มหาภารตะ · อัธยายะ 12.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.78.1
व्याख्याता राजधर्मेण वृत्तिरापत्सु भारत ।
कथंचिद्वैश्यधर्मेण जीवेद्वा ब्राह्मणो न वा ॥ १२.७८.१ ॥
ยุธิษฐิระกล่าวว่า ข้าแต่ภารตะ การดำรงชีพในยามทุกข์ยากได้ถูกอธิบายผ่านหน้าที่ของกษัตริย์แล้ว พราหมณ์พึงดำรงชีพด้วยหน้าที่ของแพศย์ได้บ้างหรือไม่ หรือไม่พึงทำเลย
12.78.2
अशक्तः क्षत्रधर्मेण वैश्यधर्मेण वर्तयेत् ।
कृषिं गोरक्ष्यमास्थाय व्यसने वृत्तिसंक्षये ॥ १२.७८.२ ॥
ภีษมะกล่าวว่า ผู้ที่ไม่อาจดำเนินตามหน้าที่ของนักรบ พึงดำรงชีพด้วยหน้าที่ของแพศย์ โดยหันไปทำไร่ไถนาและเลี้ยงโค เมื่อตกอยู่ในภัยพิบัติและเมื่อวิถีทางหาเลี้ยงชีพสิ้นไป
12.78.3
कानि पण्यानि विक्रीणन्स्वर्गलोकान्न हीयते ।
ब्राह्मणो वैश्यधर्मेण वर्तयन्भरतर्षभ ॥ १२.७८.३ ॥
ยุธิษฐิระกล่าวว่า ข้าแต่ดุจโคผู้แห่งภรตวงศ์ พราหมณ์ผู้ดำรงชีพด้วยหน้าที่ของแพศย์ ขายสินค้าประเภทใดแล้วจึงจะไม่เสียสวรรคโลก
12.78.4
सुरालवणमित्येतत्तिलान्केसरिणः पशून् ।
वृषभान्मधु मांसं च कृतान्नं च युधिष्ठिर ॥ १२.७८.४ ॥
ภีษมะกล่าวว่า ข้าแต่ยุธิษฐิระ สุรา เกลือ งาเหล่านี้ สัตว์มีแผงคอ ปศุสัตว์ โคผู้ น้ำผึ้ง เนื้อสัตว์ และอาหารที่ปรุงสุกแล้ว คือสิ่งเหล่านี้
12.78.5
सर्वास्ववस्थास्वेतानि ब्राह्मणः परिवर्जयेत् ।
एतेषां विक्रयात्तात ब्राह्मणो नरके पतेत् ॥ १२.७८.५ ॥
ภีษมะกล่าวว่า ในทุกสถานการณ์ พราหมณ์พึงละเว้นสิ่งเหล่านี้โดยสิ้นเชิง ลูกรัก เพราะการขายสิ่งเหล่านี้ พราหมณ์ย่อมตกนรก
12.78.6
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्यज्ञश्च सोमश्च न विक्रेयाः कथंचन ॥ १२.७८.६ ॥
ภีษมะกล่าวว่า แพะ ไฟ วรุณ แกะตัวผู้ พระอาทิตย์ ม้า แผ่นดิน วิราฏ โค การบูชายัญ และโสม สิ่งเหล่านี้ห้ามขายด้วยประการใดๆ
12.78.7
पक्वेनामस्य निमयं न प्रशंसन्ति साधवः ।
निमयेत्पक्वमामेन भोजनार्थाय भारत ॥ १२.७८.७ ॥
ผู้ดีทั้งหลายไม่สรรเสริญการแลกของที่ปรุงสุกแล้วกับสิ่งนี้ ข้าแต่ภารตะ เพื่อการยังชีพ พึงแลกของที่ปรุงสุกแล้วกับของดิบ
12.78.8
वयं सिद्धमशिष्यामो भवान्साधयतामिदम् ।
एवं संवीक्ष्य समयं नाधर्मोऽस्ति कथंचन ॥ १२.७८.८ ॥
พวกเราจะกินสิ่งที่ปรุงเสร็จแล้ว ท่านจงปรุงสิ่งนี้ เมื่อพิจารณาข้อตกลงดังนี้แล้ว ย่อมไม่มีอธรรมใดๆ เลย
12.78.9
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा कर्मः सनातनः ।
व्यवहारप्रवृत्तानां तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७८.९ ॥
ที่นี่เราจะอธิบายแก่ท่านถึงจารีตอันเป็นนิรันดร์ ข้าแต่ยุธิษฐิระ จงเข้าใจแนวปฏิบัติของผู้ที่ดำเนินการค้าขายนั้นเถิด
12.78.10
भवतेऽहं ददानीदं भवानेतत्प्रयच्छतु ।
उचितो वर्तते धर्मो न बलात्संप्रवर्तते ॥ १२.७८.१० ॥
เราให้สิ่งนี้แก่ท่าน ท่านจงให้สิ่งนั้นแก่เรา นี่คือธรรมอันเหมาะสม ธรรมนี้ไม่ได้ดำเนินไปด้วยกำลังบังคับ
12.78.11
इत्येवं संप्रवर्तन्ते व्यवहाराः पुरातनः ।
ऋषीणामितरेषां च साधु चैतदसंशयम् ॥ १२.७८.११ ॥
การค้าขายโบราณดำเนินไปดังนี้ ดังที่ฤๅษีและผู้อื่นได้ปฏิบัติตามมา และสิ่งนี้เป็นสิ่งดีโดยไม่ต้องสงสัย
12.78.12
अथ तात यदा सर्वाः शस्त्रमाददते प्रजाः ।
व्युत्क्रमन्ते स्वधर्मेभ्यः क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥ १२.७८.१२ ॥
ดูก่อนลูกรัก เมื่อประชาชนทั้งหมดหยิบอาวุธขึ้นและละทิ้งหน้าที่ของตน กำลังของวรรณะกษัตริย์ก็ย่อมเสื่อมลง
12.78.13
तदा त्राता तु को नु स्यात्को धर्मः किं परायणम् ।
एतं मे संशयं ब्रूहि विस्तरेण पितामह ॥ १२.७८.१३ ॥
ในเวลานั้น ใครเล่าจะเป็นผู้คุ้มครอง ธรรมคืออะไร และอะไรเป็นที่พึ่งสูงสุด ข้าแต่ปู่ ขอโปรดอธิบายความสงสัยนี้ของข้าพเจ้าโดยพิสดารเถิด
12.78.14
दानेन तपसा यज्ञैदद्रोहेण दमेन च ।
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः क्षेममिच्छेयुरात्मनः ॥ १२.७८.१४ ॥
ด้วยการให้ทาน การบำเพ็ญตบะ การบูชายัญ การไม่เบียดเบียน และการข่มใจ โดยมีพราหมณ์เป็นประธาน วรรณะทั้งหลายพึงปรารถนาความปลอดภัยของตน
12.78.15
तेषां ये वेदबलिनस्त उत्थाय समन्ततः ।
राज्ञो बलं वर्धयेयुर्महेन्द्रस्येव देवताः ॥ १२.७८.१५ ॥
ในหมู่วรรณะเหล่านั้น ผู้ที่มีกำลังในพระเวทพึงลุกขึ้นทุกทิศทาง และเพิ่มพูนกำลังของพระราชา ดุจเทวดาที่เพิ่มพูนกำลังของพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่
12.78.16
राज्ञो हि क्षीयमाणस्य ब्रह्मैवाहुः परायणम् ।
तस्माद्ब्राह्मबलेनैव समुत्थेयं विजानता ॥ १२.७८.१६ ॥
ว่ากันว่า สำหรับพระราชาผู้กำลังเสื่อมลง พรหมันเท่านั้นคือที่พึ่ง เพราะฉะนั้น ผู้รู้จึงควรลุกขึ้นด้วยกำลังของพราหมณ์เท่านั้น
12.78.17
यदा तु विजयी राजा क्षेमं राष्ट्रेऽभिसन्दधेत् ।
तदा वर्णा यथाधर्मं निविशेयुः स्वकर्मसु ॥ १२.७८.१७ ॥
แต่เมื่อพระราชาผู้มีชัยสถาปนาความปลอดภัยในแคว้น ในเวลานั้นวรรณะทั้งหลายก็จะตั้งอยู่ในหน้าที่ของตนตามธรรม
12.78.18
उन्मर्यादे प्रवृत्ते तु दस्युभिः संकरे कृते ।
सर्वे वर्णा न दुष्येयुः शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर ॥ १२.७८.१८ ॥
และเมื่อขอบเขตถูกทำลายและความยุ่งเหยิงของวรรณะเกิดขึ้นโดยโจร ข้าแต่ยุธิษฐิระ ขอให้วรรณะทั้งหลายผู้ถือศัสตราวุธอย่าได้เสื่อมทราม
12.78.19
अथ चेत्सर्वतः क्षत्रं प्रदुष्येद्ब्राह्मणं प्रति ।
कस्तत्र ब्राह्मणांस्त्राता को धर्मः किं परायणम् ॥ १२.७८.१९ ॥
หากวรรณะกษัตริย์เสื่อมทรามต่อพราหมณ์ไปทั่ว ใครเล่าจะคุ้มครองพราหมณ์ในที่นั้น ธรรมคืออะไร และอะไรเป็นที่พึ่งสูงสุด
12.78.20
तपसा ब्रह्मचर्येण शस्त्रेण च बलेन च ।
अमायया मायया च नियन्तव्यं तदा भवेत् ॥ १२.७८.२० ॥
ในเวลานั้น จำต้องควบคุมด้วยการบำเพ็ญตบะ ด้วยพรหมจรรย์ ด้วยศัสตราวุธและกำลัง และด้วยความซื่อตรงปราศจากการหลอกลวง พร้อมทั้งด้วยอุบาย
12.78.21
क्षत्रियस्यातिवृत्तस्य ब्राह्मणेषु विशेषतः ।
ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम् ॥ १२.७८.२१ ॥
ผู้เป็นกษัตริย์ที่ล่วงละเมิดธรรม โดยเฉพาะต่อพราหมณ์ ต้องถูกควบคุมด้วยพลังแห่งพรหมเท่านั้น เพราะกษัตริย์เกิดจากพราหมณ์
12.78.22
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वस्वयोनिषु शाम्यति ॥ १२.७८.२२ ॥
ไฟเกิดจากน้ำ อำนาจของกษัตริย์เกิดจากพราหมณ์ เหล็กเกิดจากหิน พลังแผ่ซ่านไปทั่วของสิ่งเหล่านั้นย่อมดับลงในแหล่งกำเนิดของตนเอง
12.78.23
यदा छिनत्त्ययोऽश्मानमग्निश्चापोऽभिहन्ति च ।
क्षत्रं च ब्राह्मणं द्वेष्टि तदा शाम्यन्ति ते त्रयः ॥ १२.७८.२३ ॥
เมื่อเหล็กตัดหิน เมื่อไฟดับน้ำ และเมื่ออำนาจกษัตริย์เกลียดชังพราหมณ์ สามสิ่งนั้นย่อมดับลง
12.78.24
तस्माद्ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ।
समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च ॥ १२.७८.२४ ॥
เพราะเหตุนั้น โอ ยุธิษฐิระ เดชและกำลังของกษัตริย์ที่ไม่มีใครพิชิตได้ เมื่อปะทุขึ้นแล้ว ย่อมดับลงในพราหมณ์
12.78.25
ब्रह्मवीर्ये मृदूभूते क्षत्रवीर्ये च दुर्बले ।
दुष्टेषु सर्ववर्णेषु ब्राह्मणान्प्रति भारत ॥ १२.७८.२५ ॥
โอ ภารตะ เมื่อพลังของพราหมณ์อ่อนลงและพลังของกษัตริย์อ่อนแรง และคนชั่วในทุกวรรณะหันไปต่อต้านพราหมณ์
12.78.26
ये तत्र युद्धं कुर्वन्ति त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ।
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति तेषां लोका भवन्ति के ॥ १२.७८.२६ ॥
ผู้ที่ต่อสู้ในสงครามนั้น ยอมสละชีวิตของตน และปกป้องพราหมณ์ โลกใดเล่าที่เป็นของเขาเหล่านั้น
12.78.27
ब्राह्मणान्परिरक्षन्तो धर्ममात्मानमेव च ।
मनस्विनो मन्युमन्तः पुण्याँल्लोकान्व्रजन्त्यमी।
ब्राह्मणार्थं हि सर्वेषां शस्त्रग्रहणभिष्यते ॥ १२.७८.२७ ॥
นักรบผู้มีใจสูง กล้าหาญ และเปี่ยมด้วยความมุ่งมั่น ผู้ปกป้องพราหมณ์ ธรรม และตนเอง ย่อมไปสู่โลกแห่งบุญ เพราะการถืออาวุธเพื่อพราหมณ์นั้น ถูกกำหนดให้เป็นหน้าที่ของทุกคน
12.78.28
अतिस्विष्टमधीतानां लोकानतितपस्विनाम् ।
अनाशकाग्न्याहितानां शूरा यान्ति परां गतिम् ॥ १२.७८.२८ ॥
นักรบผู้กล้าหาญย่อมบรรลุคติอันสูงสุด ยิ่งกว่าโลกของผู้ที่บูชายัญอย่างยิ่งใหญ่ ผู้ที่ศึกษาพระเวท ผู้บำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้น และผู้ดูแลไฟบูชาโดยไม่อดอาหาร
12.78.29
ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
एष एवात्मनस्त्यागो नान्यं धर्मं विदुर्जना ॥ १२.७८.२९ ॥
พราหมณ์ผู้ถืออาวุธในหมู่วรรณะทั้งสามย่อมไม่เสื่อมเสีย นี่แหละคือการสละตนเอง ผู้คนรู้ว่านี่คือธรรม และไม่มีธรรมอื่นใดเทียบเท่า
12.78.30
तेभ्यो नमश्च भद्रं च ये शरीराणि जुह्वति ।
ब्रह्मद्विपो जिघांसन्तस्तेषां नोऽस्तु सलोकता ॥ १२.७८.३० ॥
ขอให้มีการนอบน้อมและคำอวยพรแก่ผู้ที่บูชายัญด้วยร่างกายของตน ผู้ปรารถนาจะสังหารศัตรูของพราหมณ์ ขอให้เราได้อยู่ในโลกเดียวกับพวกเขา
12.78.31
ब्रह्मलोकजितः स्वर्ग्यान्वीरांस्तान्मनुरव्रवीत् ।
यथाऽश्वमेधावभृथे स्नाताः पूता भवन्त्युत।
दुष्कृतः सुकृतश्चैव तथा शस्त्रहता रणे ॥ १२.७८.३१ ॥
มนุได้กล่าวถึงวีรบุรุษเหล่านั้นว่า พวกเขาพิชิตพรหมโลกและคู่ควรแก่สวรรค์ เหมือนผู้ที่อาบน้ำในพิธีอวภฤถของอัศวเมธแล้วย่อมบริสุทธิ์ ฉันใด ผู้กระทำชั่วและผู้กระทำดี เมื่อถูกอาวุธสังหารในสงคราม ก็บริสุทธิ์ฉันนั้น
12.78.32
भवत्यधर्मो धर्मो हि धर्मोऽधर्मो भवत्युत ।
कारणाद्देशकालस्य देशः कालः स तादृशः ॥ १२.७८.३२ ॥
เพราะเหตุแห่งสถานที่และกาลเวลา อธรรมย่อมกลายเป็นธรรม และธรรมย่อมกลายเป็นอธรรม สถานที่และกาลเวลานั้นก็เป็นเช่นนั้น
12.78.33
मैत्राः क्रूराणि कुर्वन्तो जयन्ति स्वर्गमुत्तमम् ।
धर्म्याः पापानि कुर्वाणा गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.७८.३३ ॥
ผู้มีจิตเป็นมิตร แม้ทำการอันโหดร้าย ย่อมได้สวรรค์อันสูงสุด ผู้เที่ยงธรรม แม้ทำบาป ย่อมบรรลุคติอันสูงสุด
12.78.34
ब्राह्मणस्त्रिषु कालेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
आत्मत्राणे दस्युदोषे सर्वस्वहरणे तथा ॥ १२.७८.३४ ॥
พราหมณ์ที่ถืออาวุธในสามกาลย่อมไม่เสื่อมเสีย คือเมื่อป้องกันตนเอง เมื่อโจรภัยคุกคาม และเมื่อทรัพย์สินทั้งหมดถูกชิงไป
12.78.35
अभ्युत्थिते दस्युबले क्षत्रार्थे वर्णसङ्करे ।
संप्रमूढेषु वर्णेषु यदन्योऽभिभवेद्वली ॥ १२.७८.३५ ॥
เมื่อกำลังของโจรผงาดขึ้น เพื่อหน้าที่ของกษัตริย์ เมื่อวรรณะปะปนกัน และวรรณะทั้งหลายสับสนหลงทาง หากมีอีกผู้หนึ่งที่แข็งแกร่งมาครอบงำ
12.78.36
ब्राह्मणो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ।
दस्युभ्यो यः प्रजा रक्षेद्दण्डं धर्मेण धारयेत् ॥ १२.७८.३६ ॥
โอ ราชาผู้ประเสริฐ ไม่ว่าจะเป็นพราหมณ์ แพศย์ หรือศูทร ผู้ใดปกป้องประชาราษฎร์จากโจร ผู้นั้นพึงถือไม้เท้าแห่งการลงโทษโดยชอบธรรม
12.78.37
कार्यं कुर्यान्न वा कुर्यात्स वार्यो वा भवेन्न वा ।
न स्म शस्त्रं गृहीतव्यमन्यत्र क्षत्रबन्धुतः ॥ १२.७८.३७ ॥
จะกระทำการหรือไม่กระทำ จะถูกห้ามหรือไม่ถูกห้ามก็ได้ แต่ไม่ควรให้ผู้ใดถืออาวุธ นอกจากผู้ที่เป็นญาติในวรรณะกษัตริย์
12.78.38
अपारे यो भवेत्पारमप्लवेः यः प्लवो भवेत् ।
शूद्रो वा यदि वाऽप्यन्यः सर्वथा मानमर्हति ॥ १२.७८.३८ ॥
ผู้ที่เป็นเรือพาผู้ไร้เรือข้ามผืนน้ำที่ไม่มีฝั่ง ไม่ว่าจะเป็นศูทรหรือผู้ใดก็ตาม ย่อมควรได้รับเกียรติในทุกทาง
12.78.39
यमाश्रित्य नरा राजन्वर्तयेयुर्यथासुखम् ।
अनाथास्तप्यमानाश्च दस्युभिः परिपीडिताः ॥ १२.७८.३९ ॥
โอ ราชา ผู้ที่มนุษย์อาศัยแล้วดำรงชีวิตอย่างสุขสบาย และผู้ไร้ที่พึ่งที่ถูกทุกข์ทรมานและถูกโจรข่มเหง ย่อมแสวงหาท่านผู้นั้น
12.78.40
तमेव पूजयेयुस्ते प्रीत्या स्वमिव बान्धवम् ।
यहद्ध्यभीष्टं कौरव्य कर्ता सन्मानमर्हति ॥ १२.७८.४० ॥
โอ ผู้สืบเชื้อสายแห่งกุรุ พวกเขาพึงบูชาผู้นั้นด้วยความรัก ดั่งญาติพี่น้องของตน ผู้ใดทำสิ่งที่เป็นที่ปรารถนา ย่อมคู่ควรแก่เกียรติอย่างแท้จริง
12.78.41
किमनडुहा यो न वहेत्किं धेन्वा वाऽप्यदुग्धया ।
बन्ध्यया भार्यया कोऽर्थः कोऽर्थो राज्ञाऽप्यरक्षता ॥ १२.७८.४१ ॥
วัวตัวนั้นที่ไม่ลากแอกจะมีประโยชน์อะไร แม่โคที่ไม่ให้นมจะมีประโยชน์อะไร ภรรยาที่เป็นหมันจะมีประโยชน์อะไร และกษัตริย์ที่ไม่ปกป้องจะมีประโยชน์อะไร
12.78.42
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
यथा ह्यदक्षः पुरुषः पथि क्षेत्रं यथोपरम् ॥ १२.७८.४२ ॥
เหมือนช้างที่ทำด้วยไม้ เหมือนกวางที่ทำด้วยหนัง เหมือนคนที่ไม่ชำนาญ เหมือนนาที่ทิ้งร้างอยู่ริมทาง สิ่งเหล่านั้นก็เป็นเช่นนั้น (ไร้ประโยชน์)
12.78.43
यथा विप्रोऽनधीयानो राजा यश्च न रक्षिता ।
मेघो न वर्षते यश्च सर्व एव निरर्थकाः ॥ १२.७८.४३ ॥
เหมือนพราหมณ์ที่ไม่ศึกษาเล่าเรียน เหมือนกษัตริย์ที่ไม่ปกป้อง และเหมือนเมฆที่ไม่ให้ฝนตก สิ่งเหล่านี้ล้วนไร้ประโยชน์
12.78.44
नित्यं यस्तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राजा कर्तव्यस्तेन सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७८.४४ ॥
ผู้ที่คอยปกป้องคนดีอยู่เสมอ และขับไล่คนชั่ว ผู้นั้นแลควรถูกตั้งให้เป็นกษัตริย์ เพราะโลกทั้งสิ้นนี้ตั้งอยู่ได้ด้วยผู้นั้น