ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.78.1
व्याख्याता राजधर्मेण वृत्तिरापत्सु भारत ।
कथंचिद्वैश्यधर्मेण जीवेद्वा ब्राह्मणो न वा ॥ १२.७८.१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਜਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਆਪਦਾ ਵੇਲੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼ਯ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
12.78.2
अशक्तः क्षत्रधर्मेण वैश्यधर्मेण वर्तयेत् ।
कृषिं गोरक्ष्यमास्थाय व्यसने वृत्तिसंक्षये ॥ १२.७८.२ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਖੇਤੀ ਤੇ ਗੋਰਕਸ਼ਾ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵੈਸ਼ਯ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵੇ।
12.78.3
कानि पण्यानि विक्रीणन्स्वर्गलोकान्न हीयते ।
ब्राह्मणो वैश्यधर्मेण वर्तयन्भरतर्षभ ॥ १२.७८.३ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਸ਼ਯ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਂਦਾ?
12.78.4
सुरालवणमित्येतत्तिलान्केसरिणः पशून् ।
वृषभान्मधु मांसं च कृतान्नं च युधिष्ठिर ॥ १२.७८.४ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਸੁਰਾ, ਲੂਣ, ਇਹ ਤਿਲ, ਕੇਸਰੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਬਲਦ, ਸ਼ਹਿਦ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਪੱਕਿਆ ਅੰਨ — ਇਹ।
12.78.5
सर्वास्ववस्थास्वेतानि ब्राह्मणः परिवर्जयेत् ।
एतेषां विक्रयात्तात ब्राह्मणो नरके पतेत् ॥ १२.७८.५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
12.78.6
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्यज्ञश्च सोमश्च न विक्रेयाः कथंचन ॥ १२.७८.६ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਜ (ਬੱਕਰਾ), ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ, ਮੇਸ਼ (ਭੇਡੂ), ਸੂਰਜ, ਅਸ਼ਵ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਵਿਰਾਟ, ਧੇਨੂ (ਗਾਂ), ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸੋਮ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.78.7
पक्वेनामस्य निमयं न प्रशंसन्ति साधवः ।
निमयेत्पक्वमामेन भोजनार्थाय भारत ॥ १२.७८.७ ॥
ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਅੰਨ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੋਜਨ ਲਈ ਪੱਕੇ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.78.8
वयं सिद्धमशिष्यामो भवान्साधयतामिदम् ।
एवं संवीक्ष्य समयं नाधर्मोऽस्ति कथंचन ॥ १२.७८.८ ॥
ਅਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਖਾਵਾਂਗੇ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.78.9
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा कर्मः सनातनः ।
व्यवहारप्रवृत्तानां तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७८.९ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਹ ਨਿਯਮ ਸਮਝ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
12.78.10
भवतेऽहं ददानीदं भवानेतत्प्रयच्छतु ।
उचितो वर्तते धर्मो न बलात्संप्रवर्तते ॥ १२.७८.१० ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਉਹ ਦੇ। ਇਹੀ ਉਚਿਤ ਧਰਮ ਹੈ; ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ।
12.78.11
इत्येवं संप्रवर्तन्ते व्यवहाराः पुरातनः ।
ऋषीणामितरेषां च साधु चैतदसंशयम् ॥ १२.७८.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਪਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉੱਤਮ ਹੈ।
12.78.12
अथ तात यदा सर्वाः शस्त्रमाददते प्रजाः ।
व्युत्क्रमन्ते स्वधर्मेभ्यः क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥ १२.७८.१२ ॥
ਹੁਣ, ਹੇ ਤਾਤ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਘਟਦਾ ਹੈ।
12.78.13
तदा त्राता तु को नु स्यात्को धर्मः किं परायणम् ।
एतं मे संशयं ब्रूहि विस्तरेण पितामह ॥ १२.७८.१३ ॥
ਤਦ ਰੱਖਿਅਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸ਼ਯ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
12.78.14
दानेन तपसा यज्ञैदद्रोहेण दमेन च ।
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः क्षेममिच्छेयुरात्मनः ॥ १२.७८.१४ ॥
ਦਾਨ, ਤਪ, ਯੱਗ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਆਪਣਾ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁਣ।
12.78.15
तेषां ये वेदबलिनस्त उत्थाय समन्ततः ।
राज्ञो बलं वर्धयेयुर्महेन्द्रस्येव देवताः ॥ १२.७८.१५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੇਦ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਦਾ ਬਲ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਲ ਵਧਾਉਣ।
12.78.16
राज्ञो हि क्षीयमाणस्य ब्रह्मैवाहुः परायणम् ।
तस्माद्ब्राह्मबलेनैव समुत्थेयं विजानता ॥ १२.७८.१६ ॥
ਖਿੱਝਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.78.17
यदा तु विजयी राजा क्षेमं राष्ट्रेऽभिसन्दधेत् ।
तदा वर्णा यथाधर्मं निविशेयुः स्वकर्मसु ॥ १२.७८.१७ ॥
ਜਦੋਂ ਜੇਤੂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵਰਣ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.78.18
उन्मर्यादे प्रवृत्ते तु दस्युभिः संकरे कृते ।
सर्वे वर्णा न दुष्येयुः शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर ॥ १२.७८.१८ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ, ਮਰਿਆਦਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਣ।
12.78.19
अथ चेत्सर्वतः क्षत्रं प्रदुष्येद्ब्राह्मणं प्रति ।
कस्तत्र ब्राह्मणांस्त्राता को धर्मः किं परायणम् ॥ १२.७८.१९ ॥
ਜੇ ਕੱਛਤਰੀ ਵਰਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ?
12.78.20
तपसा ब्रह्मचर्येण शस्त्रेण च बलेन च ।
अमायया मायया च नियन्तव्यं तदा भवेत् ॥ १२.७८.२० ॥
ਤਪ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ, ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਿਰਛਲਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਛਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
12.78.21
क्षत्रियस्यातिवृत्तस्य ब्राह्मणेषु विशेषतः ।
ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम् ॥ १२.७८.२१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਯਾਦਾ ਲੰਘ ਗਏ ਕੱਛਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਛਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।
12.78.22
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वस्वयोनिषु शाम्यति ॥ १२.७८.२२ ॥
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਕੱਛਤਰ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਲੋਹਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਤੇਜ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.78.23
यदा छिनत्त्ययोऽश्मानमग्निश्चापोऽभिहन्ति च ।
क्षत्रं च ब्राह्मणं द्वेष्टि तदा शाम्यन्ति ते त्रयः ॥ १२.७८.२३ ॥
ਜਦੋਂ ਲੋਹਾ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੱਛਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.78.24
तस्माद्ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ।
समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च ॥ १२.७८.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਕੱਛਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅਜੇਯ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.78.25
ब्रह्मवीर्ये मृदूभूते क्षत्रवीर्ये च दुर्बले ।
दुष्टेषु सर्ववर्णेषु ब्राह्मणान्प्रति भारत ॥ १२.७८.२५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀਰਜ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀਰਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ।
12.78.26
ये तत्र युद्धं कुर्वन्ति त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ।
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति तेषां लोका भवन्ति के ॥ १२.७८.२६ ॥
ਜੋ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?
12.78.27
ब्राह्मणान्परिरक्षन्तो धर्ममात्मानमेव च ।
मनस्विनो मन्युमन्तः पुण्याँल्लोकान्व्रजन्त्यमी।
ब्राह्मणार्थं हि सर्वेषां शस्त्रग्रहणभिष्यते ॥ १२.७८.२७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮਨਸਵੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਯੋਧੇ ਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹੀ ਸਭ ਲਈ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.78.28
अतिस्विष्टमधीतानां लोकानतितपस्विनाम् ।
अनाशकाग्न्याहितानां शूरा यान्ति परां गतिम् ॥ १२.७८.२८ ॥
ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਵਰਤ ਬਿਨਾਂ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਰਮੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.78.29
ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
एष एवात्मनस्त्यागो नान्यं धर्मं विदुर्जना ॥ १२.७८.२९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹੀ ਆਪਾ-ਤਿਆਗ ਹੈ; ਲੋਕ ਇਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।
12.78.30
तेभ्यो नमश्च भद्रं च ये शरीराणि जुह्वति ।
ब्रह्मद्विपो जिघांसन्तस्तेषां नोऽस्तु सलोकता ॥ १२.७८.३० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦ੍ਵੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਆਹੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵੀ ਇੱਕੋ ਲੋਕ ਹੋਵੇ।
12.78.31
ब्रह्मलोकजितः स्वर्ग्यान्वीरांस्तान्मनुरव्रवीत् ।
यथाऽश्वमेधावभृथे स्नाताः पूता भवन्त्युत।
दुष्कृतः सुकृतश्चैव तथा शस्त्रहता रणे ॥ १२.७८.३१ ॥
ਮਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.78.32
भवत्यधर्मो धर्मो हि धर्मोऽधर्मो भवत्युत ।
कारणाद्देशकालस्य देशः कालः स तादृशः ॥ १२.७८.३२ ॥
ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਲ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.78.33
मैत्राः क्रूराणि कुर्वन्तो जयन्ति स्वर्गमुत्तमम् ।
धर्म्याः पापानि कुर्वाणा गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.७८.३३ ॥
ਮੈਤ੍ਰ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਮ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.78.34
ब्राह्मणस्त्रिषु कालेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
आत्मत्राणे दस्युदोषे सर्वस्वहरणे तथा ॥ १२.७८.३४ ॥
ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ।
12.78.35
अभ्युत्थिते दस्युबले क्षत्रार्थे वर्णसङ्करे ।
संप्रमूढेषु वर्णेषु यदन्योऽभिभवेद्वली ॥ १२.७८.३५ ॥
ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਬਲ ਉੱਠਣ ਤੇ, ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਲਈ, ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਰਣ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਦੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪਾ ਲਵੇ—
12.78.36
ब्राह्मणो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ।
दस्युभ्यो यः प्रजा रक्षेद्दण्डं धर्मेण धारयेत् ॥ १२.७८.३६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਡਾਕੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰੇ—
12.78.37
कार्यं कुर्यान्न वा कुर्यात्स वार्यो वा भवेन्न वा ।
न स्म शस्त्रं गृहीतव्यमन्यत्र क्षत्रबन्धुतः ॥ १२.७८.३७ ॥
ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਬੰਧੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾ ਚੁੱਕੇ।
12.78.38
अपारे यो भवेत्पारमप्लवेः यः प्लवो भवेत् ।
शूद्रो वा यदि वाऽप्यन्यः सर्वथा मानमर्हति ॥ १२.७८.३८ ॥
ਅਪਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਜੋ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।
12.78.39
यमाश्रित्य नरा राजन्वर्तयेयुर्यथासुखम् ।
अनाथास्तप्यमानाश्च दस्युभिः परिपीडिताः ॥ १२.७८.३९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਹੋ ਕੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.78.40
तमेव पूजयेयुस्ते प्रीत्या स्वमिव बान्धवम् ।
यहद्ध्यभीष्टं कौरव्य कर्ता सन्मानमर्हति ॥ १२.७८.४० ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣ; ਜੋ ਇੱਛਤ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।
12.78.41
किमनडुहा यो न वहेत्किं धेन्वा वाऽप्यदुग्धया ।
बन्ध्यया भार्यया कोऽर्थः कोऽर्थो राज्ञाऽप्यरक्षता ॥ १२.७८.४१ ॥
ਜੋ ਬਲਦ ਭਾਰ ਨਾ ਢੋਵੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾ ਦੇਵੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ? ਬਾਂਝ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਮਤਲਬ?
12.78.42
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
यथा ह्यदक्षः पुरुषः पथि क्षेत्रं यथोपरम् ॥ १२.७८.४२ ॥
ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ, ਅਨਾੜੀ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਰਾਹ ਦੇ ਬੰਜਰ ਖੇਤ ਵਾਂਗ (ਬੇਕਾਰ)।
12.78.43
यथा विप्रोऽनधीयानो राजा यश्च न रक्षिता ।
मेघो न वर्षते यश्च सर्व एव निरर्थकाः ॥ १२.७८.४३ ॥
ਵੇਦ ਨਾ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
12.78.44
नित्यं यस्तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राजा कर्तव्यस्तेन सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७८.४४ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸਜਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੁਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੇ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।