ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.78.1
व्याख्याता राजधर्मेण वृत्तिरापत्सु भारत ।
कथंचिद्वैश्यधर्मेण जीवेद्वा ब्राह्मणो न वा ॥ १२.७८.१ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ଭାରତ, ରାଜଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆପଦ କାଳରେ ଜୀବିକା ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହୋଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବୈଶ୍ୟଧର୍ମରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବେ କି ନାହିଁ?
12.78.2
अशक्तः क्षत्रधर्मेण वैश्यधर्मेण वर्तयेत् ।
कृषिं गोरक्ष्यमास्थाय व्यसने वृत्तिसंक्षये ॥ १२.७८.२ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ଅସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଆପଦରେ ଏବଂ ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ ହେଲେ କୃଷି ଓ ଗୋରକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି ବୈଶ୍ୟଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବ।
12.78.3
कानि पण्यानि विक्रीणन्स्वर्गलोकान्न हीयते ।
ब्राह्मणो वैश्यधर्मेण वर्तयन्भरतर्षभ ॥ १२.७८.३ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଶ୍ୟଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଧାରଣକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ହରାଏ ନାହିଁ?
12.78.4
सुरालवणमित्येतत्तिलान्केसरिणः पशून् ।
वृषभान्मधु मांसं च कृतान्नं च युधिष्ठिर ॥ १२.७८.४ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସୁରା, ଲୁଣ, ଏହି ତିଳ, କେଶରୀ ଥିବା ପଶୁ, ବଳଦ, ମହୁ, ମାଂସ ଓ ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ — ଏସବ।
12.78.5
सर्वास्ववस्थास्वेतानि ब्राह्मणः परिवर्जयेत् ।
एतेषां विक्रयात्तात ब्राह्मणो नरके पतेत् ॥ १२.७८.५ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ସବୁ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିହାର କରିବ। ହେ ବତ୍ସ, ଏସବୁ ବିକ୍ରୟ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନରକରେ ପଡ଼େ।
12.78.6
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्यज्ञश्च सोमश्च न विक्रेयाः कथंचन ॥ १२.७८.६ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଅଜ (ଛେଳି), ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ମେଷ (ମେଣ୍ଢା), ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ, ପୃଥିବୀ, ବିରାଟ, ଧେନୁ (ଗାଈ), ଯଜ୍ଞ ଓ ସୋମ — ଏଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିକ୍ରୟ କରିବ ନାହିଁ।
12.78.7
पक्वेनामस्य निमयं न प्रशंसन्ति साधवः ।
निमयेत्पक्वमामेन भोजनार्थाय भारत ॥ १२.७८.७ ॥
ପକ୍ୱ ଅନ୍ନର ଏହା ସହିତ ବିନିମୟକୁ ସାଧୁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭାରତ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ପକ୍ୱକୁ ଅପକ୍ୱ ସହିତ ବଦଳାଇବା ଉଚିତ।
12.78.8
वयं सिद्धमशिष्यामो भवान्साधयतामिदम् ।
एवं संवीक्ष्य समयं नाधर्मोऽस्ति कथंचन ॥ १२.७८.८ ॥
ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଖାଇବୁ; ଆପଣ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଚୁକ୍ତିକୁ ବିଚାର କଲେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅଧର୍ମ ନାହିଁ।
12.78.9
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा कर्मः सनातनः ।
व्यवहारप्रवृत्तानां तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७८.९ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସନାତନ ଆଚାର କହିବି। ବ୍ୟବହାରରେ ନିୟୋଜିତ ଲୋକଙ୍କର ସେହି ନିୟମ ବୁଝ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
12.78.10
भवतेऽहं ददानीदं भवानेतत्प्रयच्छतु ।
उचितो वर्तते धर्मो न बलात्संप्रवर्तते ॥ १२.७८.१० ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା ଦେଉଛି; ତୁମେ ତାହା ଦିଅ। ଏହା ହିଁ ଉଚିତ ଧର୍ମ; ବଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚଳେ ନାହିଁ।
12.78.11
इत्येवं संप्रवर्तन्ते व्यवहाराः पुरातनः ।
ऋषीणामितरेषां च साधु चैतदसंशयम् ॥ १२.७८.११ ॥
ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ୟବହାର ଚାଲେ। ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହା, ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତରେ ଉତ୍ତମ।
12.78.12
अथ तात यदा सर्वाः शस्त्रमाददते प्रजाः ।
व्युत्क्रमन्ते स्वधर्मेभ्यः क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥ १२.७८.१२ ॥
ଏବେ, ହେ ତାତ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବଳ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
12.78.13
तदा त्राता तु को नु स्यात्को धर्मः किं परायणम् ।
एतं मे संशयं ब्रूहि विस्तरेण पितामह ॥ १२.७८.१३ ॥
ସେତେବେଳେ ରକ୍ଷକ କିଏ ହେବ? ଧର୍ମ କ'ଣ ଓ ତାହାର ଆଶ୍ରୟ କ'ଣ? ହେ ପିତାମହ, ମୋର ଏହି ସଂଶୟ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ।
12.78.14
दानेन तपसा यज्ञैदद्रोहेण दमेन च ।
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः क्षेममिच्छेयुरात्मनः ॥ १२.७८.१४ ॥
ଦାନ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଅହିଂସା ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ନିଜର କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ।
12.78.15
तेषां ये वेदबलिनस्त उत्थाय समन्ततः ।
राज्ञो बलं वर्धयेयुर्महेन्द्रस्येव देवताः ॥ १२.७८.१५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦବଳରେ ବଳବାନ, ସେମାନେ ଚାରିଆଡ଼ୁ ଉଠି, ଦେବତାମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳ ଯେପରି ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେପରି ରାଜାଙ୍କ ବଳ ବଢ଼ାନ୍ତୁ।
12.78.16
राज्ञो हि क्षीयमाणस्य ब्रह्मैवाहुः परायणम् ।
तस्माद्ब्राह्मबलेनैव समुत्थेयं विजानता ॥ १२.७८.१६ ॥
କ୍ଷୟୀ ରାଜାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ କୁହାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମ ବଳରେ ହିଁ ଉଠିବା ଉଚିତ।
12.78.17
यदा तु विजयी राजा क्षेमं राष्ट्रेऽभिसन्दधेत् ।
तदा वर्णा यथाधर्मं निविशेयुः स्वकर्मसु ॥ १२.७८.१७ ॥
ବିଜୟୀ ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ କଲ୍ୟାଣ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିଜ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.78.18
उन्मर्यादे प्रवृत्ते तु दस्युभिः संकरे कृते ।
सर्वे वर्णा न दुष्येयुः शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर ॥ १२.७८.१८ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାଙ୍ଗି ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଦୂଷିତ ନ ହେଉନ୍ତୁ।
12.78.19
अथ चेत्सर्वतः क्षत्रं प्रदुष्येद्ब्राह्मणं प्रति ।
कस्तत्र ब्राह्मणांस्त्राता को धर्मः किं परायणम् ॥ १२.७८.१९ ॥
ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବର୍ଗ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ? କେଉଁ ଧର୍ମ, ଏବଂ କଣ ପରମ ଆଶ୍ରୟ?
12.78.20
तपसा ब्रह्मचर्येण शस्त्रेण च बलेन च ।
अमायया मायया च नियन्तव्यं तदा भवेत् ॥ १२.७८.२० ॥
ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସରଳତା ଓ ଛଳନା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ହେବ।
12.78.21
क्षत्रियस्यातिवृत्तस्य ब्राह्मणेषु विशेषतः ।
ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम् ॥ १२.७८.२१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷତଃ ସୀମା ଲଙ୍ଘନ କରିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବ; କାରଣ କ୍ଷାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
12.78.22
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वस्वयोनिषु शाम्यति ॥ १२.७८.२२ ॥
ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମରୁ କ୍ଷାତ୍ର, ପଥରରୁ ଲୌହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ ତେଜ ନିଜ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.78.23
यदा छिनत्त्ययोऽश्मानमग्निश्चापोऽभिहन्ति च ।
क्षत्रं च ब्राह्मणं द्वेष्टि तदा शाम्यन्ति ते त्रयः ॥ १२.७८.२३ ॥
ଯେତେବେଳେ ଲୌହ ପଥରକୁ କାଟେ, ଅଗ୍ନି ଜଳ ଉପରେ ଆଘାତ କରେ, ଏବଂ କ୍ଷାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ତିନିଟି ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.78.24
तस्माद्ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ।
समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च ॥ १२.७८.२४ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଉଠିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଅଜେୟ ତେଜ ଓ ବଳ ବ୍ରହ୍ମରେ ହିଁ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.78.25
ब्रह्मवीर्ये मृदूभूते क्षत्रवीर्ये च दुर्बले ।
दुष्टेषु सर्ववर्णेषु ब्राह्मणान्प्रति भारत ॥ १२.७८.२५ ॥
ହେ ଭାରତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ କୋମଳ ହେଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।
12.78.26
ये तत्र युद्धं कुर्वन्ति त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ।
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति तेषां लोका भवन्ति के ॥ १२.७८.२६ ॥
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଲୋକ ମିଳେ?
12.78.27
ब्राह्मणान्परिरक्षन्तो धर्ममात्मानमेव च ।
मनस्विनो मन्युमन्तः पुण्याँल्लोकान्व्रजन्त्यमी।
ब्राह्मणार्थं हि सर्वेषां शस्त्रग्रहणभिष्यते ॥ १२.७८.२७ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ଓ ନିଜକୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଏହି ମନସ୍ବୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପୁଣ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣ ବିହିତ।
12.78.28
अतिस्विष्टमधीतानां लोकानतितपस्विनाम् ।
अनाशकाग्न्याहितानां शूरा यान्ति परां गतिम् ॥ १२.७८.२८ ॥
ଅତିଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ବେଦ ପଢ଼ିଥିବା, ମହାତପସ୍ୱୀ ଓ ଉପବାସ ବିନା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ରଖିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶୂରମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.78.29
ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
एष एवात्मनस्त्यागो नान्यं धर्मं विदुर्जना ॥ १२.७८.२९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହା ହିଁ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗ; ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ହିଁ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ନାହିଁ।
12.78.30
तेभ्यो नमश्च भद्रं च ये शरीराणि जुह्वति ।
ब्रह्मद्विपो जिघांसन्तस्तेषां नोऽस्तु सलोकता ॥ १२.७८.३० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ କଲ୍ୟାଣ; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମର ମଧ୍ୟ ଏକ ହିଁ ଲୋକ ହେଉ।
12.78.31
ब्रह्मलोकजितः स्वर्ग्यान्वीरांस्तान्मनुरव्रवीत् ।
यथाऽश्वमेधावभृथे स्नाताः पूता भवन्त्युत।
दुष्कृतः सुकृतश्चैव तथा शस्त्रहता रणे ॥ १२.७८.३१ ॥
ମନୁ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ: ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଜିତିଥିବା ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ। ଅଶ୍ୱମେଧର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେପରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଦୁଷ୍କୃତ ଓ ସୁକୃତ ଉଭୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ହତ ହେଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
12.78.32
भवत्यधर्मो धर्मो हि धर्मोऽधर्मो भवत्युत ।
कारणाद्देशकालस्य देशः कालः स तादृशः ॥ १२.७८.३२ ॥
ଦେଶ ଓ କାଳର କାରଣରୁ ଅଧର୍ମ ଧର୍ମ ହୁଏ ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହୁଏ। ସେହି ଦେଶ ଓ ସେହି କାଳ ସେପରି ହୁଏ।
12.78.33
मैत्राः क्रूराणि कुर्वन्तो जयन्ति स्वर्गमुत्तमम् ।
धर्म्याः पापानि कुर्वाणा गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.७८.३३ ॥
ମୈତ୍ର ଭାବବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କ୍ରୂର କର୍ମ କରି ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରନ୍ତି। ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ପାପ କରି ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.78.34
ब्राह्मणस्त्रिषु कालेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
आत्मत्राणे दस्युदोषे सर्वस्वहरणे तथा ॥ १२.७८.३४ ॥
ତିନି ସମୟରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ: ଆତ୍ମରକ୍ଷାରେ, ଡକାୟତଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ସର୍ବସ୍ୱ ଅପହରଣ ସମୟରେ।
12.78.35
अभ्युत्थिते दस्युबले क्षत्रार्थे वर्णसङ्करे ।
संप्रमूढेषु वर्णेषु यदन्योऽभिभवेद्वली ॥ १२.७८.३५ ॥
ଡକାୟତଙ୍କ ବଳ ଉଠିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ହେଲେ, ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ସଂମୂଢ଼ ହେଲେ, ଯଦି କୌଣସି ବଳବାନ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରେ—
12.78.36
ब्राह्मणो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ।
दस्युभ्यो यः प्रजा रक्षेद्दण्डं धर्मेण धारयेत् ॥ १२.७८.३६ ॥
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ, ବୈଶ୍ୟ ହେଉ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ହେଉ, ଯିଏ ଡକାୟତଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଧର୍ମରେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—
12.78.37
कार्यं कुर्यान्न वा कुर्यात्स वार्यो वा भवेन्न वा ।
न स्म शस्त्रं गृहीतव्यमन्यत्र क्षत्रबन्धुतः ॥ १२.७८.३७ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ ବା ନ କରୁ, ସେ ନିବାରିତ ହେଉ ବା ନ ହେଉ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବାନ୍ଧବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ।
12.78.38
अपारे यो भवेत्पारमप्लवेः यः प्लवो भवेत् ।
शूद्रो वा यदि वाऽप्यन्यः सर्वथा मानमर्हति ॥ १२.७८.३८ ॥
ଅପାର ଜଳରେ ପାରକୁ ନେଉଥିବା ନୌକା ଯେ ହୁଏ, ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଉ ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
12.78.39
यमाश्रित्य नरा राजन्वर्तयेयुर्यथासुखम् ।
अनाथास्तप्यमानाश्च दस्युभिः परिपीडिताः ॥ १२.७८.३९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମଣିଷମାନେ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନାଥ ହୋଇ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସନ୍ତପ୍ତ ଲୋକମାନେ।
12.78.40
तमेव पूजयेयुस्ते प्रीत्या स्वमिव बान्धवम् ।
यहद्ध्यभीष्टं कौरव्य कर्ता सन्मानमर्हति ॥ १२.७८.४० ॥
ହେ କୌରବ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରୀତିରେ ନିଜ ବାନ୍ଧବ ପରି ପୂଜା କରିବେ; ଇଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ହିଁ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ।
12.78.41
किमनडुहा यो न वहेत्किं धेन्वा वाऽप्यदुग्धया ।
बन्ध्यया भार्यया कोऽर्थः कोऽर्थो राज्ञाऽप्यरक्षता ॥ १२.७८.४१ ॥
ଯେଉଁ ବୃଷ ଭାର ବହେ ନାହିଁ ତାହାର କି ଲାଭ? ଯେଉଁ ଗାଈ ଦୁଧ ଦିଏ ନାହିଁ ତାହାର କି? ବନ୍ଧ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ରକ୍ଷା ନ କରୁଥିବା ରାଜାରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?
12.78.42
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
यथा ह्यदक्षः पुरुषः पथि क्षेत्रं यथोपरम् ॥ १२.७८.४२ ॥
କାଠର ହାତୀ ପରି, ଚମଡ଼ାର ହରିଣ ପରି, ଅଦକ୍ଷ ମଣିଷ ପରି, ବାଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଡ଼ିଆ କ୍ଷେତ ପରି (ନିରର୍ଥକ)।
12.78.43
यथा विप्रोऽनधीयानो राजा यश्च न रक्षिता ।
मेघो न वर्षते यश्च सर्व एव निरर्थकाः ॥ १२.७८.४३ ॥
ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରକ୍ଷା ନ କରୁଥିବା ରାଜା ଏବଂ ବର୍ଷା ନ କରୁଥିବା ମେଘ — ଏସବୁ ନିରର୍ଥକ।
12.78.44
नित्यं यस्तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राजा कर्तव्यस्तेन सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७८.४४ ॥
ଯିଏ ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଦୁର୍ଜନଙ୍କୁ ନିବୃତ୍ତ କରେ, ସେ ହିଁ ରାଜା ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏ ସବୁ ଧୃତ ହୁଏ।