ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.74.1
ब्रह्मक्षत्रस्य सामर्थ्यं कथितं ते पितामह ।
पुरोहितप्रभावश्च लक्षणं च पुरोधसः ॥ १२.७४.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ; ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸੇ।
12.74.2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि ब्रह्मक्षत्रविनिर्णयम् ।
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वस्य कारणं जगतः परम्।
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य ताभ्यामायत्त एव च ॥ १२.७४.२ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਯੋਗਖੇਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
12.74.3
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यते ।
योगक्षेमो हि राज्ञो हि समायत्तः पुरोहिते ॥ १२.७४.३ ॥
ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਯੋਗਖੇਮ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਯੋਗਖੇਮ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
12.74.4
यत्रादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युत ।
दृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद्राज्यं सुखमेधते ॥ १२.७४.४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਜਾ ਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭੈ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭੈ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.74.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च ॥ १२.७४.५ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.74.6
मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
जिज्ञासमानः स बलमभ्ययादलकाधिपम् ॥ १२.७४.६ ॥
ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਬਣਿਆ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਲਕਾਪੁਰੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ (ਕੁਬੇਰ) ਵੱਲ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ।
12.74.7
ततो वैश्रवणो राजा राक्षसानसृजत्तदा ।
ते बलान्यवमृद्गन्त मुचुकुन्दस्य नैर्ऋताः ॥ १२.७४.७ ॥
ਤਦ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਉਹ ਨੈਰਰਤ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ (ਆਏ)।
12.74.8
स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपः ।
गर्हयामास विद्वांसं पुरोहितमरिन्दमः ॥ १२.७४.८ ॥
ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਿੰਦਮ ਨਰਾਧਿਪ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
12.74.9
तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो धर्मवित्तमः ।
रक्षांस्युपावधीत्तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत ॥ १२.७४.९ ॥
ਤਦ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਵੀ ਲੱਭ ਲਿਆ।
12.74.10
ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दमगर्हयत् ।
वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १२.७४.१० ॥
ਤਦ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
12.74.11
बलवन्तस्त्वया पूर्वे राजानः सपुरोहिताः ।
न चैवं समवर्तन्त यथा त्वमिव वर्तसे ॥ १२.७४.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ ਉਵੇਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਸਨ।
12.74.12
ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाः ।
आगम्य पर्युपासन्ते मामीशं सुखदुःखयोः ॥ १२.७४.१२ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆ ਕੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.74.13
यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद्दर्शयितुमर्हसि ।
किं ब्राह्मणबलेन त्वमतिमात्रं प्रवर्तसे ॥ १२.७४.१३ ॥
ਜੇ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਅਤਿ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
12.74.14
मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम् ।
न्यायपूर्वमसंलब्धमसंभ्रान्तमिदं वचः ॥ १२.७४.१४ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਬਚਨ ਨਿਆਂਯੁਕਤ, ਬੇਝਿਜਕ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ।
12.74.15
ब्रह्मक्षत्रमिदं सृष्टमेकयोनि स्वयंभुवा ।
पृथग्बलविधानं च तल्लोकं परिपालयेत् ॥ १२.७४.१५ ॥
ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਸਿਰਜਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.74.16
तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम् ।
अस्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १२.७४.१६ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਬਲ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਸਦਾ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
12.74.17
ताभ्यां संभूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम् ।
तथा च मां प्रवर्तन्तं किं गर्हस्यलकाधिप ॥ १२.७४.१७ ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਜੋ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਲਕਾਧਿਪ?
12.74.18
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम् ।
नाहं राज्यमनिर्दिष्टं कस्मैचिद्विदधाम्युत ॥ १२.७४.१८ ॥
ਤਦ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।"
12.74.19
नाच्छिन्दे वाऽप्यनिर्दिष्टमिति जानीहि पार्थिव ।
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां मद्दत्तामखिलामिमाम्।
एवमुक्तः प्रत्युवाच मुचुकुन्दो महीपतिः ॥ १२.७४.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਉਹ ਮੈਂ ਖੋਂਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹੀਪਤਿ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
12.74.20
नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिव ।
बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये ॥ १२.७४.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਭੋਗਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਰਾਜ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.74.21
ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ ।
क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दमरिन्दमम् ॥ १२.७४.२१ ॥
ਤਦ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਵੇਖ ਕੇ।
12.74.22
ततो राजा मुचुकुन्दः सोन्वशासद्वसुंधराम् ।
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ १२.७४.२२ ॥
ਤਦ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ, ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
12.74.23
एवं यो ब्रह्मविद्राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते ।
स भुङ्क्ते विजितामुवीं यशश्च महदश्नुते ॥ १२.७४.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਧਰਤੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.74.24
नित्योदकी ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियः ।
तयोर्हि सर्वमायत्तं यत्किंचिज्जगतीगतम् ॥ १२.७४.२४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਜਲ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਦਾ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
12.74.25
यशश्च तेजश्व महीं च कृत्स्नां ।
प्राप्नोति राजन्विपुलां च कीर्तिम्।
प्रधानधर्मं नृपते नियच्छ ।
तथा च धर्मस्य चतुर्थमंशम् ॥ १२.७४.२५ ॥
ਯਸ਼, ਤੇਜ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ।