మహాభారతం · అధ్యాయం 12.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.75.1
यया वृत्त्या महीपालो विवर्धयति मानवान् ।
पुण्यांश्च लोकाञ्जयति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७५.१ ॥
ఏ వృత్తితో మహీపాలుడు మానవులను వృద్ధి చేస్తాడో, పుణ్యలోకాలను జయిస్తాడో, ఆ విషయం నాకు చెప్పు, పితామహా.
12.75.2
दानशीलो भवेद्राजा यज्ञशीलश्च भारत ।
उपवासतपः शीलः प्रजानां पालने रतः ॥ १२.७५.२ ॥
రాజు దానశీలుడు, యజ్ఞశీలుడు కావాలి, భారతా; ఉపవాస తపశ్శీలుడై ప్రజల పాలనలో నిమగ్నమై ఉండాలి.
12.75.3
सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालयन् ।
उत्थानेन प्रदानेन पूजयेच्चापि धार्मिकान् ॥ १२.७५.३ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ అన్ని ప్రజలను ధర్మంతో పాలిస్తూ, ఉన్నతి కలిగించడం ద్వారా, దానం చేయడం ద్వారా ధార్మికులను సత్కరించాలి.
12.75.4
राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते ।
यद्यदाचरते राजा तत्प्रजानां स्म रोचते ॥ १२.७५.४ ॥
రాజు చేత గౌరవింపబడిన ధర్మం అప్పుడు అంతటా గౌరవింపబడుతుంది; రాజు ఏది ఆచరిస్తాడో, అదే ప్రజలకు ఇష్టమవుతుంది.
12.75.5
नित्यमुद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युरिवारिषु ।
निहन्यात्सर्वतो दस्यून्न राज्ञो दस्युषु क्षमा ॥ १२.७५.५ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ దండాన్ని ఎత్తి, శత్రువులకు మృత్యువులా ఉండాలి; అన్ని వైపుల నుండి దొంగలను సంహరించాలి; దొంగల పట్ల రాజుకు క్షమ ఉండరాదు.
12.75.6
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं च विन्दति ॥ १२.७५.६ ॥
ఇక్కడ రాజు చేత బాగా రక్షింపబడిన ప్రజలు ఏ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, ఆ ధర్మంలో నాలుగవ భాగాన్ని రాజు పొందుతాడు.
12.75.7
यदधीते यद्ददाति यञ्जुहोति यदर्चति ।
राजा चतुर्थभाक्तस्य प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७५.७ ॥
ఎవరు చదివినా, దానం చేసినా, హోమం చేసినా, పూజించినా, ప్రజలను ధర్మంతో పాలించే రాజు దాని నాలుగో భాగాన్ని పొందుతాడు.
12.75.8
यद्राष्ट्रोऽकुशलं किंचिद्राज्ञो रक्षयतः प्रजाः ।
चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति ॥ १२.७५.८ ॥
రాజ్యంలో ఏ చెడు జరిగినా, ప్రజలను కాపాడుతున్న రాజుకు, ఓ భారతా, ఆ పాపంలో నాలుగో భాగం దక్కుతుంది.
12.75.9
अप्याहुः सर्वमेवेति भूयोऽर्धमिति निश्चयः ।
कर्मणा पृथिवीपाल नृशंसोऽनृतवागपि ॥ १२.७५.९ ॥
'ఇదంతా అతనిదే' అని కొందరు అంటారు; తరువాత అది సగమవుతుందని నిశ్చయం. భూపాలా, కర్మచేత క్రూరుడూ అసత్యవాదీ కూడా (ఇలాగే).
12.75.10
तादृशात्किल्बिपाद्राजा शृणु येन प्रमुच्यते ।
प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद्धनं चोरैर्हृतं यदि।
तत्स्वकोशात्प्रदेयं स्यादशक्तेनोपजीवतः ॥ १२.७५.१० ॥
అటువంటి పాపం నుండి రాజు ఎలా విముక్తుడవుతాడో విను. దొంగలు అపహరించిన ధనాన్ని తిరిగి పొందడం అసాధ్యమైతే, అతనిపై జీవించే అసమర్థునికి తన ఖజానా నుండి దానిని ఇవ్వాలి.
12.75.11
सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं ब्रह्मस्वं ब्राह्मणा यथा ।
न स्थेयं विषये तेन योऽपकुर्याद्द्विजातिषु ॥ १२.७५.११ ॥
అన్ని వర్ణాలవారూ ఎల్లప్పుడూ బ్రాహ్మణుల ధనాన్ని కాపాడాలి. ద్విజులకు అపకారం చేసినవాడు రాజ్యంలో నిలవకూడదు.
12.75.12
ब्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे तु सर्वं भवति रक्षितम् ।
तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः ॥ १२.७५.१२ ॥
బ్రాహ్మణుల ధనం రక్షించబడితే అంతా రక్షించబడినట్లే. వారి అనుగ్రహం లభిస్తే రాజు కృతకృత్యుడవుతాడు.
12.75.13
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः ।
नरास्तमुपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम् ॥ १२.७५.१३ ॥
మేఘాన్ని ప్రాణులు, మహావృక్షాన్ని పక్షులు ఆధారపడినట్లు, సర్వార్థాలను సాధించే రాజునే మనుషులు ఆశ్రయిస్తారు.
12.75.14
न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठबुद्धिना ।
नृशंनेनातिलुब्धेन शक्यं पालयितुं प्रजाः ॥ १२.७५.१४ ॥
కామానికి లోనైన, ఎప్పుడూ కపట బుద్ధి కలిగిన, క్రూరుడైన, అత్యంత లోభియైన రాజు ప్రజలను పాలించలేడు.
12.75.15
नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यमिच्छाम्यपि क्षणम् ।
धर्मार्थं रोचये राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते ॥ १२.७५.१५ ॥
నేను రాజ్య సుఖాన్ని కోరేవాడిని కాను; క్షణకాలమైనా రాజ్యాన్ని కోరను. ధర్మం కోసమే రాజ్యాన్ని అంగీకరిస్తాను, కానీ ఇక్కడ ధర్మం కనిపించడం లేదు.
12.75.16
तदल मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते ।
वनमेव गमिष्यामि तस्माद्धर्मचिकीर्षया ॥ १२.७५.१६ ॥
కాబట్టి ధర్మం లేని ఈ రాజ్యం నాకు చాలు. ధర్మాచరణ కోరికతో నేను అడవికే వెళ్తాను.
12.75.17
तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रियः ।
धर्ममाराधयिष्यामि मुनिर्मूलफलाशनः ॥ १२.७५.१७ ॥
అక్కడ పవిత్రమైన అడవులలో, దండాన్ని విడిచి, ఇంద్రియాలను జయించి, వేరు-ఫలాలు తింటూ ముని వలె ధర్మాన్ని ఆరాధిస్తాను.
12.75.18
वेदाहं तव या बुद्धिरानृशंस्येऽगुणैव सा ।
न च नित्यानृशंसेन शक्यं राज्यमुपासितुम् ॥ १२.७५.१८ ॥
నీ బుద్ధి దయ వైపు మొగ్గుతుందని నాకు తెలుసు; ఆ దయ కూడా గుణరహితమే. ఎల్లప్పుడూ దయతో ఉండి రాజ్యాన్ని నడపలేము.
12.75.19
सदैव त्वां मृदुप्रज्ञमत्यार्यमतिधार्मिकम् ।
क्लीबं धर्मघृणायुक्तं न लोको बहुमन्यते ॥ १२.७५.१९ ॥
ఎల్లప్పుడూ నిన్ను మృదు ప్రజ్ఞ కలవానిగా, అతి ఆర్య మనస్కునిగా, అతి ధార్మికునిగా చూస్తారు; కాని లోకం నిన్ను క్లీబునిగా, ధర్మ-కరుణతో కూడినవానిగా భావించి గౌరవించదు.
12.75.20
राजधर्ममवेक्षस्व पितृपैतामहोचितम् ।
नैतद्राज्ञामथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुमिच्छसि ॥ १२.७५.२० ॥
నీ తండ్రులు, తాతలకు తగిన రాజధర్మాన్ని పరిశీలించు; నీవు నిలవాలనుకొనే ఈ ప్రవర్తన రాజులది కాదు.
12.75.21
न हि वैक्लव्यसंसृष्टमानृशंस्यमिहास्थितः ।
प्रजापालनसंभूतं प्राप्तो धर्मफलं ह्यसि ॥ १२.७५.२१ ॥
ఇక్కడ పిరికితనంతో కలిసిన దయను ఆశ్రయించి నీవు ప్రజాపాలనతో కలిగే ధర్మఫలాన్ని పొందలేవు.
12.75.22
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न च कुन्त्यभ्यभाषत ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा चित्रवीर्यो नराधिपः ॥ १२.७५.२२ ॥
పాండువు ఈ ఆశీర్వాదాన్ని ఇవ్వలేదు, కుంతి కూడా ఇలా పలకలేదు; ధర్మాత్ముడైన విచిత్రవీర్యుడు, నరాధిపుడైన చిత్రవీర్యుడు కూడా ఇలా అనలేదు.
12.75.23
शन्तनुश्च महीपालः सर्वक्षत्रस्य पूजितः ।
तवैतां प्राज्ञतां तात यथा चरसि मेधया ॥ १२.७५.२३ ॥
భూమిని పాలించే శంతనుడు, క్షత్రియులందరిచే పూజించబడినవాడు కూడా ఇలా అనలేదు. కుమారా, నీవు బుద్ధితో నడుచుకొనే ఈ ప్రజ్ఞ నీదే.
12.75.24
शौर्यं बलं च सत्यं च पिता तव सदाऽब्रवीत् ।
महत्त्वं बलमौदार्यं भवतः कुन्त्ययाचत ॥ १२.७५.२४ ॥
నీ తండ్రి ఎల్లప్పుడూ శౌర్యం, బలం, సత్యం గురించి చెప్పేవాడు. నీ కోసం కుంతి గొప్పతనం, బలం, ఔదార్యం కోరింది.
12.75.25
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं चोभे मानुषदैवते ।
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ॥ १२.७५.२५ ॥
స్వాహా మరియు స్వధ ఎల్లప్పుడూ; ఈ రెండూ మనుషులను, దేవతలను దైవాలుగా కలిగినవి. పితరులు, దేవతలు ఎల్లప్పుడూ కుమారులపై ఆశ పెట్టుకుంటారు.
12.75.26
दानमध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम् ।
धर्म्यमेतदधर्म्यं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः ॥ १२.७५.२६ ॥
దానం, అధ్యయనం, యజ్ఞం, ప్రజలను పాలించడం—ఇవి ధర్మమైనవా అధర్మమైనవా; నీవు వీటిని జన్మతోనే పొందావు.
12.75.27
कुले धुरि च युक्तानां वहतां भारमीदृशम् ।
सीदतामपि कौन्तेय कीर्तिर्न परिहीयते ॥ १२.७५.२७ ॥
కులపు కాడికి కట్టబడి ఇటువంటి భారాన్ని మోసేవారికి, కౌంతేయా, కూలుతున్నప్పటికీ కీర్తి తగ్గదు.
12.75.28
समन्ततो विनीतो यो वहत्यस्खलितो हि सः ।
निर्दोषकर्मवचनात्सिद्धिः कर्मण एव सा ॥ १२.७५.२८ ॥
అన్ని విధాలుగా వినయంతో, తడబడకుండా భారాన్ని మోసేవాడే, నిర్దోషమైన కర్మ వచనం వల్ల కర్మసిద్ధిని పొందుతాడు.
12.75.29
नैकान्ते विनिपातेऽपि विहरेदिह कश्चन ।
धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचार्यथवा द्विजः ॥ १२.७५.२९ ॥
ఏకాంతంలో, వినాశ సమయంలో కూడా ఇక్కడ ఎవరూ వ్యర్థంగా విహరించకూడదు—ధర్మాత్ముడు, గృహస్థుడు, రాజు, బ్రహ్మచారి లేదా ద్విజుడు.
12.75.30
अल्पं हि सारभूयिष्ठं यत्कर्मोदारमेव तत् ।
कृतमेवाकृताच्छ्रेयो न पापीयोऽस्य कर्मणः ॥ १२.७५.३० ॥
స్వల్పమైనా సారవంతమైన, ఉదారమైన కర్మమే చేయదగినది; చేసిన కర్మ చేయకపోవడం కంటే శ్రేష్ఠం, ఈ కర్మకంటే పాపకరమైనది ఏదీ లేదు.
12.75.31
यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यमुत्तमम् ।
योगक्षेमस्तदा राज्ञः कुशलायैव कल्पते ॥ १२.७५.३१ ॥
కులీనుడు, ధర్మజ్ఞుడు అయిన వాడు ఉత్తమమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందినప్పుడు, రాజుకు యోగక్షేమం శుభానికే దారితీస్తుంది.
12.75.32
दानेनान्यं बलेनान्यमन्यं सूनृतया गिरा ।
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ १२.७५.३२ ॥
దానంతో ఒకరినీ, బలంతో మరొకరినీ, మధురమైన సత్యవాక్కుతో ఇంకొకరినీ స్వీకరించాలి; రాజ్యం పొందిన ధార్మికుడు అన్ని వైపుల నుండి గ్రహించాలి.
12.75.33
यं हि वैद्याः कुले जाता ह्यवृत्तिभयपीडिताः ।
प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ति धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः ॥ १२.७५.३३ ॥
జీవనోపాధి లేమి భయంతో పీడితులైన కులంలో జన్మించిన వైశ్యులు దానిని పొంది తృప్తితో నిలుస్తారు; దానికంటే అధికమైన ధర్మం ఏది?
12.75.34
किं न्वतः परमं स्वर्ग्यं का ततः प्रीतिरुत्तमा ।
किं ततः परमैश्वर्यं ब्रूहि मे यदि पश्यसि ॥ १२.७५.३४ ॥
దీనికంటే మించిన స్వర్గప్రదమైనది ఏది? దానికంటే ఉత్తమమైన ప్రీతి ఏది? దానికంటే పరమైశ్వర్యం ఏది? మీరు చూస్తే నాకు చెప్పండి.
12.75.35
यस्मिन्भयार्दिताः सन्तः क्षेमं विन्दन्त्यपि क्षणम् ।
स स्वर्गजित्तमोऽस्माकं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.७५.३५ ॥
భయంతో పీడితులైన సజ్జనులు ఎందులో క్షణకాలమైనా క్షేమాన్ని పొందుతారో, అదే మనకు స్వర్గాన్ని జయించేది; ఇది సత్యం, నీకు చెబుతున్నాను.
12.75.36
त्वमेव प्रीतिमांस्तस्मात्कुरूणां कुरुसत्तम ।
भव राजा जय स्वर्गं सतो रक्षाऽसतो जहि ॥ १२.७५.३६ ॥
కాబట్టి కురువంశంలో నీవే ప్రీతిపాత్రుడవు, కురుశ్రేష్ఠా. రాజువై ఉండు, స్వర్గాన్ని జయించు; సజ్జనులను రక్షించు, దుష్టులను సంహరించు.
12.75.37
अनु त्वां तात जीवन्तु सुहृदः साधुभिः सह ।
पर्जन्यमिव भूतानि स्वादुद्रुममिव द्विजाः ॥ १२.७५.३७ ॥
ఓ కుమారా, నీ సజ్జనులైన మిత్రులు నిన్ను ఆశ్రయించి జీవించాలి; ప్రాణులు మేఘాన్ని ఆశ్రయించినట్లు, ద్విజులు తీయని పండ్లు గల వృక్షాన్ని ఆశ్రయించినట్లు.
12.75.38
धृष्टं शूरं प्रहर्तारमनृशंसं जितेन्द्रियम् ।
वत्सलं संविभक्तारमुपजीवन्तु बान्धवाः ॥ १२.७५.३८ ॥
ధైర్యవంతుడు, శూరుడు, శత్రువులపై దాడి చేయువాడు, దయగలవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, ప్రేమగలవాడు, దానాన్ని పంచేవాడు అయిన నిన్ను బంధువులు ఆశ్రయించి జీవించాలి.