Mahābhārata · Adhyāya 12.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.75.1
यया वृत्त्या महीपालो विवर्धयति मानवान् ।
पुण्यांश्च लोकाञ्जयति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७५.१ ॥
¿Mediante qué conducta el protector de la tierra hace prosperar a los hombres y conquista los mundos meritorios? Dímelo, abuelo.
12.75.2
दानशीलो भवेद्राजा यज्ञशीलश्च भारत ।
उपवासतपः शीलः प्रजानां पालने रतः ॥ १२.७५.२ ॥
El rey debe ser dadivoso y dado al sacrificio, oh Bhārata, dado al ayuno y a la austeridad, y dedicado a la protección de sus súbditos.
12.75.3
सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालयन् ।
उत्थानेन प्रदानेन पूजयेच्चापि धार्मिकान् ॥ १२.७५.३ ॥
El rey, protegiendo siempre a todos sus súbditos con dharma, debe honrar también a los justos mediante el ascenso y la dádiva.
12.75.4
राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते ।
यद्यदाचरते राजा तत्प्रजानां स्म रोचते ॥ १२.७५.४ ॥
El dharma honrado por el rey es entonces honrado en todas partes; lo que el rey practica, eso agrada a sus súbditos.
12.75.5
नित्यमुद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युरिवारिषु ।
निहन्यात्सर्वतो दस्यून्न राज्ञो दस्युषु क्षमा ॥ १२.७५.५ ॥
El rey debe mantener siempre alzado el cetro del castigo, como la muerte para sus enemigos; debe abatir a los ladrones por todas partes, y no mostrar clemencia hacia ellos.
12.75.6
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं च विन्दति ॥ १२.७५.६ ॥
De cualquier dharma que practiquen aquí los súbditos, bien protegidos por el rey, el rey obtiene una cuarta parte.
12.75.7
यदधीते यद्ददाति यञ्जुहोति यदर्चति ।
राजा चतुर्थभाक्तस्य प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७५.७ ॥
Lo que uno estudia, da, ofrece en sacrificio o adora, el rey que protege a sus súbditos con dharma recibe la cuarta parte de ello.
12.75.8
यद्राष्ट्रोऽकुशलं किंचिद्राज्ञो रक्षयतः प्रजाः ।
चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति ॥ १२.७५.८ ॥
Cualquier mal que ocurra en el reino, el rey que protege a sus súbditos obtiene la cuarta parte de ese pecado, oh Bhārata.
12.75.9
अप्याहुः सर्वमेवेति भूयोऽर्धमिति निश्चयः ।
कर्मणा पृथिवीपाल नृशंसोऽनृतवागपि ॥ १२.७५.९ ॥
Algunos dicen que todo es suyo, y luego, con certeza, se vuelve la mitad. Oh protector de la tierra, el que es cruel en sus actos y también mentiroso (igualmente).
12.75.10
तादृशात्किल्बिपाद्राजा शृणु येन प्रमुच्यते ।
प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद्धनं चोरैर्हृतं यदि।
तत्स्वकोशात्प्रदेयं स्यादशक्तेनोपजीवतः ॥ १२.७५.१० ॥
Escucha por qué medio el rey se libra de tal transgresión. Si la riqueza robada por ladrones no puede recuperarse, debe entregarse de su propio tesoro al que no puede valerse y vive de él.
12.75.11
सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं ब्रह्मस्वं ब्राह्मणा यथा ।
न स्थेयं विषये तेन योऽपकुर्याद्द्विजातिषु ॥ १२.७५.११ ॥
Todas las clases sociales deben proteger siempre la propiedad de los brahmanes. Quien perjudique a los nacidos dos veces no debe permanecer en el reino.
12.75.12
ब्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे तु सर्वं भवति रक्षितम् ।
तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः ॥ १२.७५.१२ ॥
Cuando la propiedad de los brahmanes está protegida, todo queda protegido. Cuando se asegura su favor, el rey se vuelve quien ha cumplido su tarea.
12.75.13
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः ।
नरास्तमुपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम् ॥ १२.७५.१३ ॥
Como las criaturas dependen de la nube de lluvia y las aves de un gran árbol, así los hombres dependen de aquel rey que lleva a cabo todos los fines.
12.75.14
न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठबुद्धिना ।
नृशंनेनातिलुब्धेन शक्यं पालयितुं प्रजाः ॥ १२.७५.१४ ॥
En efecto, un rey cuyo ser está entregado al deseo, de mente siempre engañosa, cruel y muy codicioso, no puede proteger a sus súbditos.
12.75.15
नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यमिच्छाम्यपि क्षणम् ।
धर्मार्थं रोचये राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते ॥ १२.७५.१५ ॥
No soy quien busca los placeres de la realeza, ni deseo el reino ni por un instante. Aceptaría el reino por el dharma, pero aquí el dharma no se encuentra.
12.75.16
तदल मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते ।
वनमेव गमिष्यामि तस्माद्धर्मचिकीर्षया ॥ १२.७५.१६ ॥
Por tanto, basta ya para mí un reino sin dharma. Con el deseo de practicar el dharma, iré al bosque mismo.
12.75.17
तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रियः ।
धर्ममाराधयिष्यामि मुनिर्मूलफलाशनः ॥ १२.७५.१७ ॥
Allí, en los bosques puros, habiendo depuesto el bastón y con los sentidos dominados, adoraré el dharma como un sabio que come raíces y frutos.
12.75.18
वेदाहं तव या बुद्धिरानृशंस्येऽगुणैव सा ।
न च नित्यानृशंसेन शक्यं राज्यमुपासितुम् ॥ १२.७५.१८ ॥
Sé que tu inteligencia se inclina hacia la no crueldad; pero esa no crueldad carece de mérito. Y quien siempre es no cruel no puede gobernar un reino.
12.75.19
सदैव त्वां मृदुप्रज्ञमत्यार्यमतिधार्मिकम् ।
क्लीबं धर्मघृणायुक्तं न लोको बहुमन्यते ॥ १२.७५.१९ ॥
Siempre te consideran de mente suave, excesivamente noble y excesivamente justo; sin embargo, el mundo no te tiene en alta estima por ser un débil (klība) lleno de compasión por el dharma.
12.75.20
राजधर्ममवेक्षस्व पितृपैतामहोचितम् ।
नैतद्राज्ञामथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुमिच्छसि ॥ १२.७५.२० ॥
Atiende al deber real (rāja-dharma), propio de tus padres y abuelos; esta no es la conducta de los reyes, la forma en que deseas permanecer.
12.75.21
न हि वैक्लव्यसंसृष्टमानृशंस्यमिहास्थितः ।
प्रजापालनसंभूतं प्राप्तो धर्मफलं ह्यसि ॥ १२.७५.२१ ॥
Al haberte apoyado aquí en una compasión mezclada con debilidad, no has obtenido el fruto del dharma que nace de proteger a los súbditos.
12.75.22
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न च कुन्त्यभ्यभाषत ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा चित्रवीर्यो नराधिपः ॥ १२.७५.२२ ॥
Ni Pāṇḍu pronunció esta bendición, ni Kuntī la dijo; tampoco lo dijeron el justo Vicitravīrya ni Citravīrya, señores de los hombres.
12.75.23
शन्तनुश्च महीपालः सर्वक्षत्रस्य पूजितः ।
तवैतां प्राज्ञतां तात यथा चरसि मेधया ॥ १२.७५.२३ ॥
También Śantanu, protector de la tierra y honrado por todos los guerreros, no lo dijo. Hijo querido, esta sabiduría es tuya, pues con inteligencia así te conduces.
12.75.24
शौर्यं बलं च सत्यं च पिता तव सदाऽब्रवीत् ।
महत्त्वं बलमौदार्यं भवतः कुन्त्ययाचत ॥ १२.७५.२४ ॥
Tu padre siempre habló de valor, fuerza y verdad; para ti, Kuntī pidió grandeza, fuerza y generosidad.
12.75.25
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं चोभे मानुषदैवते ।
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ॥ १२.७५.२५ ॥
Svāhā y svadhā, siempre, teniendo a los hombres y a los dioses por deidades. Los antepasados y los dioses siempre esperan esto de sus hijos.
12.75.26
दानमध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम् ।
धर्म्यमेतदधर्म्यं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः ॥ १२.७५.२६ ॥
Dar, estudiar, sacrificar y proteger al pueblo, sean justos o injustos, con estos naciste.
12.75.27
कुले धुरि च युक्तानां वहतां भारमीदृशम् ।
सीदतामपि कौन्तेय कीर्तिर्न परिहीयते ॥ १२.७५.२७ ॥
Para los uncidos al eje de la familia, que cargan tal peso, hijo de Kuntī, aun hundiéndose, la fama no se pierde.
12.75.28
समन्ततो विनीतो यो वहत्यस्खलितो हि सः ।
निर्दोषकर्मवचनात्सिद्धिः कर्मण एव सा ॥ १२.७५.२८ ॥
Quien, humilde por todas partes, lleva la carga sin vacilar, alcanza en verdad el éxito en la acción mediante la palabra del acto sin falta.
12.75.29
नैकान्ते विनिपातेऽपि विहरेदिह कश्चन ।
धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचार्यथवा द्विजः ॥ १२.७५.२९ ॥
Ni en soledad ni en la ruina debe nadie vivir aquí en vano, sea justo, cabeza de familia, rey, estudiante célibe o dvija.
12.75.30
अल्पं हि सारभूयिष्ठं यत्कर्मोदारमेव तत् ।
कृतमेवाकृताच्छ्रेयो न पापीयोऽस्य कर्मणः ॥ १२.७५.३० ॥
Por poco que sea, lleno de esencia, el acto noble es el que hay que hacer; un acto hecho es mejor que uno no hecho, y nada es más pecaminoso que este acto.
12.75.31
यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यमुत्तमम् ।
योगक्षेमस्तदा राज्ञः कुशलायैव कल्पते ॥ १२.७५.३१ ॥
Cuando un hombre de noble linaje que conoce el dharma alcanza la soberanía suprema, entonces el yoga-kṣema del rey conduce al bienestar.
12.75.32
दानेनान्यं बलेनान्यमन्यं सूनृतया गिरा ।
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ १२.७५.३२ ॥
Que el hombre justo, habiendo obtenido aquí el reino, reciba de todas partes: a unos con dádivas, a otros con la fuerza y a otros con palabras dulces y veraces.
12.75.33
यं हि वैद्याः कुले जाता ह्यवृत्तिभयपीडिताः ।
प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ति धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः ॥ १२.७५.३३ ॥
Habiéndolo obtenido, los vaiśyas nacidos en la familia, afligidos por el temor a la falta de sustento, permanecen satisfechos. ¿Qué dharma es mayor que ese?
12.75.34
किं न्वतः परमं स्वर्ग्यं का ततः प्रीतिरुत्तमा ।
किं ततः परमैश्वर्यं ब्रूहि मे यदि पश्यसि ॥ १२.७५.३४ ॥
¿Qué hay más elevado que esto que conduce al cielo? ¿Qué alegría suprema es mayor que aquella? ¿Cuál es la soberanía suprema más allá de eso? Dímelo, si lo ves.
12.75.35
यस्मिन्भयार्दिताः सन्तः क्षेमं विन्दन्त्यपि क्षणम् ।
स स्वर्गजित्तमोऽस्माकं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.७५.३५ ॥
Aquello en lo que los hombres buenos, atormentados por el miedo, hallan seguridad aunque sea un instante, eso es para nosotros lo supremo que conquista el cielo. Esta verdad te digo.
12.75.36
त्वमेव प्रीतिमांस्तस्मात्कुरूणां कुरुसत्तम ।
भव राजा जय स्वर्गं सतो रक्षाऽसतो जहि ॥ १२.७५.३६ ॥
Por tanto, solo tú eres el amado entre los Kuru, el mejor de los Kuru. Sé rey, conquista el cielo; protege a los buenos y abate a los malvados.
12.75.37
अनु त्वां तात जीवन्तु सुहृदः साधुभिः सह ।
पर्जन्यमिव भूतानि स्वादुद्रुममिव द्विजाः ॥ १२.७५.३७ ॥
Querido hijo, que tus buenos amigos vivan a tu amparo junto con los virtuosos, como los seres vivos viven del nublado y los dvijas viven del árbol de dulces frutos.
12.75.38
धृष्टं शूरं प्रहर्तारमनृशंसं जितेन्द्रियम् ।
वत्सलं संविभक्तारमुपजीवन्तु बान्धवाः ॥ १२.७५.३८ ॥
Que tus parientes vivan a tu amparo, tú, valiente, heroico guerrero, compasivo, dueño de tus sentidos, afectuoso y repartidor de dones.