ସହ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈର ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକ ସର୍ବଦା ଦୁଧ ପାଏ। ସେହିପରି ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭୋଗକାରୀ ଫଳ ପାଏ।
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
ଏବେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ଭୋଗ ହେଉଥିବା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରାଷ୍ଟ୍ର ସର୍ବଦା ଅତୁଳନୀୟ କୋଷବୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ପୃଥିବୀ ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦୁହୁଁଥିବା ଗାଈ; ମାତା ଯେପରି ନିଜ ଓ ପରକୁ ସର୍ବଦା କ୍ଷୀରରେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହା ସର୍ବଦା ତୃପ୍ତ ରହେ।
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
ହେ ରାଜନ, ମାଳାକାର ପରି ହୁଅ, ଅଙ୍ଗାରକାରୀ ପରି ହୁଅ ନାହିଁ; ଏପରି ନିୟୁକ୍ତ ରହି ରକ୍ଷା କଲେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟର ଆକ୍ରମଣରେ ଯଦି ତୁମ ଧନକ୍ଷୟ ହୁଏ, ତେବେ ସାମ ଉପାୟରେ ଅବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର।
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖି ତୁମ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ନ ହେଉ; ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ନ ହେଉ, ତେବେ ହେ ଭାରତ, ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକ ବିଷୟରେ କ'ଣ କହିବା।
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଧନ ଦିଅ; ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଓ ରକ୍ଷା କରି ତୁମେ ଦୁର୍ଜୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ।
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
ଏପରି ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ଆଚରଣରେ ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କର; ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ସର୍ବଦା ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଯଶ ପାଇବ।
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଆଚରଣରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କର, ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲ; ବଳପୂର୍ବକ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧ ନାହିଁ।
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
ରାଜା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷଣ ଧର୍ମ; ତାହା ହିଁ ପରମ ଦୟା।
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ପରମ ଧର୍ମ ମାନନ୍ତି: ଯେଉଁ ରାଜା ରକ୍ଷଣରେ ନିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରେ।
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନକରି ଭୟବଶତଃ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ପାପ କଲେ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷରେ ତାହାର ଅନ୍ତ ପାଏ।
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
ରାଜା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ପାଳନ କରି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଧର୍ମାଚରଣ କଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗେ।
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ, ଉତ୍ତମ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଯେତେ ଲୋକ ଜିତାଯାଏ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାପାଳନ କରୁଥିବା ରାଜା କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ସେସବୁ ପାଏ।
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
ଏହିପରି, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ପ୍ରୟତ୍ନ ସହକାରେ ଧର୍ମର ପାଳନ କର। ତତ୍ପରେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲାଭ କରି ଅନୁବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା ହେବ ନାହିଁ।
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ତୁମେ ଅତି ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରିବ। ଏପରି ଧର୍ମ ଅରାଜାମାନଙ୍କଠାରେ ଅସମ୍ଭବ।
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମଫଳ ଲାଭ କରିପାରେ ଏପରି ରାଜା ହିଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ଧର୍ମରେ ତାହାର ପାଳନ କର। ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ର ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।