ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.73.1
राज्ञा पुरोहितः कार्यः कीदृशो वर्णतो भवेत् ।
पुरोधा यादृशः कार्यः कथयस्व पितामह ॥ १२.७३.१ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਦੱਸੋ।
12.73.2
गौरो वा लोहितो वाऽपि श्यामो वा नीरुजः सुखी ।
अक्रोधनो ह्यचपलः सर्वतश्च जितेन्द्रियः ॥ १२.७३.२ ॥
ਉਹ ਗੋਰਾ ਹੋਵੇ, ਲਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਂਵਲਾ; ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਸੁਖੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ, ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪੱਖੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
12.73.3
राज्ञा पुरोहितः कार्यो भवेद्विद्वान्बहुश्रुतः ।
उभौ समीक्ष्य धर्मार्थावप्रमेयावनन्तरम् ॥ १२.७३.३ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਪਾਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੋਚ ਸਕੇ।
12.73.4
धर्मात्मा मन्त्रविद्येषां राज्ञां राजन्पुरोहितः ।
तेषामर्थश्च कामश्च धर्मश्चेति विनिश्चयः ॥ १२.७३.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
12.73.5
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
उच्छिष्टः स भवेद्राजा यस्य नास्ति पुरोहितः ॥ १२.७३.५ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਗਾਏ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ; ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਛਿਸ਼ਟ (ਹੀਣ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.6
रक्षसामसुराणां च पिशाचोरगपक्षिणाम् ।
शत्रूणां च भवेद्वध्यो यस्य नास्ति पुरोहितः ॥ १२.७३.६ ॥
ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵੱਢਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.7
ब्रह्मत्वं सर्वयज्ञेषु कुर्वीताथर्वणो द्विजः ।
राज्ञश्चाथर्ववेदेन सर्वकर्माणि कारयेत् ॥ १२.७३.७ ॥
ਸਾਰੇ ਯਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵਣ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਹਮਤ੍ਵ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰੇ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ।
12.73.8
ब्रूयाद्गर्ह्याणि सततं महोत्पातान्यघानि च ।
इष्टमङ्गलयुक्तानि तथाऽन्तः पुरिकाणि च ॥ १२.७३.८ ॥
ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਗੱਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗੱਲਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਦੱਸੇ; ਇਸ਼ਟ-ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.73.9
गीतनृत्ताधिकारेषु संमतेषु महीपतेः ।
कर्तव्यं करणीयं वै वैश्वदेवबलिस्तथा ॥ १२.७३.९ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਕਰਨਾ; ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਬਲੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.73.10
पक्षसंधिषु कुर्वीत महाशान्तिं पुरोहितः ।
रौद्रहोमसहस्रं च स्वस्य राज्ञः प्रियं हितम् ॥ १२.७३.१० ॥
ਪੱਖ-ਸੰਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਹਾਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰੇ; ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰੌਦ੍ਰ ਹੋਮ ਕਰੇ।
12.73.11
राज्ञः पापमलाः सप्त यानृच्छति पुरोहितः ।
अमात्याश्च कुकर्माणो मन्त्रिणश्चाप्युपेक्षकाः ॥ १२.७३.११ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਪਾਪ-ਮਲ ਹਨ ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਮਾਤ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।
12.73.12
चौर्यमव्यवहारश्च व्यवहारोपसेविनाम् ।
अदण्ड्यदण्डनं चैव दण्ड्यानां चाप्यदण्डनम् ॥ १२.७३.१२ ॥
ਚੋਰੀ, ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਅਭਾਵ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਾ ਦੇਣਾ।
12.73.13
हिंसा चान्यत्र संग्रामाद्राज्ञश्च मल उच्यते ।
कुभृत्यैस्तु प्रजानाशः सप्तमस्तु महामलः ॥ १२.७३.१३ ॥
ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਜਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਸੱਤਵਾਂ ਮਹਾਮਲ ਹੈ।
12.73.14
रौद्रैर्होमैर्महाशान्त्या घृतकम्बलकर्मणा ।
भृग्वङ्गिरोविधिज्ञो वै पुरोधा निर्णुदे मलात् ॥ १२.७३.१४ ॥
ਰੌਦ੍ਰ ਹੋਮਾਂ, ਮਹਾਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਭ੍ਰਿਗੂ-ਅੰਗਿਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.73.15
एतान्हित्वा दिवं याति राजा सप्त महामलान् ।
सामात्यः सपुरोधाश्च प्रजानां पालने रतः ॥ १२.७३.१५ ॥
ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਮਲ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.16
एतस्मिन्नेव कौरव्य पौरोहित्ये महामते ।
श्लोकानाह महेन्द्रस्य गुरुर्देवो बृहस्पतिः ॥ १२.७३.१६ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇਸੇ ਪੁਰੋਹਿਤ-ਪਦ ਬਾਰੇ ਹੀ ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇਵ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਕਹੇ।
12.73.17
तान्निबोध महीपाल महाभाग हिताञ्शुभान् ।
ऋग्वेदे सामवेदे च यजुर्वेदे च वाजिनाम् ॥ १२.७३.१७ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਹਨ।
12.73.18
न निर्दिष्टानि कर्माणि त्रिषु स्थानेषु भूभृताम् ।
शान्तिकं पौष्टिकं चैव अरिष्टानां च शातनम् ॥ १२.७३.१८ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਂਤਿਕ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.73.19
शप्तास्ते याज्ञवल्क्येन यज्ञानां हितमीहता ।
ब्रह्मिष्ठानां वरिष्ठेन ब्रह्मणः संमते विभोः ॥ १२.७३.१९ ॥
ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਯਾਜਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਨਿਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।
12.73.20
बह्वृचं सामगं चैव वाजिनं च विवर्जयेत् ।
बह्वृचो राष्ट्रनाशाय राजनाशाय सामगः।
अध्वर्युर्बलनाशाय प्रोक्तो वाजसनेयकः ॥ १२.७३.२० ॥
ਬਹ੍ਵਰਚ, ਸਾਮਗ ਅਤੇ ਵਾਜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਹ੍ਵਰਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਸਾਮਗ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੂ ਵਾਜਸਨੇਯਕ ਬਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
12.73.21
अब्राह्मणेषु वर्णेषु मन्त्रान्वाजसनेयकान् ।
शान्तिके पौष्टिके चैव नित्यं कर्मणि वर्जयेत् ॥ १२.७३.२१ ॥
ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਜਸਨੇਯਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.73.22
ब्राह्मणस्य महीपस्य सर्वथा न विरोधिनः ।
वेदाश्चत्वार इत्येते ब्राह्मणा ये च तद्विदुः ॥ १२.७३.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਚਾਰ ਵੇਦ ਇਹੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਹਨ।
12.73.23
पौरोहित्ये प्रमाणं तु ब्राह्मणश्च महीपतेः ।
जात्या न क्षत्रियः प्रोक्तः क्षतत्राणं करोति यः ॥ १२.७३.२३ ॥
ਪੁਰੋਹਿਤਾਈ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਹੈ।
12.73.24
चातुर्वर्ण्यबहिष्ठोऽपि स एव क्षत्रियः स्मृतः ।
भार्गवाङ्गिरसैर्मन्त्रैस्तेषां कर्म विधीयते ॥ १२.७३.२४ ॥
ਚਾਤੁਰਵਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.25
वैतानं कर्म यच्चैव गृह्यकर्म च यत्स्मृतम् ।
द्विजातीनां त्रयाणां तु सर्वकर्म विधीयते ॥ १२.७३.२५ ॥
ਵੈਤਾਨ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਯ ਕਰਮ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹਨ; ਤਿੰਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
12.73.26
राजधर्मप्रवृत्तानां हितार्थं त्रीमि कारयेत् ।
शान्तिकं पौष्टिकं चैव तथाऽभिचरणं च यत् ॥ १२.७३.२६ ॥
ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਾਂਤਿਕ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰ।
12.73.27
अग्निष्टोममुखैर्यज्ञैर्दूषिता भूपकर्मभिः ।
न सम्यक्फलमृच्छन्ति ये यजन्ति द्विजातयः ॥ १२.७३.२७ ॥
ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯੱਗ ਰਾਜਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.73.28
पौरोहित्यं तु कुर्वाणा नाशं यास्यन्ति भूभृताम् ।
यज्ञकर्माणि कुर्वाणा ऋत्विजस्तु विरोधिनः ॥ १२.७३.२८ ॥
ਪੌਰੋਹਿਤਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ; ਯੱਗ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਤਵਿਜ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੀ ਹਨ।
12.73.29
ब्रह्मक्षत्रविशः सर्वे पौरोहित्ये विवर्जिताः ।
तदभावे च पारक्यं निर्दिष्टं राजकर्मसु ॥ १२.७३.२९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ, ਵੈਸ਼ — ਸਭ ਪੌਰੋਹਿਤਯ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ (ਪੁਰੋਹਿਤ) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ।
12.73.30
ऋषिणा याज्ञवल्क्येन तत्तथा न तदन्यथा ।
भार्गवाङ्गिरसां वेदे कृतविद्यः षडङ्गवित् ॥ १२.७३.३० ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਿਹਾ, ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ; ਭ੍ਰਿਗੂ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ।
12.73.31
यज्ञकर्मविधिज्ञस्तु विधिज्ञः पौष्टिकेषु च ।
अष्टादशविकल्पानां विधिज्ञः शान्तिकर्मणाम् ॥ १२.७३.३१ ॥
ਯਗ੍ਯ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
12.73.32
सर्वरोगविहीनश्च संयतः संयतेन्द्रियः ।
श्वित्रकुष्ठक्षयक्षीणैर्ग्रहापस्मारदूषितैः ॥ १२.७३.३२ ॥
ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਵਿੱਤਰ, ਕੋੜ੍ਹ, ਤਪਦਿਕ ਨਾਲ ਖੀਣ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ ਤੇ ਮਿਰਗੀ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ (ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ)।
12.73.33
अशस्तैर्वातदुष्टैश्च दूरस्थैः संवदेन्नृपः ।
रोगिणं ऋत्विजं चैव वर्जयेच्च पुरोहितम् ॥ १२.७३.३३ ॥
ਰਾਜਾ ਅਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ, ਵਾਤ-ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੇ; ਰੋਗੀ ਰਿਤਵਿਜ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।
12.73.34
नचान्यस्य कृतं येन पौरोहित्यं कदाचन ।
यस्य याज्यो मृतश्चैव भ्रष्टः प्रव्रजितो यथा ॥ १२.७३.३४ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤਪਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਯਾਜ੍ਯ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ (ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
12.73.35
युद्धे पराजितश्चैव सर्वांस्तान्वर्जयेन्नृपः ।
नक्षत्रस्यानुकूल्येन यः संजातो नरेश्वरः ॥ १२.७३.३५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਜਨਮਿਆ ਨਰੇਸ਼ਵਰ (ਵੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ)।
12.73.36
राजशास्त्रविनीतश्च श्रेयान्राज्ञः पुरोहितः ।
अधन्यानां निमित्तानामुत्पातानामथार्थवित् ॥ १२.७३.३६ ॥
ਰਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਨੀਤ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
12.73.37
शत्रुपक्षक्षयज्ञश्च श्रेयान्राज्ञः पुरोहितः ।
वाजिनं तदभावे च चरकाध्वर्यवानपि ॥ १२.७३.३७ ॥
ਸ਼ਤਰੂ ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਾਜਿਨ, ਚਰਕ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੂ ਵੀ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ)।
12.73.38
बह्वृचं सामगं चैव नीतिशास्त्रकृतश्रमान् ।
कृतिनोऽथर्वणो वेदे स्थापयेत्तु पुरोहितान् ॥ १२.७३.३८ ॥
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ, ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਅਥਰਵਣ ਹੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।
12.73.39
हिंसालिङ्गा हि निर्दिष्टा मन्त्रा वैतानिकैर्द्विजैः ।
न तानुच्चारयेत्प्राज्ञः क्षात्रधर्मविरोधिनः ॥ १२.७३.३९ ॥
ਯੱਗ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਪਰ ਕਸ਼ਾਤ੍ਰਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਚਾਰਨ ਨਾ ਕਰੇ।
12.73.40
प्रजागुणाः पुरोधाश्च पुरोहितगुणाः प्रजाः ।
राजा वै सगुणो येषां कुशलं तेषु सर्वशः ॥ १२.७३.४० ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਗੁਣ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਦ-ਗੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.73.41
उभौ प्रजा वर्धयतो देवान्पूर्वापरान्पितॄन् ।
यौ भवेतां स्थितौ धर्मे श्रद्धेयौ सुतपस्विनौ ॥ १२.७३.४१ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਸ਼ਰਧਾਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤਪਸਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾ, ਪੂਰਵ-ਅਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.73.42
परस्परस्य सुहृदौ विहितौ समचेतसौ ।
ब्रह्मक्षत्रस्य समानात्प्रजा सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.७३.४२ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਦੋਵਾਂ ਰਾਹੀਂ—ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ—ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਖ ਪਾਵੇ।
12.73.43
विमाननात्तयोरेव प्रजा नश्येयुरेव हि ।
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वासां प्रजानां मूलमुच्यते ॥ १२.७३.४३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੀ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.73.44
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऐलकश्यपसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७३.४४ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਐਲ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਸੰਵਾਦ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ।
12.73.45
यदा हि ब्रह्म प्रजहाति क्षत्रं ।
क्षत्रं यदा वा प्रजहाति ब्रह्म।
अन्वग्बलं कतमेऽस्मिन्भजन्ते ।
तथा बलं कतमेऽस्मिन्ध्रियन्ते ॥ १२.७३.४५ ॥
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਬਲ ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ?
12.73.46
द्विधा हि राष्ट्रं भवति क्षत्रियस्य ।
ब्रह्म क्षत्रं यत्र विरुध्यतीह।
अन्वग्बलं दस्यवस्तद्भजन्ते ।
तथा वर्णं तत्र विदन्ति सन्तः ॥ १२.७३.४६ ॥
ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰ ਇੱਥੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦਸਯੂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸੱਜਣ ਵਰਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
12.73.47
नैषां ब्रह्म च वर्धते नोत पुत्रा ।
न गर्गरो मथ्यते नो जयन्ते।
नैषां पुत्रा देवमधीयते च ।
यदा ब्रह्म क्षत्रियाः संत्यजन्ति ॥ १२.७३.४७ ॥
ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਗਰਗਰ ਮਥਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.73.48
नैषामर्थो वर्धते जातु गेहे ।
नाधीयते तत्प्रजा नो यजन्ते।
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति ।
ये ब्राह्मणान्क्षत्रियाः संत्यजन्ति ॥ १२.७३.४८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਧਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.73.49
एतौ हि नित्यं संयुक्तावितरेतरधारणे ।
क्षत्रं वै ब्रह्मणो योनिर्योनिः क्षत्रस्य वै द्विजः ॥ १२.७३.४९ ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਯੋਨੀ ਹੈ; ਦ੍ਵਿਜ ਖੱਤਰ ਦੀ ਯੋਨੀ ਹੈ।
12.73.50
उभावेतौ नित्यमभिप्रपन्नौ ।
संप्रापतुर्महतीं संप्रतिष्ठाम्।
तयोः सन्धिर्भिद्यते चेत्पुराण ।
स्ततः सर्वं भवति हि संप्रमूढम् ॥ १२.७३.५० ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਸਥਿਰਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁਰਾਣ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਧੀ-ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.51
नात्र पारं लभते पारगामी ।
महोदधौ नौरिव संप्रभिन्ना।
चातुर्वण्यं भवति हि संप्रमूढं ।
प्रजास्ततः क्षयसंस्था भवन्ति ॥ १२.७३.५१ ॥
ਇੱਥੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ। ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਰਜਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.73.52
ब्रह्मवृक्षो रक्ष्यमाणो मधु हेम च वर्षति ।
अरक्ष्यमाणः सततमश्रु पापं च वर्षति ॥ १२.७३.५२ ॥
ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਬ੍ਰਿਛ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਸੋਨਾ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਣਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਦਾ ਅੱਥਰੂ ਤੇ ਪਾਪ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.73.53
अब्रह्मचारी चरणादपेतो ।
यदा ब्रह्म ब्रह्मणि त्राणमिच्छेत्।
आश्चर्यतो वर्षति तत्र देव ।
स्तत्राभीक्ष्णं दुष्प्रभाश्चाविशन्ति ॥ १२.७३.५३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਵ ਵਰਸਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
12.73.54
स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणं वाऽपि पापः ।
सभायां यत्र लभते साधुवादम्।
राज्ञः सकाशे न विभेति चापि ।
ततो भयं विद्यते क्षत्रियस्य ॥ १२.७३.५४ ॥
ਔਰਤ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਪਾਪੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂਵਾਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਨੂੰ ਭੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.73.55
पापैः पापे क्रियमाणेऽतिवेलं ।
ततो रुद्रो जायते देव एषः।
पापैः पापाः संजनयन्ति रुद्रं ।
ततः सर्वान्साध्वसाधून्हिनस्ति ॥ १२.७३.५५ ॥
ਪਾਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਪ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਦੇਵ ਰੁਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਪੀ ਪਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
12.73.56
कुतो रुद्रः कीदृशो वाऽपि रुद्रः ।
सत्वैः सत्वं दृश्यते वध्यमानम्।
एतत्सर्वं कश्यप मे प्रचक्ष्व ।
यतो रुद्रो जायते देव एषः ॥ १२.७३.५६ ॥
ਰੁਦਰ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜੀਵ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਸ਼ਯਪ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਦੇਵ ਰੁਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.73.57
आत्मा रुद्रो हृदये मानवानां ।
स्वं स्वं देहं परदेहं च हन्ति।
वातोत्पातैः सदृशं रुद्रमाहु ।
र्देवं जीमूतैः सदृशं रूपमस्य ॥ १२.७३.५७ ॥
ਆਤਮਾ ਹੀ ਰੁਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।
12.73.58
न वै वातः परिवृणोति कश्चि ।
न्न जीमूतो वर्षति तत्र देवः।
तथा युक्तो दृश्यते मानुषेषु ।
कामद्वेषाद्वध्यते मुह्यते च ॥ १२.७३.५८ ॥
ਹਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢਕਦੀ; ਉੱਥੇ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਵਰ੍ਹਦਾ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.73.59
यथैकगेहाज्जातवेदाः प्रदीप्तः ।
कृत्स्नं ग्रामं दहते च त्वरावान्।
विमोहनं कुरुते देव एप ।
ततः सर्वं स्पृश्यते पुण्यपापैः ॥ १२.७३.५९ ॥
ਇੱਕੋ ਘਰੋਂ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.73.60
यदि दण्डः स्पृशतेऽपुण्यपापं ।
पापं पापे क्रियमाणे विशेषात्।
कस्य हेतोः सुकृतं नाम कुर्या ।
द्दुष्कृतं वा कस्य हेतोर्न कुर्यात् ॥ १२.७३.६० ॥
ਜੇ ਦੰਡ ਪੁੰਨ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰੇ? ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ?
12.73.61
असंत्यागात्पापकृतामपापां ।
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा ।
न्न मिश्रः स्यात्पापकृद्भिः कथंचित् ॥ १२.७३.६१ ॥
ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੰਡ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ; ਮੇਲ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਲਾ ਵੀ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
12.73.62
साध्वसाधून्धारयतीह भूमिः ।
साध्वसाधूंस्तापयतीह सूर्यः।
साध्वसाधूंश्चापि वातीह वायु ।
रापस्तथा साध्वसाधून्वहन्ति ॥ १२.७३.६२ ॥
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਵੀ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢੋਂਦੇ ਹਨ।
12.73.63
एवमस्मिन्वर्तते लोक एष ।
नामुत्रैवं वर्तते राजपुत्र।
प्रेत्यैतयोरन्तरावान्विशेषो ।
यो वै पुण्यं चरते यश्च पापम् ॥ १२.७३.६३ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.73.64
पुण्यस्य लोको मधुमान्घृतार्चि ।
र्हिरण्यज्योतिरमृतस्य नाभिः।
तत्र प्रेत्य मोदते ब्रह्मचारी ।
न तत्र मृत्युर्न जरा नोत दुःखम् ॥ १२.७३.६४ ॥
ਪੁੰਨ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਮੌਤ ਹੈ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਦੁੱਖ।
12.73.65
पापस्य लोको निरयोऽप्रकाशो ।
नित्यं दुःखं शोकभूयिष्ठमेव।
तत्रात्मानं शोचति पापकर्मा ।
वह्वीः समाः प्रतपन्नप्रतिष्ठः ॥ १२.७३.६५ ॥
ਪਾਪ ਦਾ ਲੋਕ ਨਰਕ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇ।
12.73.66
मिथोभेदाद्ब्राह्मणक्षत्रियाणां ।
प्रजा दुःखं दुःसहं चाविशन्ति।
एवं ज्ञात्वा कार्य एवेह विद्वान् ।
पुरोहितो नैकविद्यो नृपेण ॥ १२.७३.६६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.73.67
तं चैव लब्ध्वाभिषिञ्चेत्तथा धर्मो विधीयते ।
अग्रं हि ब्राह्मणः प्रोक्तं सर्वस्यैवेह धर्मतः ॥ १२.७३.६७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.73.68
पूर्वं हि ब्रह्मणः सृष्टिरिति ब्रह्मविदो विदुः ।
ज्येष्ठेनाभिजनेनास्य प्राप्तं पूर्वं यदुत्तमम् ॥ १२.७३.६८ ॥
ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਇਹ ਸੀ। ਜੇਠੇ ਜਨਮ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਉਹੀ।
12.73.69
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ।
सर्वं श्रेष्ठं विशिष्टं च निवेद्यं तस्य धीमतः ॥ १२.७३.६९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਣਯੋਗ, ਪੂਜਨੀਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਤੂਆਂ ਭੇਟ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
12.73.70
अवश्यमेतत्कर्तव्यं राज्ञा बलवताऽपि हि ।
ब्रह्म वर्धयति क्षत्रं क्षत्रतो ब्रह्म वर्धते।
राज्ञः सर्वस्य चान्यस्य स्वामी राज्ञः पुरोहितः ॥ १२.७३.७० ॥
ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ।