મહાભારત · અધ્યાય 12.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.76.1
स्वकर्मण्यपरे युक्तास्तथैवान्ये विकर्मणि ।
तेषां विशेषमाचक्ष्व ब्राह्मणानां पितामह ॥ १२.७६.१ ॥
જેઓ પોતાના સ્વકર્મમાં લાગેલા છે અને જેઓ બીજાના વિકર્મમાં લાગેલા છે, તે બ્રાહ્મણોનો ભેદ મને કહો, હે પિતામહ.
12.76.2
विद्यालक्षणसंपन्नाः सर्वत्राम्नायदर्शिनः ।
एते ब्रह्मसमा राजन्ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः ॥ १२.७६.२ ॥
વિદ્યાનાં લક્ષણોથી સંપન્ન, સર્વત્ર આમ્નાયના દર્શી — હે રાજન, આ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મસમાન કહેવાયા છે.
12.76.3
ऋत्विगाचार्यसंपन्नाः स्वेषु कर्मस्ववस्थिताः ।
एते देवसमा राजन्ब्राह्मणानां भवन्त्युत ॥ १२.७६.३ ॥
ઋત્વિજ અને આચાર્યના પદથી સંપન્ન, પોતાના કર્મોમાં સ્થિર — હે રાજન, આ બ્રાહ્મણોમાં દેવસમાન થાય છે.
12.76.4
गोऽजाविमहिषाणां च बडवानां च पोषकाः ।
वृत्त्यर्थं प्रतिपद्यन्ते तान्वैश्यान्संप्रचक्षते ॥ १२.७६.४ ॥
ગાય, બકરી, ઘેટાં, ભેંસ અને ઘોડીઓના પોષકો — જીવિકા માટે આ કર્મ અપનાવનારાઓને વૈશ્ય કહેવાય છે.
12.76.5
ऐश्वर्यकामा ये चापि सामिपा वाऽपि भारत ।
निग्रहानुग्रहरतांस्तान्द्विजान्क्षत्रियान्विदुः ॥ १२.७६.५ ॥
હે ભારત, જેઓ ઐશ્વર્યની કામના કરે છે, અથવા માંસપ્રિય છે, અને દંડ તથા અનુગ્રહમાં રમે છે — તે દ્વિજોને ક્ષત્રિય જાણો.
12.76.6
अश्वारोहा गजारोहा रथिनोऽथ पदातयः ।
एते वैश्यसमा राजन्ब्राह्मणानां भवन्त्युत ॥ १२.७६.६ ॥
ઘોડેસવાર, હાથીસવાર, રથી અને પગપાળા સૈનિકો — હે રાજન, આ બ્રાહ્મણોમાં વૈશ્યસમાન થાય છે.
12.76.7
जन्मकर्मविहीना ये कदर्या ब्रह्मबन्धवः ।
एते शूद्रसमा राजन्ब्राह्मणानां भवन्त्युत ॥ १२.७६.७ ॥
જન્મ અને કર્મ બંનેથી રહિત, કંજૂસ, ફક્ત નામના બ્રાહ્મણ સગા — હે રાજન, તેઓ બ્રાહ્મણોમાં શૂદ્ર સમાન થાય છે.
12.76.8
अश्रोत्रियाः सर्वे एते सर्वे चानाहिताग्नयः ।
तान्सर्वान्धार्मिको राजा बलिं विष्टिं च कारयेत् ॥ १२.७६.८ ॥
આ સૌ વેદજ્ઞાન વિનાના છે અને કોઈ અગ્નિહોત્ર કરતા નથી; ધાર્મિક રાજાએ તે સૌ પાસેથી કર અને વેઠ લેવડાવવી.
12.76.9
आह्वायका देवलका नाक्षत्रा ग्रामयाजकाः ।
एते ब्राह्मणचाण्डाला महापथिकपञ्चमाः ॥ १२.७६.९ ॥
આહ્વાયક, દેવલક, નક્ષત્ર-વિદ્યાવાળા, ગ્રામયાજક — આ બ્રાહ્મણ-ચાંડાળ છે; મહાપથિક પાંચમા છે.
12.76.10
ऋत्विक्पुरोहितो मन्त्री दूतो वार्तानुकर्षकः ।
एते क्षत्रसमा राजन्ब्राह्मणानां भवन्त्युत ॥ १२.७६.१० ॥
ઋત્વિજ, પુરોહિત, મંત્રી, દૂત, સમાચાર ખેંચનાર — હે રાજન, તેઓ બ્રાહ્મણોમાં ક્ષત્રિય સમાન થાય છે.
12.76.11
म्लेच्छदेशाश्च ये केचित्पापैरध्युषिता नरैः ।
गत्वा तु ब्राह्मणस्तांश्च चण्डालः प्रेत्य चेह च ॥ १२.७६.११ ॥
પાપી લોકોથી વસેલા કોઈ મ્લેચ્છ દેશમાં જઈને બ્રાહ્મણ ચાંડાળ થાય છે — મૃત્યુ પછી પણ અને અહીં પણ.
12.76.12
व्रात्यान्म्लेच्छांश्च शूद्रांश्च याजयित्वा द्विजाधमः ।
अकीर्तिमिह संप्राप्य नरकं प्रतिपद्यते ॥ १२.७६.१२ ॥
વ્રાત્ય, મ્લેચ્છ અને શૂદ્રોથી યજ્ઞ કરાવનાર દ્વિજોમાં અધમ છે; તે અહીં અપકીર્તિ પામીને નરકે જાય છે.
12.76.13
महावृन्दसमुद्राभ्यां पर्यायेणैकविंशतिम् ।
ब्राह्मणो ऋग्यजुः साम्नां मूढः कृत्वा तु विप्लवम् ॥ १२.७६.१३ ॥
મહાવૃંદ અને સમુદ્રો દ્વારા ક્રમશઃ એકવીસ વાર. ઋક્, યજુઃ, સામ વેદોના વિષયમાં મોહથી વિપ્લવ કરનાર બ્રાહ્મણ.
12.76.14
कल्पमेकं कृमिस्थोऽथ नानाविष्ठासु जायते ।
व्रात्ये म्लेच्छे तथा शूद्रे तस्करे पत्तितेऽशुचौ ॥ १२.७६.१४ ॥
એક કલ્પ કૃમિ થઈને રહી પછી નાના પ્રકારની વિષ્ટામાં જન્મે છે — વ્રાત્ય, મ્લેચ્છ, શૂદ્ર, ચોર, પતિત, અશુચિ માટે (યજ્ઞ કરાવ્યો હોય તો).
12.76.15
कुदेशे च सुरापे च ब्रह्मघ्ने वृषलीपतौ ।
अनधीतेषु सर्वत्र भुञ्जाने यत्र तत्र वा ॥ १२.७६.१५ ॥
ખરાબ દેશમાં, મદ્યપાન કરનાર, બ્રહ્મહત્યારો, શૂદ્ર સ્ત્રીનો પતિ, અનધ્યાયીઓ — સર્વત્ર, જ્યાં ત્યાં ભોજન કરનાર (યજ્ઞ કરાવ્યો હોય તો).
12.76.16
वालस्त्रीवृद्धहन्तुश्च मातापित्रोर्गुरोस्तथा ।
मित्रद्रुहि कृतघ्ने च गोघ्ने चैव कथंचन ॥ १२.७६.१६ ॥
બાળક, સ્ત્રી, વૃદ્ધનો ઘાતક, માતા-પિતા અને ગુરુનો ઘાતક, મિત્રદ્રોહી, કૃતઘ્ન અને ગોઘાતક — તેમના માટે કોઈ પણ રીતે.
12.76.17
पुत्रघातिनि शत्रौ च न मन्त्राद्याजयेद्द्विजः ।
स तेषां विप्लवः प्रोक्तो मन्त्रविद्भिः सनातनैः ॥ १२.७६.१७ ॥
પુત્રઘાતક અને શત્રુનો દ્વિજે મંત્રથી યજ્ઞ કરાવવો નહીં. તે તેમનો 'વિપ્લવ' કહેવાયો છે, સનાતન મંત્રવેત્તાઓ દ્વારા.
12.76.18
यदि विप्रो विदेशस्थस्तीर्थयात्रां गतोऽपि वा ।
यदि भीतः प्रपन्नो वा कुदेशं शौचवर्जितम् ॥ १२.७६.१८ ॥
બ્રાહ્મણ વિદેશમાં હોય, અથવા તીર્થયાત્રાએ ગયો હોય, અથવા ભયથી શરણે આવ્યો હોય, અથવા શૌચવિહીન ખરાબ દેશમાં હોય (તો).
12.76.19
सुसयतः शुचिर्भुत्वा मन्त्रानुच्चारयेद्द्विजः ।
आर्तश्चोच्चारयेन्मन्त्रमार्तत्राणपरोऽथवा।
हीनेष्वपि प्रयुञ्जानो नासौ विप्लावकः स्मृतः ॥ १२.७६.१९ ॥
સારી રીતે સંયમી અને શુચિ થઈને દ્વિજે મંત્રોચ્ચાર કરવો; પીડિત હોય કે પીડિતોના રક્ષણમાં તત્પર હોય તોપણ મંત્ર ઉચ્ચારી શકે; હીનોની વચ્ચે પ્રયોગ કરે તોપણ તે વિપ્લાવક ગણાતો નથી.
12.76.20
क्रूरकर्मा विकर्मा वा कर्मभिर्वञ्चितोऽथवा ।
तत्त्ववित्तरते पापं शीलवान्सयतेन्द्रियः ॥ १२.७६.२० ॥
ક્રૂરકર્મા કે વિકર્મી હોય, અથવા કર્મોથી વંચિત હોય, છતાં જે તત્ત્વજ્ઞ, શીલવાન અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનાર હોય તે પાપને પાર કરી જાય છે.
12.76.21
एतेभ्यो बलिमादद्याद्धीनकोशो महीपतिः ।
ऋते ब्रह्मसमेभ्यश्च देवकल्पेभ्य एव च ॥ १२.७६.२१ ॥
જેનો ખજાનો ક્ષીણ થયો હોય તેવો રાજા આમની પાસેથી કર (બલિ) લઈ શકે; પરંતુ બ્રહ્મસમાન અને દેવતુલ્ય બ્રાહ્મણોને છોડીને.
12.76.22
अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति नः श्रुतिः ।
ब्राह्मणानां च येकेचिद्विकर्मस्था इति श्रुतिः।
प्रागुक्तांश्चाप्यनुक्तांश्च सर्वास्तान्दापयेत्करान् ॥ १२.७६.२२ ॥
અબ્રાહ્મણોના ધનનો સ્વામી રાજા છે, એવું અમે સાંભળ્યું છે; અને વિકર્મમાં લાગેલા કેટલાક બ્રાહ્મણો પણ છે, એવી શ્રુતિ છે. પહેલાં કહેલા અને ન કહેલા બધા પાસેથી રાજાએ કર વસૂલ કરાવવો.
12.76.23
विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचन ।
नियम्याः संविभज्याश्च धर्मानुग्रहकाम्यया ॥ १२.७६.२३ ॥
વિકર્મમાં લાગેલા બ્રાહ્મણોની રાજાએ કોઈ પણ રીતે ઉપેક્ષા ન કરવી. ધર્મના અનુગ્રહની ઇચ્છાથી તેમને નિયંત્રિત કરવા અને તેમની વચ્ચે વહેંચણી પણ કરવી.
12.76.24
यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजः ।
राज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते तद्विदो जनाः ॥ १२.७६.२४ ॥
જે રાજાના રાજ્યમાં કોઈ દ્વિજ ચોર બને છે, તે અપરાધને જાણકાર લોકો રાજાનો જ અપરાધ માને છે.
12.76.25
अवृत्त्या यो भवेत्स्तेनो वेदवित्स्नातकस्तथा ।
राजन्स राज्ञा भर्तव्य इति वेदविदो विदुः ॥ १२.७६.२५ ॥
જીવિકાના અભાવે જે ચોર બને, અને વેદજ્ઞ સ્નાતક — હે રાજન્, તેનું પોષણ રાજાએ કરવું, એમ વેદજ્ઞો જાણે છે.
12.76.26
स चेन्नापि निवर्तेत कृतवृत्तिः परन्तप ।
ततो निर्वासनीयः स्यात्तस्माद्देशात्सबान्धवः ॥ १२.७६.२६ ॥
જીવિકા આપ્યા પછી પણ જો તે ન સુધરે, તો હે પરંતપ, તેને સગાંઓ સહિત તે દેશમાંથી દેશનિકાલ કરવો જોઈએ.
12.76.27
यज्ञः श्रुतमपैशुन्यमर्हिसाऽतिथिपूजनम् ।
दमः सत्यं तपो दानमेतद्ब्राह्मणलक्षणम् ॥ १२.७६.२७ ॥
યજ્ઞ, શાસ્ત્રજ્ઞાન, ચાડી ન કરવી, અહિંસા, અતિથિપૂજા, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, સત્ય, તપ, દાન — આ જ બ્રાહ્મણનાં લક્ષણો છે.