มหาภารตะ · อัธยายะ 12.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.74.1
ब्रह्मक्षत्रस्य सामर्थ्यं कथितं ते पितामह ।
पुरोहितप्रभावश्च लक्षणं च पुरोधसः ॥ १२.७४.१ ॥
ปิตามห อำนาจของพราหมณ์และกษัตริย์ได้ถูกกล่าวแก่ข้าพเจ้าแล้ว พร้อมทั้งอิทธิพลของปุโรหิตและลักษณะของปุโรหิต
12.74.2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि ब्रह्मक्षत्रविनिर्णयम् ।
ब्रह्मक्षत्रं हि सर्वस्य कारणं जगतः परम्।
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य ताभ्यामायत्त एव च ॥ १२.७४.२ ॥
บัดนี้ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังการวินิจฉัยที่แน่นอนเกี่ยวกับพราหมณ์และกษัตริย์ พราหมณ์และกษัตริย์เป็นเหตุสูงสุดของโลกทั้งสิ้นแน่แท้ และความมั่นคงของแว่นแคว้นขึ้นอยู่กับทั้งสองนี้เท่านั้น
12.74.3
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यते ।
योगक्षेमो हि राज्ञो हि समायत्तः पुरोहिते ॥ १२.७४.३ ॥
ความมั่นคงของแว่นแคว้นกล่าวกันว่าขึ้นอยู่กับพระราชา และความมั่นคงของพระราชาขึ้นอยู่กับปุโรหิตทั้งสิ้น
12.74.4
यत्रादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युत ।
दृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद्राज्यं सुखमेधते ॥ १२.७४.४ ॥
เมื่อพราหมณ์ระงับความกลัวที่มองไม่เห็นของประชาชน และพระราชาด้วยแขนทั้งสองระงับความกลัวที่มองเห็นได้ แคว้นนั้นย่อมเจริญรุ่งเรืองด้วยความสุข
12.74.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च ॥ १२.७४.५ ॥
ในเรื่องนี้ท่านทั้งหลายยังกล่าวอิติหาสโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างมุจุกุนทะกับท้าวไวศรวณะ
12.74.6
मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
जिज्ञासमानः स बलमभ्ययादलकाधिपम् ॥ १२.७४.६ ॥
มุจุกุนทะ ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ได้พิชิตแผ่นดินนี้แล้ว ปรารถนาจะรู้กำลังของตน จึงยกทัพไปต่อสู้เจ้าแห่งอลกา
12.74.7
ततो वैश्रवणो राजा राक्षसानसृजत्तदा ।
ते बलान्यवमृद्गन्त मुचुकुन्दस्य नैर्ऋताः ॥ १२.७४.७ ॥
จากนั้น พระเจ้าไวศรวณะได้สร้างรากษสขึ้นในคราวนั้น รากษสเหล่านั้นคือไนรฤตที่จะย่ำยีกองทัพของมุจุกุนทะ
12.74.8
स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपः ।
गर्हयामास विद्वांसं पुरोहितमरिन्दमः ॥ १२.७४.८ ॥
เมื่อกองทัพของตนถูกฟันล้มลง มุจุกุนทะ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์และผู้ปราบศัตรู ได้ตำหนิปุโรหิตผู้รอบรู้
12.74.9
तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो धर्मवित्तमः ।
रक्षांस्युपावधीत्तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत ॥ १२.७४.९ ॥
ครั้งนั้น วสิษฐะ ผู้รู้ธรรมยิ่งกว่าผู้ใด ได้บำเพ็ญตบะอันเข้มข้น แล้วปราบรากษสทั้งหลายที่นั่น และยังพบทางอีกด้วย
12.74.10
ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दमगर्हयत् ।
वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १२.७४.१० ॥
ครั้งนั้น ท้าวไวศรวณะได้ตำหนิมุจุกุนทะ และขณะที่กองทัพกำลังถูกฟันล้ม ท่านได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.74.11
बलवन्तस्त्वया पूर्वे राजानः सपुरोहिताः ।
न चैवं समवर्तन्त यथा त्वमिव वर्तसे ॥ १२.७४.११ ॥
แต่ก่อน พระราชาผู้ทรงพลังที่มีปุโรหิตอยู่เคียงข้าง มิได้ประพฤติเช่นท่านประพฤติอยู่
12.74.12
ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाः ।
आगम्य पर्युपासन्ते मामीशं सुखदुःखयोः ॥ १२.७४.१२ ॥
พระราชาเหล่านั้นแม้ชำนาญในอาวุธและทรงพลัง ก็ยังเสด็จมาเฝ้าปรนนิบัติข้า ผู้เป็นเจ้าแห่งความสุขและทุกข์
12.74.13
यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद्दर्शयितुमर्हसि ।
किं ब्राह्मणबलेन त्वमतिमात्रं प्रवर्तसे ॥ १२.७४.१३ ॥
หากมีกำลังในแขนของท่าน ท่านก็ควรแสดงให้เห็น เหตุใดท่านจึงประพฤติเกินขอบเขตด้วยอำนาจของพราหมณ์เล่า
12.74.14
मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम् ।
न्यायपूर्वमसंलब्धमसंभ्रान्तमिदं वचः ॥ १२.७४.१४ ॥
ครั้งนั้น มุจุกุนทะโกรธ จึงตอบเจ้าแห่งทรัพย์ ถ้อยคำนี้ชอบธรรม ไม่ลังเล และมั่นคงไม่หวั่นไหว
12.74.15
ब्रह्मक्षत्रमिदं सृष्टमेकयोनि स्वयंभुवा ।
पृथग्बलविधानं च तल्लोकं परिपालयेत् ॥ १२.७४.१५ ॥
พรหมัน-กษัตริย์คู่นี้ถูกสร้างขึ้นจากครรภ์เดียวกันโดยสวยัมภู กำลังของทั้งสองถูกกำหนดแยกกัน และทั้งสองพึงคุ้มครองโลก
12.74.16
तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम् ।
अस्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥ १२.७४.१६ ॥
กำลังแห่งตบะและมนตร์ตั้งมั่นอยู่ในพราหมณ์ทั้งหลายเสมอ กำลังแห่งแขนที่ถือศัสตราตั้งมั่นอยู่ในกษัตริย์ทั้งหลายเสมอ
12.74.17
ताभ्यां संभूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम् ।
तथा च मां प्रवर्तन्तं किं गर्हस्यलकाधिप ॥ १२.७४.१७ ॥
ทั้งสองต้องร่วมกันคุ้มครองประชาชน เหตุใดท่านเจ้าแห่งอลกาจึงตำหนิข้าที่ปฏิบัติเช่นนั้นเล่า
12.74.18
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम् ।
नाहं राज्यमनिर्दिष्टं कस्मैचिद्विदधाम्युत ॥ १२.७४.१८ ॥
ครั้นแล้ว ท้าวไวศรวณะได้กล่าวแก่พระราชาพร้อมทั้งปุโรหิตว่า "เรามิได้มอบแว่นแคว้นให้แก่ผู้ใดโดยที่มิได้กำหนดไว้"
12.74.19
नाच्छिन्दे वाऽप्यनिर्दिष्टमिति जानीहि पार्थिव ।
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां मद्दत्तामखिलामिमाम्।
एवमुक्तः प्रत्युवाच मुचुकुन्दो महीपतिः ॥ १२.७४.१९ ॥
"เรามิได้ยึดสิ่งที่มิได้กำหนดไว้ จงรู้ไว้เถิด ข้าแต่พระราชา จงปกครองแผ่นดินทั้งสิ้นนี้ซึ่งเรามอบให้เจ้า" เมื่อได้ตรัสดังนี้ มุจุกุนทะ เจ้าแห่งแผ่นดิน ก็ตอบ
12.74.20
नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिव ।
बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये ॥ १२.७४.२० ॥
"ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ามิปรารถนาจะเสวยแว่นแคว้นที่ท่านมอบให้ ข้าพเจ้าปรารถนาจะเสวยแว่นแคว้นที่ได้มาด้วยกำลังแขนของข้าพเจ้า"
12.74.21
ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ ।
क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दमरिन्दमम् ॥ १२.७४.२१ ॥
จากนั้น พระเจ้าไวศรวณะ (กุเบระ) เกิดความอัศจรรย์ใจอย่างยิ่ง เมื่อเห็นมุจุกุนทะ ผู้ปราบศัตรู ดำรงมั่นอยู่ในหน้าที่ของกษัตริย์
12.74.22
ततो राजा मुचुकुन्दः सोन्वशासद्वसुंधराम् ।
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ १२.७४.२२ ॥
จากนั้น พระเจ้ามุจุกุนทะ ผู้ปฏิบัติตามหน้าที่ของกษัตริย์อย่างซื่อตรง ได้ปกครองแผ่นดินที่ได้มาด้วยพลังแขนของพระองค์
12.74.23
एवं यो ब्रह्मविद्राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते ।
स भुङ्क्ते विजितामुवीं यशश्च महदश्नुते ॥ १२.७४.२३ ॥
ดังนี้ กษัตริย์ผู้รู้พระเวท และดำเนินการโดยให้พราหมณ์นำหน้า ย่อมได้เสวยแผ่นดินที่พิชิตมาแล้ว และได้รับเกียรติยศอันยิ่งใหญ่
12.74.24
नित्योदकी ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियः ।
तयोर्हि सर्वमायत्तं यत्किंचिज्जगतीगतम् ॥ १२.७४.२४ ॥
พราหมณ์พึงมีการชำระด้วยน้ำเป็นนิตย์ และกษัตริย์พึงมีอาวุธอยู่ที่กายเป็นนิตย์ เพราะทุกสิ่งที่มีอยู่ในโลกนี้ย่อมขึ้นอยู่กับทั้งสองนี้
12.74.25
यशश्च तेजश्व महीं च कृत्स्नां ।
प्राप्नोति राजन्विपुलां च कीर्तिम्।
प्रधानधर्मं नृपते नियच्छ ।
तथा च धर्मस्य चतुर्थमंशम् ॥ १२.७४.२५ ॥
ความรุ่งโรจน์ อำนาจ แผ่นดินทั้งสิ้น และเกียรติยศอันกว้างไกล ย่อมบังเกิดแก่ผู้นั้น โอ้พระราชา จงยึดมั่นในธรรมอันเป็นประธาน และในส่วนที่สี่ของธรรมเช่นเดียวกัน