ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.74.1
ब्रह्मक्षत्रस्य सामर्थ्यं कथितं ते पितामह ।
पुरोहितप्रभावश्च लक्षणं च पुरोधसः ॥ १२.७४.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ଆପଣ ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ କହିଲେ; ପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
12.74.2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि ब्रह्मक्षत्रविनिर्णयम् ।
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वस्य कारणं जगतः परम्।
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य ताभ्यामायत्त एव च ॥ १२.७४.२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହିଁ ଜଗତର ପରମ କାରଣ; ରାଷ୍ଟ୍ରର ଯୋଗକ୍ଷେମ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
12.74.3
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यते ।
योगक्षेमो हि राज्ञो हि समायत्तः पुरोहिते ॥ १२.७४.३ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ରର ଯୋଗକ୍ଷେମ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗକ୍ଷେମ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭର କରେ।
12.74.4
यत्रादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युत ।
दृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद्राज्यं सुखमेधते ॥ १२.७४.४ ॥
ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଅଦୃଷ୍ଟ ଭୟ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ରାଜା ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଦୃଷ୍ଟ ଭୟ ଦମନ କରନ୍ତି, ସେହି ରାଜ୍ୟ ସୁଖରେ ବଢ଼େ।
12.74.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च ॥ १२.७४.५ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.74.6
मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
जिज्ञासमानः स बलमभ्ययादलकाधिपम् ॥ १२.७४.६ ॥
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଏହି ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି ପୃଥିବୀପତି ହେଲେ; ନିଜ ବଳ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଅଳକାପୁରୀର ଅଧିପତି (କୁବେର)ଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ସୈନ୍ୟ ସହ ଗଲେ।
12.74.7
ततो वैश्रवणो राजा राक्षसानसृजत्तदा ।
ते बलान्यवमृद्गन्त मुचुकुन्दस्य नैर्ऋताः ॥ १२.७४.७ ॥
ସେତେବେଳେ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ନୈର୍ଋତମାନେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ଦଳିବାକୁ (ଆସିଲେ)।
12.74.8
स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपः ।
गर्हयामास विद्वांसं पुरोहितमरिन्दमः ॥ १२.७४.८ ॥
ନିଜ ସୈନ୍ୟ ହତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଶତ୍ରୁଦମନ ନରାଧିପ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ବିଦ୍ବାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
12.74.9
तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो धर्मवित्तमः ।
रक्षांस्युपावधीत्तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत ॥ १२.७४.९ ॥
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ପଥ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ।
12.74.10
ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दमगर्हयत् ।
वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १२.७४.१० ॥
ସେତେବେଳେ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଏବଂ ସୈନ୍ୟମାନେ ହତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
12.74.11
बलवन्तस्त्वया पूर्वे राजानः सपुरोहिताः ।
न चैवं समवर्तन्त यथा त्वमिव वर्तसे ॥ १२.७४.११ ॥
ପୂର୍ବରେ ତୁମ ପରି ବଳବାନ ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରୁଛ ସେମାନେ ସେପରି ଆଚରଣ କରି ନ ଥିଲେ।
12.74.12
ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाः ।
आगम्य पर्युपासन्ते मामीशं सुखदुःखयोः ॥ १२.७४.१२ ॥
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ବଳବାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସି ସୁଖଦୁଃଖର ଈଶ୍ବର ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
12.74.13
यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद्दर्शयितुमर्हसि ।
किं ब्राह्मणबलेन त्वमतिमात्रं प्रवर्तसे ॥ १२.७४.१३ ॥
ଯଦି ତୁମ ବାହୁରେ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଳରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଅତିରିକ୍ତ ଆଚରଣ କରୁଛ?
12.74.14
मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम् ।
न्यायपूर्वमसंलब्धमसंभ्रान्तमिदं वचः ॥ १२.७४.१४ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଧନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ବାକ୍ୟ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ, ନିଃସଙ୍କୋଚ ଓ ଅବିଚଳିତ ଥିଲା।
12.74.15
ब्रह्मक्षत्रमिदं सृष्टमेकयोनि स्वयंभुवा ।
पृथग्बलविधानं च तल्लोकं परिपालयेत् ॥ १२.७४.१५ ॥
ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ବଳର ବିଧାନ ଭିନ୍ନ; ସେମାନେ ଲୋକର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.74.16
तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम् ।
अस्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १२.७४.१६ ॥
ତପ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ବଳ ସର୍ବଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାହୁର ବଳ ସର୍ବଦା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.74.17
ताभ्यां संभूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम् ।
तथा च मां प्रवर्तन्तं किं गर्हस्यलकाधिप ॥ १२.७४.१७ ॥
ଏହି ଦୁଇଜଣ ମିଳିତ ହୋଇ ପ୍ରଜାପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତେବେ ମୁଁ ଯାହା କରୁଛି, ତାହା ତୁମେ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛ, ହେ ଅଳକାଧିପ?
12.74.18
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम् ।
नाहं राज्यमनिर्दिष्टं कस्मैचिद्विदधाम्युत ॥ १२.७४.१८ ॥
ତା'ପରେ ବୈଶ୍ରବଣ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ କରାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ କାହାକୁ ବି ଦିଏ ନାହିଁ।"
12.74.19
नाच्छिन्दे वाऽप्यनिर्दिष्टमिति जानीहि पार्थिव ।
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां मद्दत्तामखिलामिमाम्।
एवमुक्तः प्रत्युवाच मुचुकुन्दो महीपतिः ॥ १२.७४.१९ ॥
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ ଥିବା ଜିନିଷ ମୁଁ ହରଣ କରେ ନାହିଁ, ଏହା ଜାଣ, ହେ ରାଜନ୍। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କର। ଏହା କୁହାଯିବାରୁ ମହୀପତି ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
12.74.20
नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिव ।
बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये ॥ १२.७४.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ମୋ ବାହୁବଳରେ ଅର୍ଜିତ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମୁଁ କାମନା କରେ।
12.74.21
ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ ।
क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दमरिन्दमम् ॥ १२.७४.२१ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ଥିବା ଦେଖି।
12.74.22
ततो राजा मुचुकुन्दः सोन्वशासद्वसुंधराम् ।
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ १२.७४.२२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରି ବାହୁବଳରେ ଅର୍ଜିତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
12.74.23
एवं यो ब्रह्मविद्राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते ।
स भुङ्क्ते विजितामुवीं यशश्च महदश्नुते ॥ १२.७४.२३ ॥
ଏହିପରି ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଜିତା ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଓ ମହାନ୍ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.74.24
नित्योदकी ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियः ।
तयोर्हि सर्वमायत्तं यत्किंचिज्जगतीगतम् ॥ १२.७४.२४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଦା ଜଳକର୍ମରେ ନିରତ ରହୁ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସର୍ବଦା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରହୁ। କାରଣ ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅଧୀନ।
12.74.25
यशश्च तेजश्व महीं च कृत्स्नां ।
प्राप्नोति राजन्विपुलां च कीर्तिम्।
प्रधानधर्मं नृपते नियच्छ ।
तथा च धर्मस्य चतुर्थमंशम् ॥ १२.७४.२५ ॥
ଯଶ, ତେଜ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଏବଂ ବିପୁଳ କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମର ପାଳନ କର; ଏବଂ ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ।