มหาภารตะ · อัธยายะ 12.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.73.1
राज्ञा पुरोहितः कार्यः कीदृशो वर्णतो भवेत् ।
पुरोधा यादृशः कार्यः कथयस्व पितामह ॥ १२.७३.१ ॥
กษัตริย์ควรแต่งตั้งปุโรหิตเช่นไร และควรเป็นผู้มีวรรณะใดหรือรูปลักษณ์เช่นไร ขอท่านปู่โปรดบอกข้าพเจ้าเถิด ว่าควรแต่งตั้งปุโรหิตเช่นไร
12.73.2
गौरो वा लोहितो वाऽपि श्यामो वा नीरुजः सुखी ।
अक्रोधनो ह्यचपलः सर्वतश्च जितेन्द्रियः ॥ १२.७३.२ ॥
จะขาวหรือแดงหรือดำก็ตาม ปุโรหิตควรปราศจากโรค มีความสุข ไม่โกรธ ไม่วอกแวก และในทุกด้านเป็นผู้ที่ได้ควบคุมอินทรีย์ของตนแล้ว
12.73.3
राज्ञा पुरोहितः कार्यो भवेद्विद्वान्बहुश्रुतः ।
उभौ समीक्ष्य धर्मार्थावप्रमेयावनन्तरम् ॥ १२.७३.३ ॥
กษัตริย์ควรแต่งตั้งปุโรหิตที่เป็นผู้มีความรู้และได้ศึกษามามาก ผู้ซึ่งพิจารณาทั้งธรรมและอรรถอย่างรอบคอบ และสามารถชั่งน้ำหนักเรื่องที่หยั่งวัดไม่ได้ได้ทีละเรื่อง
12.73.4
धर्मात्मा मन्त्रविद्येषां राज्ञां राजन्पुरोहितः ।
तेषामर्थश्च कामश्च धर्मश्चेति विनिश्चयः ॥ १२.७३.४ ॥
ข้าแต่พระราชา ปุโรหิตผู้มีจิตใจประกอบด้วยธรรม และรู้จักการปรึกษาหารือ เป็นปุโรหิตของบรรดากษัตริย์เหล่านี้ ความมั่งคั่ง ความปรารถนา และธรรมของกษัตริย์เหล่านั้น ย่อมถูกกำหนดไว้ด้วยเหตุนี้
12.73.5
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
उच्छिष्टः स भवेद्राजा यस्य नास्ति पुरोहितः ॥ १२.७३.५ ॥
ยุธิษฐิระ จงฟังบทกลอนที่อุศนัสขับร้องไว้ กษัตริย์ผู้ไม่มีปุโรหิตย่อมกลายเป็นเศษที่ไร้ค่า
12.73.6
रक्षसामसुराणां च पिशाचोरगपक्षिणाम् ।
शत्रूणां च भवेद्वध्यो यस्य नास्ति पुरोहितः ॥ १२.७३.६ ॥
กษัตริย์ผู้ไม่มีปุโรหิตย่อมกลายเป็นเป้าสังหารของรากษส อสูร ปิศาจ นาคและนก และของศัตรูทั้งหลาย
12.73.7
ब्रह्मत्वं सर्वयज्ञेषु कुर्वीताथर्वणो द्विजः ।
राज्ञश्चाथर्ववेदेन सर्वकर्माणि कारयेत् ॥ १२.७३.७ ॥
ในบรรดายัญพิธีทั้งปวง ให้พราหมณ์ผู้สืบสายอาถรรพณะทำหน้าที่พรหมัน และให้ท่านประกอบพิธีกรรมทั้งปวงของกษัตริย์ด้วยอาถรรพเวท
12.73.8
ब्रूयाद्गर्ह्याणि सततं महोत्पातान्यघानि च ।
इष्टमङ्गलयुक्तानि तथाऽन्तः पुरिकाणि च ॥ १२.७३.८ ॥
ปุโรหิตควรรายงานเรื่องที่น่าตำหนิ อุปทวใหญ่ และลางร้ายอย่างสม่ำเสมอ รวมทั้งเรื่องที่เกี่ยวกับพิธีมงคล และเรื่องที่เกี่ยวกับภายในวัง
12.73.9
गीतनृत्ताधिकारेषु संमतेषु महीपतेः ।
कर्तव्यं करणीयं वै वैश्वदेवबलिस्तथा ॥ १२.७३.९ ॥
ในกิจเกี่ยวกับการขับร้องและการรำที่พระราชาทรงเห็นชอบ สิ่งที่ควรทำก็ให้ทำ และพิธีบูชาไววศวเทวะด้วยเช่นกัน
12.73.10
पक्षसंधिषु कुर्वीत महाशान्तिं पुरोहितः ।
रौद्रहोमसहस्रं च स्वस्य राज्ञः प्रियं हितम् ॥ १२.७३.१० ॥
ในคราวทำพันธมิตร ปุโรหิตควรประกอบพิธีมหาศานติ และบูชาไฟดุร้ายหนึ่งพันครั้ง เพื่อความเป็นสุขและประโยชน์อันเป็นที่รักของกษัตริย์ของตน
12.73.11
राज्ञः पापमलाः सप्त यानृच्छति पुरोहितः ।
अमात्याश्च कुकर्माणो मन्त्रिणश्चाप्युपेक्षकाः ॥ १२.७३.११ ॥
กษัตริย์มีมลทินบาปเจ็ดประการ ซึ่งปุโรหิตย่อมประสบพบเห็น ได้แก่ อำมาตย์ที่ประพฤติชั่ว และที่ปรึกษาที่เพิกเฉย
12.73.12
चौर्यमव्यवहारश्च व्यवहारोपसेविनाम् ।
अदण्ड्यदण्डनं चैव दण्ड्यानां चाप्यदण्डनम् ॥ १२.७३.१२ ॥
การลักขโมย และการที่กระบวนการพิจารณาคดีไม่เป็นไปตามครรลองในหมู่ผู้ดำเนินคดี การลงโทษผู้ที่ไม่ควรถูกลงโทษ และการไม่ลงโทษผู้ที่ควรถูกลงโทษ
12.73.13
हिंसा चान्यत्र संग्रामाद्राज्ञश्च मल उच्यते ।
कुभृत्यैस्तु प्रजानाशः सप्तमस्तु महामलः ॥ १२.७३.१३ ॥
ความรุนแรงนอกเหนือจากการศึก และตัวกษัตริย์เองกล่าวว่าเป็นมลทิน การทำลายประชาชนด้วยข้ารับใช้ที่เลวทราม คือมลทินใหญ่ประการที่เจ็ด
12.73.14
रौद्रैर्होमैर्महाशान्त्या घृतकम्बलकर्मणा ।
भृग्वङ्गिरोविधिज्ञो वै पुरोधा निर्णुदे मलात् ॥ १२.७३.१४ ॥
ด้วยการบูชาไฟดุร้าย ด้วยมหาศานติ และด้วยการกระทำเกี่ยวกับเนยใสและผ้าห่ม ปุโรหิตผู้รู้พิธีของภฤคุและอังคิรัส ย่อมขจัดมลทินนั้นได้อย่างแน่นอน
12.73.15
एतान्हित्वा दिवं याति राजा सप्त महामलान् ।
सामात्यः सपुरोधाश्च प्रजानां पालने रतः ॥ १२.७३.१५ ॥
กษัตริย์ผู้ละมลทินใหญ่เจ็ดประการเหล่านี้ได้ พร้อมด้วยอำมาตย์และปุโรหิต ผู้ยินดีในการปกป้องประชาชน ย่อมไปสู่สวรรค์
12.73.16
एतस्मिन्नेव कौरव्य पौरोहित्ये महामते ।
श्लोकानाह महेन्द्रस्य गुरुर्देवो बृहस्पतिः ॥ १२.७३.१६ ॥
ข้าแต่กุรุวงศ์ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เกี่ยวกับตำแหน่งปุโรหิตนี้เอง พระพฤหัสปติ เทพผู้เป็นครูของพระมเหนทร ได้ตรัสบทกลอนเหล่านี้ไว้
12.73.17
तान्निबोध महीपाल महाभाग हिताञ्शुभान् ।
ऋग्वेदे सामवेदे च यजुर्वेदे च वाजिनाम् ॥ १२.७३.१७ ॥
ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ จงรับรู้บทกลอนอันเป็นประโยชน์และเป็นมงคลเหล่านั้นเถิด ซึ่งอยู่ในฤคเวท สามเวท และยชุรเวท สำหรับผู้ประกอบพิธีบูชา
12.73.18
न निर्दिष्टानि कर्माणि त्रिषु स्थानेषु भूभृताम् ।
शान्तिकं पौष्टिकं चैव अरिष्टानां च शातनम् ॥ १२.७३.१८ ॥
พิธีกรรมย่อมไม่ถูกกำหนดไว้สำหรับกษัตริย์ในสามฐานะ คือพิธีศานติ พิธีบำรุงความเจริญ และการขจัดลางร้าย ก็เช่นเดียวกัน
12.73.19
शप्तास्ते याज्ञवल्क्येन यज्ञानां हितमीहता ।
ब्रह्मिष्ठानां वरिष्ठेन ब्रह्मणः संमते विभोः ॥ १२.७३.१९ ॥
ยาชญวัลกยะผู้ปรารถนาความเกื้อกูลแก่บรรดายัญพิธี และเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้อุทิศตนต่อพรหมัน ได้สาปพวกเขาด้วยความยินยอมของพระพรหมผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่ว
12.73.20
बह्वृचं सामगं चैव वाजिनं च विवर्जयेत् ।
बह्वृचो राष्ट्रनाशाय राजनाशाय सामगः।
अध्वर्युर्बलनाशाय प्रोक्तो वाजसनेयकः ॥ १२.७३.२० ॥
ควรเว้นพราหมณ์ผู้สวดฤคเวท ผู้ขับสามเวท และผู้สืบสายวาชิน พราหมณ์ฤคเวทนำความพินาศมาสู่แคว้น พราหมณ์สามเวทนำความพินาศมาสู่กษัตริย์ ส่วนอธวรยุคือวาชสเนยกะ กล่าวกันว่านำความพินาศมาสู่กำลัง
12.73.21
अब्राह्मणेषु वर्णेषु मन्त्रान्वाजसनेयकान् ।
शान्तिके पौष्टिके चैव नित्यं कर्मणि वर्जयेत् ॥ १२.७३.२१ ॥
ในวรรณะที่มิใช่พราหมณ์ ไม่ควรใช้มนตร์วาชสเนยกะในพิธีสงบและพิธีบำรุงเลี้ยงเลย ควรงดเว้นเสมอ
12.73.22
ब्राह्मणस्य महीपस्य सर्वथा न विरोधिनः ।
वेदाश्चत्वार इत्येते ब्राह्मणा ये च तद्विदुः ॥ १२.७३.२२ ॥
พราหมณ์และกษัตริย์ไม่ขัดแย้งกันเลยโดยประการทั้งปวง เวททั้งสี่นี้ และพราหมณ์ผู้รู้เวทเหล่านั้นก็เช่นเดียวกัน
12.73.23
पौरोहित्ये प्रमाणं तु ब्राह्मणश्च महीपतेः ।
जात्या न क्षत्रियः प्रोक्तः क्षतत्राणं करोति यः ॥ १२.७३.२३ ॥
ในตำแหน่งปุโรหิต พราหมณ์เป็นผู้มีอำนาจ และกษัตริย์ก็เช่นกัน ผู้ที่ไม่ได้เป็นกษัตริย์โดยกำเนิดก็ไม่เรียกว่ากษัตริย์ ผู้ที่คุ้มครองให้พ้นจากอันตรายนั่นแหละคือกษัตริย์
12.73.24
चातुर्वर्ण्यबहिष्ठोऽपि स एव क्षत्रियः स्मृतः ।
भार्गवाङ्गिरसैर्मन्त्रैस्तेषां कर्म विधीयते ॥ १२.७३.२४ ॥
แม้ผู้ที่อยู่นอกระบบวรรณะทั้งสี่ ก็ยังถือว่าเป็นกษัตริย์ และสำหรับบุคคลเช่นนั้น พิธีกรรมย่อมถูกกำหนดให้ใช้มนตร์ของภฤคุและอังคิรสะ
12.73.25
वैतानं कर्म यच्चैव गृह्यकर्म च यत्स्मृतम् ।
द्विजातीनां त्रयाणां तु सर्वकर्म विधीयते ॥ १२.७३.२५ ॥
พิธีไวตานะและพิธีคฤหยะที่ถูกกล่าวถึงนั้น สำหรับผู้เกิดสองครั้งทั้งสามวรรณะ พิธีกรรมทุกประการก็ถูกกำหนดไว้
12.73.26
राजधर्मप्रवृत्तानां हितार्थं त्रीमि कारयेत् ।
शान्तिकं पौष्टिकं चैव तथाऽभिचरणं च यत् ॥ १२.७३.२६ ॥
เพื่อประโยชน์ของผู้ดำเนินตามหน้าที่ของกษัตริย์ ควรประกอบพิธีสามอย่าง คือพิธีสงบ พิธีบำรุงเลี้ยง และพิธีทำลายล้างด้วย
12.73.27
अग्निष्टोममुखैर्यज्ञैर्दूषिता भूपकर्मभिः ।
न सम्यक्फलमृच्छन्ति ये यजन्ति द्विजातयः ॥ १२.७३.२७ ॥
ผู้เกิดสองครั้งที่บูชายัญ โดยมีอัคนิษโฏมและยัญอื่นๆ เป็นประธาน แต่พิธีกรรมของตนถูกทำให้มัวหมองด้วยการกระทำของกษัตริย์ ย่อมไม่ได้รับผลอันสมบูรณ์
12.73.28
पौरोहित्यं तु कुर्वाणा नाशं यास्यन्ति भूभृताम् ।
यज्ञकर्माणि कुर्वाणा ऋत्विजस्तु विरोधिनः ॥ १२.७३.२८ ॥
ผู้ที่ทำหน้าที่ปุโรหิตประจำราชสำนัก จะนำความพินาศมาสู่บรรดากษัตริย์ ส่วนฤตวิชที่ประกอบพิธียัญก็เป็นปรปักษ์เช่นกัน
12.73.29
ब्रह्मक्षत्रविशः सर्वे पौरोहित्ये विवर्जिताः ।
तदभावे च पारक्यं निर्दिष्टं राजकर्मसु ॥ १२.७३.२९ ॥
พราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ ทั้งหมดถูกห้ามมิให้ทำหน้าที่ปุโรหิต และเมื่อไม่มีบุคคลเหล่านั้น หน้าที่ของผู้อื่น คือปุโรหิต ก็ถูกกำหนดไว้ในกิจของกษัตริย์
12.73.30
ऋषिणा याज्ञवल्क्येन तत्तथा न तदन्यथा ।
भार्गवाङ्गिरसां वेदे कृतविद्यः षडङ्गवित् ॥ १२.७३.३० ॥
ฤๅษียาชญวัลกยะได้กล่าวไว้ดังนั้น และไม่ได้กล่าวเป็นอย่างอื่น ผู้ที่ได้เรียนเวทของภฤคุและอังคิรสะ และรู้วิทยาทั้งหกแห่งเวทางคะ
12.73.31
यज्ञकर्मविधिज्ञस्तु विधिज्ञः पौष्टिकेषु च ।
अष्टादशविकल्पानां विधिज्ञः शान्तिकर्मणाम् ॥ १२.७३.३१ ॥
ผู้ที่รู้วิธีของพิธียัญ ย่อมรู้วิธีของพิธีบำรุงเลี้ยงด้วย และรู้วิธีของพิธีสงบทั้งสิบแปดแบบ
12.73.32
सर्वरोगविहीनश्च संयतः संयतेन्द्रियः ।
श्वित्रकुष्ठक्षयक्षीणैर्ग्रहापस्मारदूषितैः ॥ १२.७३.३२ ॥
ควรไม่มีโรคภัยใดๆ มีการสำรวมตน และมีอินทรีย์ที่ถูกควบคุม ไม่ใช่ผู้ที่ผอมซูบเพราะโรคเรื้อน โรคผิวหนัง และวัณโรค หรือผู้ที่ถูกภูตผีและโรคลมบ้าหมูเข้าครอบงำ
12.73.33
अशस्तैर्वातदुष्टैश्च दूरस्थैः संवदेन्नृपः ।
रोगिणं ऋत्विजं चैव वर्जयेच्च पुरोहितम् ॥ १२.७३.३३ ॥
พระราชาควรสนทนาเฉพาะกับผู้ที่ไม่เป็นลางร้าย ไม่ถูกลมโรคเบียดเบียน และผู้ที่อยู่ห่างไกล และควรงดเว้นปุโรหิตผู้เป็นโรค ทั้งผู้ประกอบพิธีและปุโรหิตประจำราชสำนัก
12.73.34
नचान्यस्य कृतं येन पौरोहित्यं कदाचन ।
यस्य याज्यो मृतश्चैव भ्रष्टः प्रव्रजितो यथा ॥ १२.७३.३४ ॥
ผู้ที่ไม่เคยทำหน้าที่ปุโรหิตให้แก่ผู้อื่นเลย และผู้ที่ผู้ประกอบพิธีของตนได้ตายไปแล้ว ตกจากวรรณะ หรือออกบวชไปแล้ว
12.73.35
युद्धे पराजितश्चैव सर्वांस्तान्वर्जयेन्नृपः ।
नक्षत्रस्यानुकूल्येन यः संजातो नरेश्वरः ॥ १२.७३.३५ ॥
พระราชาควรงดเว้นผู้ที่พ่ายแพ้ในการรบทั้งหมด และผู้ที่เกิดภายใต้ดาวฤกษ์ที่เป็นมงคล ก็ควรพิจารณาเช่นกัน
12.73.36
राजशास्त्रविनीतश्च श्रेयान्राज्ञः पुरोहितः ।
अधन्यानां निमित्तानामुत्पातानामथार्थवित् ॥ १२.७३.३६ ॥
ปุโรหิตของพระราชาที่ประเสริฐกว่า คือผู้ที่ได้รับการฝึกฝนในศาสตร์แห่งการปกครอง และรู้ความหมายของลางร้ายที่ไม่เป็นมงคล และของอุตปาตนิมิตทั้งหลาย
12.73.37
शत्रुपक्षक्षयज्ञश्च श्रेयान्राज्ञः पुरोहितः ।
वाजिनं तदभावे च चरकाध्वर्यवानपि ॥ १२.७३.३७ ॥
ปุโรหิตของพระราชาที่ประเสริฐกว่า คือผู้ที่ประกอบยัญเพื่อทำลายฝ่ายศัตรู ถ้าไม่มีผู้นั้น ก็ให้ใช้ผู้ประกอบพิธีอัศวเมธ และแม้แต่จรกะและอัธวรยุ
12.73.38
बह्वृचं सामगं चैव नीतिशास्त्रकृतश्रमान् ।
कृतिनोऽथर्वणो वेदे स्थापयेत्तु पुरोहितान् ॥ १२.७३.३८ ॥
ควรแต่งตั้งเป็นปุโรหิตผู้ที่มีความรู้ในฤคเวทมาก ผู้ขับสามเวท ผู้ที่ทุ่มเทศึกษาศาสตร์แห่งนีติ และผู้ชำนาญอถรรพเวทที่เรียนรู้พระเวท
12.73.39
हिंसालिङ्गा हि निर्दिष्टा मन्त्रा वैतानिकैर्द्विजैः ।
न तानुच्चारयेत्प्राज्ञः क्षात्रधर्मविरोधिनः ॥ १२.७३.३९ ॥
มนตร์ที่มีลักษณะแห่งความรุนแรงนั้น พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งผู้ประกอบพิธีได้กำหนดไว้ แต่ผู้มีปัญญาไม่ควรสวดมนตร์ที่ขัดต่อหน้าที่ของนักรบ
12.73.40
प्रजागुणाः पुरोधाश्च पुरोहितगुणाः प्रजाः ।
राजा वै सगुणो येषां कुशलं तेषु सर्वशः ॥ १२.७३.४० ॥
คุณความดีของประชาชนมีอยู่ในปุโรหิต และคุณความดีของปุโรหิตก็มีอยู่ในประชาชน ผู้ที่มีพระราชาเป็นผู้มีคุณธรรม ย่อมได้รับความผาสุกในทุกทาง
12.73.41
उभौ प्रजा वर्धयतो देवान्पूर्वापरान्पितॄन् ।
यौ भवेतां स्थितौ धर्मे श्रद्धेयौ सुतपस्विनौ ॥ १२.७३.४१ ॥
สองคนนี้ย่อมเลี้ยงดูประชาชน เทวดาทั้งเก่าและใหม่ และปิตรทั้งหลาย ผู้ตั้งมั่นอยู่ในธรรม ควรแก่ความไว้วางใจ และเป็นผู้มีตบะอันยิ่งใหญ่
12.73.42
परस्परस्य सुहृदौ विहितौ समचेतसौ ।
ब्रह्मक्षत्रस्य समानात्प्रजा सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.७३.४२ ॥
ขอให้ประชาชนได้รับความสุขจากสองคนนี้ ซึ่งถูกแต่งตั้งให้เป็นมิตรของกันและกัน มีจิตใจเสมอกัน จากฐานะอันเสมอกันของพราหมณ์และกษัตริย์
12.73.43
विमाननात्तयोरेव प्रजा नश्येयुरेव हि ।
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वासां प्रजानां मूलमुच्यते ॥ १२.७३.४३ ॥
เพราะการดูหมิ่นสองคนนี้ ประชาชนย่อมพินาศเป็นแน่ เพราะกล่าวกันว่าพราหมณ์และกษัตริย์เป็นรากเหง้าของประชาชนทั้งปวง
12.73.44
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऐलकश्यपसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७३.४४ ॥
ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายยังยกนิทานโบราณนี้มากล่าว คือบทสนทนาระหว่างไอละกับกัศยปะ จงฟังเถิด ยุธิษฐิระ
12.73.45
यदा हि ब्रह्म प्रजहाति क्षत्रं ।
क्षत्रं यदा वा प्रजहाति ब्रह्म।
अन्वग्बलं कतमेऽस्मिन्भजन्ते ।
तथा बलं कतमेऽस्मिन्ध्रियन्ते ॥ १२.७३.४५ ॥
เมื่อพราหมณ์ละทิ้งกษัตริย์ หรือกษัตริย์ละทิ้งพราหมณ์ พลังที่ตามมาภายหลังจะไปพึ่งพาใครในโลกนี้ และพลังจะตั้งอยู่ในผู้ใด
12.73.46
द्विधा हि राष्ट्रं भवति क्षत्रियस्य ।
ब्रह्म क्षत्रं यत्र विरुध्यतीह।
अन्वग्बलं दस्यवस्तद्भजन्ते ।
तथा वर्णं तत्र विदन्ति सन्तः ॥ १२.७३.४६ ॥
แคว้นของกษัตริย์ย่อมแตกแยกเป็นสองฝ่ายเมื่อพราหมณ์และกษัตริย์ขัดแย้งกันในโลกนี้ โจรทั้งหลายก็พึ่งพลังที่ตามมานั้น และที่นั่นผู้รู้ย่อมรู้จักระเบียบวรรณะ
12.73.47
नैषां ब्रह्म च वर्धते नोत पुत्रा ।
न गर्गरो मथ्यते नो जयन्ते।
नैषां पुत्रा देवमधीयते च ।
यदा ब्रह्म क्षत्रियाः संत्यजन्ति ॥ १२.७३.४७ ॥
เมื่อกษัตริย์ละทิ้งพราหมณ์โดยสิ้นเชิง พรหมณ์ของพวกเขาก็ไม่เจริญ ลูกชายของพวกเขาก็ไม่เจริญ กรรคระก็ไม่ถูกกวน ชัยชนะก็ไม่มี ลูกชายของพวกเขาก็ไม่ศึกษาเทวดา
12.73.48
नैषामर्थो वर्धते जातु गेहे ।
नाधीयते तत्प्रजा नो यजन्ते।
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति ।
ये ब्राह्मणान्क्षत्रियाः संत्यजन्ति ॥ १२.७३.४८ ॥
ทรัพย์สมบัติในเรือนของพวกเขาไม่เคยเพิ่มพูน ลูกหลานของพวกเขาก็ไม่ศึกษาและไม่บูชายัญ กษัตริย์ผู้ละทิ้งพราหมณ์ย่อมตกต่ำและกลายเป็นโจร
12.73.49
एतौ हि नित्यं संयुक्तावितरेतरधारणे ।
क्षत्रं वै ब्रह्मणो योनिर्योनिः क्षत्रस्य वै द्विजः ॥ १२.७३.४९ ॥
สองสิ่งนี้เกี่ยวข้องกันเสมอ ค้ำจุนซึ่งกันและกัน ชนชั้นกษัตริย์เป็นต้นกำเนิดของพราหมณ์ และผู้เกิดสองครั้งเป็นต้นกำเนิดของกษัตริย์
12.73.50
उभावेतौ नित्यमभिप्रपन्नौ ।
संप्रापतुर्महतीं संप्रतिष्ठाम्।
तयोः सन्धिर्भिद्यते चेत्पुराण ।
स्ततः सर्वं भवति हि संप्रमूढम् ॥ १२.७३.५० ॥
สองสิ่งนี้ได้พึ่งพิงกันอยู่เสมอ และได้บรรลุฐานะอันมั่นคงยิ่งใหญ่ ข้าแต่ผู้เก่าแก่ หากพันธะระหว่างทั้งสองขาดสะบั้นลง ทุกสิ่งก็ย่อมสับสนยุ่งเหยิงโดยสิ้นเชิง
12.73.51
नात्र पारं लभते पारगामी ।
महोदधौ नौरिव संप्रभिन्ना।
चातुर्वण्यं भवति हि संप्रमूढं ।
प्रजास्ततः क्षयसंस्था भवन्ति ॥ १२.७३.५१ ॥
ที่นี่ แม้ผู้ปรารถนาจะถึงฝั่งก็ไม่อาจถึงฝั่งได้ เหมือนเรือที่แตกกระจายอยู่กลางมหาสมุทร วรรณะทั้งสี่ย่อมสับสนยุ่งเหยิงโดยสิ้นเชิง แล้วประชาชนก็ตกอยู่ในความเสื่อมและความพินาศ
12.73.52
ब्रह्मवृक्षो रक्ष्यमाणो मधु हेम च वर्षति ।
अरक्ष्यमाणः सततमश्रु पापं च वर्षति ॥ १२.७३.५२ ॥
เมื่อต้นไม้แห่งพระเวทได้รับการคุ้มครอง ย่อมหลั่งน้ำผึ้งและทองคำลงมา เมื่อไม่ได้รับการคุ้มครอง ย่อมหลั่งน้ำตาและบาปลงมาอย่างต่อเนื่อง
12.73.53
अब्रह्मचारी चरणादपेतो ।
यदा ब्रह्म ब्रह्मणि त्राणमिच्छेत्।
आश्चर्यतो वर्षति तत्र देव ।
स्तत्राभीक्ष्णं दुष्प्रभाश्चाविशन्ति ॥ १२.७३.५३ ॥
ผู้ที่หลุดจากคำปฏิญาณพรหมจรรย์ เมื่อปรารถนาความคุ้มครองในพรหมัน ที่นั่นเทวดาย่อมโปรยลงมาด้วยความอัศจรรย์ และที่นั่นลางร้ายทั้งหลายย่อมเข้ามาไม่หยุดหย่อน
12.73.54
स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणं वाऽपि पापः ।
सभायां यत्र लभते साधुवादम्।
राज्ञः सकाशे न विभेति चापि ।
ततो भयं विद्यते क्षत्रियस्य ॥ १२.७३.५४ ॥
แม้คนบาปที่ฆ่าผู้หญิงหรือพราหมณ์ และในที่ประชุมได้รับคำสรรเสริญจากคนดี และไม่หวาดกลัวแม้ในที่เฝ้าพระราชา จากผู้เช่นนั้นย่อมเกิดความหวาดกลัวแก่กษัตริย์
12.73.55
पापैः पापे क्रियमाणेऽतिवेलं ।
ततो रुद्रो जायते देव एषः।
पापैः पापाः संजनयन्ति रुद्रं ।
ततः सर्वान्साध्वसाधून्हिनस्ति ॥ १२.७३.५५ ॥
เมื่อบาปถูกกระทำโดยคนบาปจนเกินประมาณ เทพรุทระนี้ย่อมเกิดขึ้น เพราะบาปของคนบาป พวกเขาให้กำเนิดรุทระ และเขาก็สังหารทุกคน ทั้งคนดีและคนชั่ว
12.73.56
कुतो रुद्रः कीदृशो वाऽपि रुद्रः ।
सत्वैः सत्वं दृश्यते वध्यमानम्।
एतत्सर्वं कश्यप मे प्रचक्ष्व ।
यतो रुद्रो जायते देव एषः ॥ १२.७३.५६ ॥
รุทระมาจากไหน และรุทระมีลักษณะเช่นไร สัตว์ทั้งหลายถูกสัตว์ฆ่าฟันกันให้เห็น ข้าแต่กัศยปะ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าทั้งหมดนี้ คือรุทระเทพองค์นี้เกิดจากสิ่งใด
12.73.57
आत्मा रुद्रो हृदये मानवानां ।
स्वं स्वं देहं परदेहं च हन्ति।
वातोत्पातैः सदृशं रुद्रमाहु ।
र्देवं जीमूतैः सदृशं रूपमस्य ॥ १२.७३.५७ ॥
อาตมันคือรุทระ สถิตอยู่ในหัวใจของมนุษย์ ย่อมทำลายทั้งร่างของตนและร่างของผู้อื่น เขาเรียกรุทระนั้นว่าเทพผู้คล้ายลมและลางร้าย รูปของเขาคล้ายเมฆฝน
12.73.58
न वै वातः परिवृणोति कश्चि ।
न्न जीमूतो वर्षति तत्र देवः।
तथा युक्तो दृश्यते मानुषेषु ।
कामद्वेषाद्वध्यते मुह्यते च ॥ १२.७३.५८ ॥
ลมมิได้พัดปกคลุมสิ่งใดที่นั่น เมฆก็มิได้ตกฝนที่นั่น และเทพก็มิได้อยู่ที่นั่น ในหมู่มนุษย์ก็เห็นเป็นเช่นนี้ ด้วยอำนาจของกามและความชัง เขาจึงถูกสังหารและหลงผิด
12.73.59
यथैकगेहाज्जातवेदाः प्रदीप्तः ।
कृत्स्नं ग्रामं दहते च त्वरावान्।
विमोहनं कुरुते देव एप ।
ततः सर्वं स्पृश्यते पुण्यपापैः ॥ १२.७३.५९ ॥
เหมือนไฟที่ลุกโชนจากเรือนหลังเดียวย่อมเผาไหม้ทั้งหมู่บ้านอย่างรวดเร็ว เทพองค์นี้ก็ก่อให้เกิดความหลงผิดฉันนั้น แล้วทุกสิ่งก็ถูกบุญและบาปแตะต้อง
12.73.60
यदि दण्डः स्पृशतेऽपुण्यपापं ।
पापं पापे क्रियमाणे विशेषात्।
कस्य हेतोः सुकृतं नाम कुर्या ।
द्दुष्कृतं वा कस्य हेतोर्न कुर्यात् ॥ १२.७३.६० ॥
หากการลงโทษแตะต้องผู้ไม่มีบุญและผู้มีบาป และเมื่อบาปถูกกระทำ บาปนั้นย่อมเป็นบาปอย่างยิ่ง เพราะเหตุใดเล่า บุรุษจึงควรทำกรรมดี หรือเพราะเหตุใดจึงไม่ควรทำกรรมชั่ว
12.73.61
असंत्यागात्पापकृतामपापां ।
स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्।
शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा ।
न्न मिश्रः स्यात्पापकृद्भिः कथंचित् ॥ १२.७३.६१ ॥
เพราะไม่ละทิ้งผู้ที่ทำความชั่ว ผู้ไร้บาปก็ถูกลงโทษเสมอกันด้วย เพราะการคบหาปะปนกัน สิ่งที่เปียกย่อมถูกเผาไหม้ไปพร้อมกับสิ่งที่แห้ง ดังนั้นไม่ควรคบหาปะปนกับผู้ทำความชั่วด้วยวิธีใดเลย
12.73.62
साध्वसाधून्धारयतीह भूमिः ।
साध्वसाधूंस्तापयतीह सूर्यः।
साध्वसाधूंश्चापि वातीह वायु ।
रापस्तथा साध्वसाधून्वहन्ति ॥ १२.७३.६२ ॥
ที่นี่แผ่นดินค้ำจุนทั้งคนดีและคนชั่ว ที่นี่ดวงอาทิตย์ให้ความร้อนแก่ทั้งคนดีและคนชั่ว ที่นี่ลมก็พัดผ่านทั้งคนดีและคนชั่ว และน้ำก็พัดพาทั้งคนดีและคนชั่วไปเช่นกัน
12.73.63
एवमस्मिन्वर्तते लोक एष ।
नामुत्रैवं वर्तते राजपुत्र।
प्रेत्यैतयोरन्तरावान्विशेषो ।
यो वै पुण्यं चरते यश्च पापम् ॥ १२.७३.६३ ॥
ในโลกนี้เป็นไปเช่นนี้ แต่ในโลกหน้าไม่เป็นไปเช่นนี้ เจ้าชายเอ๋ย หลังความตาย มีความแตกต่างอย่างใหญ่หลวงระหว่างสองสิ่งนี้ คือผู้ที่ประกอบบุญและผู้ที่ประกอบบาป
12.73.64
पुण्यस्य लोको मधुमान्घृतार्चि ।
र्हिरण्यज्योतिरमृतस्य नाभिः।
तत्र प्रेत्य मोदते ब्रह्मचारी ।
न तत्र मृत्युर्न जरा नोत दुःखम् ॥ १२.७३.६४ ॥
โลกแห่งบุญนั้นหวานชื่น มีเปลวแห่งเนยใสและแสงทองส่องสว่าง เป็นสะดือแห่งความไม่ตาย ที่นั่นเมื่อสิ้นชีวิตแล้ว พรหมจารีย่อมปีติยินดี ที่นั่นไม่มีความตาย ไม่มีความชรา และไม่มีความทุกข์
12.73.65
पापस्य लोको निरयोऽप्रकाशो ।
नित्यं दुःखं शोकभूयिष्ठमेव।
तत्रात्मानं शोचति पापकर्मा ।
वह्वीः समाः प्रतपन्नप्रतिष्ठः ॥ १२.७३.६५ ॥
โลกแห่งบาปคือนรก ไร้แสงสว่าง เต็มไปด้วยความทุกข์และความโศกเศร้าอยู่เสมอ ที่นั่นผู้ทำบาปย่อมโศกเศร้าเพื่อตนเอง ถูกเผาไหม้อยู่นานปี ไม่มีที่พึ่งพิง
12.73.66
मिथोभेदाद्ब्राह्मणक्षत्रियाणां ।
प्रजा दुःखं दुःसहं चाविशन्ति।
एवं ज्ञात्वा कार्य एवेह विद्वान् ।
पुरोहितो नैकविद्यो नृपेण ॥ १२.७३.६६ ॥
เพราะความแตกแยกระหว่างพราหมณ์กับกษัตริย์ ความทุกข์ที่แบกรับไม่ไหวย่อมตกแก่ประชาราษฎร์ รู้เช่นนี้แล้ว พระราชาผู้ฉลาดควรแต่งตั้งปุโรหิตผู้รู้วิชาหลายแขนงไว้ในแผ่นดินนี้
12.73.67
तं चैव लब्ध्वाभिषिञ्चेत्तथा धर्मो विधीयते ।
अग्रं हि ब्राह्मणः प्रोक्तं सर्वस्यैवेह धर्मतः ॥ १२.७३.६७ ॥
เมื่อได้ปุโรหิตนั้นแล้ว พึงทำพิธีอภิเษกให้ ดังนี้ธรรมจึงถูกกำหนดไว้ ที่นี่ ตามธรรม พราหมณ์ได้รับการประกาศว่าเป็นผู้สูงสุดกว่าทุกสิ่ง
12.73.68
पूर्वं हि ब्रह्मणः सृष्टिरिति ब्रह्मविदो विदुः ।
ज्येष्ठेनाभिजनेनास्य प्राप्तं पूर्वं यदुत्तमम् ॥ १२.७३.६८ ॥
ผู้รู้พรหมันย่อมรู้ว่า การสร้างของพระพรหมมีมาก่อนสิ่งอื่น ด้วยกำเนิดอันอาวุโสที่สุดของพราหมณ์ ฐานะอันสูงสุดซึ่งได้มาก่อนจึงเป็นของพราหมณ์
12.73.69
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ।
सर्वं श्रेष्ठं विशिष्टं च निवेद्यं तस्य धीमतः ॥ १२.७३.६९ ॥
เพราะเหตุนั้น พราหมณ์จึงควรได้รับเกียรติและการบูชา และได้รับส่วนแรกของเครื่องบูชา สิ่งที่ดีที่สุดและประเสริฐที่สุดทั้งหมดควรถวายแด่ท่านผู้มีปัญญานั้น
12.73.70
अवश्यमेतत्कर्तव्यं राज्ञा बलवताऽपि हि ।
ब्रह्म वर्धयति क्षत्रं क्षत्रतो ब्रह्म वर्धते।
राज्ञः सर्वस्य चान्यस्य स्वामी राज्ञः पुरोहितः ॥ १२.७३.७० ॥
พระราชาผู้มีอำนาจมากก็จำต้องกระทำเช่นนี้เป็นแน่ พราหมณ์ทำให้กษัตริย์เจริญขึ้น และจากกษัตริย์พราหมณ์ก็เจริญขึ้น ผู้เป็นใหญ่เหนือพระราชาและทุกคนอื่นคือปุโรหิตของพระราชา