มหาภารตะ · อัธยายะ 12.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.75.1
यया वृत्त्या महीपालो विवर्धयति मानवान् ।
पुण्यांश्च लोकाञ्जयति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७५.१ ॥
ด้วยวิถีปฏิบัติใด พระราชาผู้ปกครองแผ่นดินจึงทำให้มนุษย์เจริญรุ่งเรือง และได้ชัยชนะเหนือโลกแห่งบุญ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าถึงเรื่องนั้น ข้าแต่ปู่
12.75.2
दानशीलो भवेद्राजा यज्ञशीलश्च भारत ।
उपवासतपः शीलः प्रजानां पालने रतः ॥ १२.७५.२ ॥
พระราชาพึงมีจิตใจใฝ่การให้ทาน และใฝ่การบูชายัญ ข้าแต่ภรตวงศ์ พึงมีจิตใจใฝ่การอดอาหารและบำเพ็ญตบะ และยินดีในการคุ้มครองประชาชน
12.75.3
सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालयन् ।
उत्थानेन प्रदानेन पूजयेच्चापि धार्मिकान् ॥ १२.७५.३ ॥
พระราชาผู้คุ้มครองประชาชนทั้งปวงอยู่เสมอด้วยธรรม พึงยกย่องผู้ทรงธรรม ด้วยการส่งเสริมให้เขาเจริญก้าวหน้า และด้วยการพระราชทานของกำนัล
12.75.4
राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते ।
यद्यदाचरते राजा तत्प्रजानां स्म रोचते ॥ १२.७५.४ ॥
ธรรมที่พระราชาให้ความเคารพ ย่อมได้รับความเคารพทุกหนทุกแห่ง สิ่งใดที่พระราชาประพฤติ สิ่งนั้นย่อมเป็นที่พอพระทัยของประชาชน
12.75.5
नित्यमुद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युरिवारिषु ।
निहन्यात्सर्वतो दस्यून्न राज्ञो दस्युषु क्षमा ॥ १२.७५.५ ॥
พระราชาพึงชูไม้เท้าแห่งการลงโทษอยู่เสมอ ดุจความตายต่อศัตรูทั้งหลาย พึงสังหารโจรทุกทิศทาง พระราชาจะไม่มีความอดทนต่อโจร
12.75.6
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं च विन्दति ॥ १२.७५.६ ॥
ธรรมใดที่ประชาชนประพฤติในโลกนี้ เมื่อได้รับการคุ้มครองอย่างดีจากพระราชา พระราชาย่อมได้รับส่วนหนึ่งในสี่ของธรรมนั้น
12.75.7
यदधीते यद्ददाति यञ्जुहोति यदर्चति ।
राजा चतुर्थभाक्तस्य प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७५.७ ॥
สิ่งใดที่บุคคลศึกษา สิ่งใดที่เขาให้ทาน สิ่งใดที่เขาบูชาในพิธียัญ หรือสิ่งใดที่เขาใช้บูชา พระราชาผู้คุ้มครองประชาชนด้วยธรรม ย่อมได้รับส่วนหนึ่งในสี่ของสิ่งนั้น
12.75.8
यद्राष्ट्रोऽकुशलं किंचिद्राज्ञो रक्षयतः प्रजाः ।
चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति ॥ १२.७५.८ ॥
ความชั่วร้ายใดๆ ที่เกิดขึ้นในแคว้น พระราชาผู้คุ้มครองประชาชนย่อมได้รับส่วนหนึ่งในสี่ของบาปนั้น ข้าแต่ภรตวงศ์
12.75.9
अप्याहुः सर्वमेवेति भूयोऽर्धमिति निश्चयः ।
कर्मणा पृथिवीपाल नृशंसोऽनृतवागपि ॥ १२.७५.९ ॥
บางท่านกล่าวว่าทั้งหมดนั้นเป็นของเขา แล้วจึงกลายเป็นครึ่งหนึ่ง นี่คือข้อสรุปที่แน่นอน ข้าแต่ผู้คุ้มครองแผ่นดิน ผู้ที่โหดร้ายในการกระทำและพูดเท็จด้วย
12.75.10
तादृशात्किल्बिपाद्राजा शृणु येन प्रमुच्यते ।
प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद्धनं चोरैर्हृतं यदि।
तत्स्वकोशात्प्रदेयं स्यादशक्तेनोपजीवतः ॥ १२.७५.१० ॥
ขอท่านจงฟังว่าพระราชาจะพ้นจากบาปเช่นนั้นได้ด้วยวิธีใด หากทรัพย์สินที่โจรลักไปไม่อาจนำกลับคืนมาได้ ก็พึงให้จากคลังของพระองค์เองแก่ผู้ที่ไม่สามารถทำมาหาเลี้ยงชีพได้และต้องพึ่งพระองค์
12.75.11
सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं ब्रह्मस्वं ब्राह्मणा यथा ।
न स्थेयं विषये तेन योऽपकुर्याद्द्विजातिषु ॥ १२.७५.११ ॥
วรรณะทั้งปวงพึงคุ้มครองทรัพย์สินของพราหมณ์อยู่เสมอ ดังที่คุ้มครองพราหมณ์ ผู้ใดกระทำผิดต่อผู้เกิดสองครั้ง ผู้นั้นไม่พึงอยู่ในแคว้น
12.75.12
ब्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे तु सर्वं भवति रक्षितम् ।
तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः ॥ १२.७५.१२ ॥
เมื่อทรัพย์สินของพราหมณ์ได้รับการคุ้มครอง ทุกสิ่งก็ได้รับการคุ้มครองแล้ว เมื่อได้รับความโปรดปรานจากเขาเหล่านั้นแล้ว พระราชาย่อมเป็นผู้ที่กระทำกิจสำเร็จแล้ว
12.75.13
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः ।
नरास्तमुपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम् ॥ १२.७५.१३ ॥
สรรพสัตว์ย่อมพึ่งพาเมฆฝน และนกทั้งหลายย่อมพึ่งพาต้นไม้ใหญ่ฉันใด มนุษย์ย่อมพึ่งพาพระราชาผู้ทำให้ทุกประสงค์สำเร็จฉันนั้น
12.75.14
न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठबुद्धिना ।
नृशंनेनातिलुब्धेन शक्यं पालयितुं प्रजाः ॥ १२.७५.१४ ॥
แท้จริงแล้ว พระราชาที่มีจิตถูกครอบงำด้วยกามตัณหา มีใจคดโกงอยู่เสมอ โหดร้าย และโลภมากยิ่งนัก ย่อมไม่อาจคุ้มครองประชาชนได้
12.75.15
नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यमिच्छाम्यपि क्षणम् ।
धर्मार्थं रोचये राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते ॥ १२.७५.१५ ॥
ข้าพเจ้าไม่ใช่ผู้แสวงหาความสุขแห่งราชอาณาจักร และข้าพเจ้าไม่ปรารถนาแม้เพียงขณะเดียวซึ่งราชอาณาจักร ข้าพเจ้าจะยอมรับราชอาณาจักรเพื่อประโยชน์แห่งธรรม แต่ในที่นี้ธรรมไม่มีอยู่
12.75.16
तदल मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते ।
वनमेव गमिष्यामि तस्माद्धर्मचिकीर्षया ॥ १२.७५.१६ ॥
เพราะฉะนั้น ราชอาณาจักรที่ปราศจากธรรมก็พอแล้วสำหรับข้าพเจ้า ด้วยความปรารถนาจะปฏิบัติธรรม ข้าพเจ้าจะไปสู่ป่านั้นเอง
12.75.17
तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रियः ।
धर्ममाराधयिष्यामि मुनिर्मूलफलाशनः ॥ १२.७५.१७ ॥
ที่นั่น ในป่าอันบริสุทธิ์ ข้าพเจ้าจะวางไม้เท้าลงและข่มอินทรีย์ไว้ได้ ข้าพเจ้าจะบูชาธรรมในฐานะฤๅษีผู้กินรากไม้และผลไม้
12.75.18
वेदाहं तव या बुद्धिरानृशंस्येऽगुणैव सा ।
न च नित्यानृशंसेन शक्यं राज्यमुपासितुम् ॥ १२.७५.१८ ॥
ข้าพเจ้ารู้ว่าปัญญาของท่านเอนเอียงไปทางความไม่โหดร้าย แต่ความไม่โหดร้ายนั้นปราศจากคุณความดี และผู้ที่ไม่โหดร้ายอยู่เสมอ ย่อมปกครองราชอาณาจักรไม่ได้
12.75.19
सदैव त्वां मृदुप्रज्ञमत्यार्यमतिधार्मिकम् ।
क्लीबं धर्मघृणायुक्तं न लोको बहुमन्यते ॥ १२.७५.१९ ॥
ผู้คนย่อมเห็นท่านอยู่เสมอว่าอ่อนโยนในปัญญา มีจิตใจสูงส่งยิ่งนัก และทรงธรรมยิ่งนัก แต่โลกไม่ให้ความเคารพสูงแก่ผู้ที่อ่อนแอและมีความเมตตาต่อธรรมมากเกินไป
12.75.20
राजधर्ममवेक्षस्व पितृपैतामहोचितम् ।
नैतद्राज्ञामथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुमिच्छसि ॥ १२.७५.२० ॥
จงพิจารณาหน้าที่ของพระราชา ซึ่งเหมาะแก่บิดาและปู่ของท่าน การที่ท่านปรารถนาจะดำรงอยู่เช่นนี้ไม่ใช่วิถีปฏิบัติของพระราชาทั้งหลาย
12.75.21
न हि वैक्लव्यसंसृष्टमानृशंस्यमिहास्थितः ।
प्रजापालनसंभूतं प्राप्तो धर्मफलं ह्यसि ॥ १२.७५.२१ ॥
เจ้ายืนอยู่ที่นี่ด้วยความเมตตาที่ปนความอ่อนแอ จึงยังไม่ได้รับผลแห่งธรรมที่เกิดจากการปกป้องประชาราษฎร์
12.75.22
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न च कुन्त्यभ्यभाषत ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा चित्रवीर्यो नराधिपः ॥ १२.७५.२२ ॥
ปาณฑุก็มิได้กล่าวคำอวยพรนี้ กุนตีก็มิได้กล่าวเช่นนั้น วิจิตรวีรยะผู้มีจิตใจในธรรมและจิตรวีรยะ สองจอมกษัตริย์ก็มิได้กล่าวเช่นนั้นเช่นกัน
12.75.23
शन्तनुश्च महीपालः सर्वक्षत्रस्य पूजितः ।
तवैतां प्राज्ञतां तात यथा चरसि मेधया ॥ १२.७५.२३ ॥
ศันตนุผู้ปกครองแผ่นดิน ผู้ได้รับการยกย่องจากนักรบทั้งปวง ก็มิได้กล่าวเช่นนี้ ลูกรัก ปัญญาเช่นนี้เป็นของเจ้า เพราะเจ้าประพฤติด้วยปัญญาของตน
12.75.24
शौर्यं बलं च सत्यं च पिता तव सदाऽब्रवीत् ।
महत्त्वं बलमौदार्यं भवतः कुन्त्ययाचत ॥ १२.७५.२४ ॥
บิดาของเจ้ากล่าวถึงความกล้าหาญ กำลัง และความจริงอยู่เสมอ ส่วนกุนตีขอให้เจ้ามีความยิ่งใหญ่ กำลัง และความเอื้อเฟื้อ
12.75.25
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं चोभे मानुषदैवते ।
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ॥ १२.७५.२५ ॥
สวาหาและสวธาเป็นอยู่เสมอ ทั้งสองมีมนุษย์และเทพเป็นเทวดาประจำ บรรพบุรุษและเทพทั้งหลายย่อมหวังสิ่งนี้จากบุตรของตนเสมอ
12.75.26
दानमध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम् ।
धर्म्यमेतदधर्म्यं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः ॥ १२.७५.२६ ॥
การให้ทาน การศึกษา การบูชายัญ และการปกป้องประชาชน ไม่ว่าจะเป็นธรรมหรืออธรรม เจ้าได้เกิดมาพร้อมกับสิ่งเหล่านี้
12.75.27
कुले धुरि च युक्तानां वहतां भारमीदृशम् ।
सीदतामपि कौन्तेय कीर्तिर्न परिहीयते ॥ १२.७५.२७ ॥
สำหรับผู้ที่ถูกผูกไว้กับแอกแห่งตระกูลและแบกรับภาระเช่นนี้ โอ บุตรของกุนตี แม้จะจมลง เกียรติยศก็ไม่สูญหาย
12.75.28
समन्ततो विनीतो यो वहत्यस्खलितो हि सः ।
निर्दोषकर्मवचनात्सिद्धिः कर्मण एव सा ॥ १२.७५.२८ ॥
ผู้ที่ถ่อมตนทุกด้านและแบกรับภาระโดยไม่สะดุดล้ม ย่อมบรรลุความสำเร็จในการกระทำ เพราะถ้อยคำแห่งการกระทำที่ปราศจากโทษ
12.75.29
नैकान्ते विनिपातेऽपि विहरेदिह कश्चन ।
धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचार्यथवा द्विजः ॥ १२.७५.२९ ॥
แม้ในที่สงัดหรือในยามพินาศ ไม่ควรมีผู้ใดในโลกนี้ใช้ชีวิตอย่างไร้ประโยชน์ ไม่ว่าจะเป็นผู้ประพฤติธรรม คฤหัสถ์ กษัตริย์ พรหมจารี หรือทวิชาติ
12.75.30
अल्पं हि सारभूयिष्ठं यत्कर्मोदारमेव तत् ।
कृतमेवाकृताच्छ्रेयो न पापीयोऽस्य कर्मणः ॥ १२.७५.३० ॥
การกระทำอันประเสริฐ แม้เล็กน้อยและเต็มไปด้วยแก่นสาร ก็เป็นสิ่งที่ควรทำ การกระทำที่ได้ทำแล้วดีกว่าการกระทำที่ไม่ได้ทำ และไม่มีสิ่งใดบาปกว่าการกระทำนี้
12.75.31
यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यमुत्तमम् ।
योगक्षेमस्तदा राज्ञः कुशलायैव कल्पते ॥ १२.७५.३१ ॥
เมื่อผู้มีตระกูลสูงซึ่งรู้ธรรมได้รับอำนาจอธิปไตยอันสูงสุด เมื่อนั้นโยคะและเกษมของพระราชาย่อมเหมาะแก่ความเป็นสิริมงคล
12.75.32
दानेनान्यं बलेनान्यमन्यं सूनृतया गिरा ।
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ १२.७५.३२ ॥
ผู้ประพฤติธรรมเมื่อได้ราชอาณาจักรในโลกนี้แล้ว พึงรับจากทุกทิศทาง คนหนึ่งด้วยการให้ทาน อีกคนด้วยกำลัง และอีกคนด้วยถ้อยคำอ่อนหวานที่สัตย์จริง
12.75.33
यं हि वैद्याः कुले जाता ह्यवृत्तिभयपीडिताः ।
प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ति धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः ॥ १२.७५.३३ ॥
บรรดาไวศยะที่เกิดในตระกูล ถูกความกลัวการขาดแคลนปัจจัยเบียดเบียน เมื่อได้สิ่งนั้นแล้วย่อมดำรงอยู่อย่างอิ่มเอม ธรรมใดจะยิ่งกว่านั้นเล่า
12.75.34
किं न्वतः परमं स्वर्ग्यं का ततः प्रीतिरुत्तमा ।
किं ततः परमैश्वर्यं ब्रूहि मे यदि पश्यसि ॥ १२.७५.३४ ॥
มีสิ่งใดสูงกว่านี้ที่นำไปสู่สวรรค์ มีความยินดีใดประเสริฐกว่านั้น มีอำนาจอธิปไตยอันสูงสุดใดเหนือกว่านั้น จงบอกข้า หากท่านเห็นสิ่งนั้น
12.75.35
यस्मिन्भयार्दिताः सन्तः क्षेमं विन्दन्त्यपि क्षणम् ।
स स्वर्गजित्तमोऽस्माकं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.७५.३५ ॥
สิ่งที่ทำให้คนดีซึ่งถูกความกลัวเบียดเบียนได้พบความปลอดภัยแม้เพียงชั่วขณะ นั่นคือผู้ชนะสวรรค์อันสูงสุดสำหรับพวกเรา ข้าบอกความจริงนี้แก่เจ้า
12.75.36
त्वमेव प्रीतिमांस्तस्मात्कुरूणां कुरुसत्तम ।
भव राजा जय स्वर्गं सतो रक्षाऽसतो जहि ॥ १२.७५.३६ ॥
เพราะเหตุนั้น เจ้าผู้เดียวเป็นที่รักในหมู่กุรุ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในกุรุ จงเป็นกษัตริย์ จงชนะสวรรค์ จงปกป้องคนดี และจงปราบคนชั่ว
12.75.37
अनु त्वां तात जीवन्तु सुहृदः साधुभिः सह ।
पर्जन्यमिव भूतानि स्वादुद्रुममिव द्विजाः ॥ १२.७५.३७ ॥
ลูกรัก ขอให้มิตรสหายของเจ้าอาศัยเจ้าและอยู่ร่วมกับคนดี ดังที่สรรพสัตว์อาศัยเมฆฝน และดังที่พราหมณ์ทั้งหลายอาศัยต้นไม้ที่มีผลหวาน
12.75.38
धृष्टं शूरं प्रहर्तारमनृशंसं जितेन्द्रियम् ।
वत्सलं संविभक्तारमुपजीवन्तु बान्धवाः ॥ १२.७५.३८ ॥
ขอให้ญาติของเจ้าอาศัยเจ้า ผู้กล้าหาญ ผู้ห้าวหาญ ผู้โจมตีอย่างแรงกล้า ผู้มีเมตตา ผู้ควบคุมอินทรีย์ได้ ผู้รักใคร่ และผู้แบ่งปันของให้แก่ผู้อื่น