మహాభారతం · అధ్యాయం 12.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.78.1
व्याख्याता राजधर्मेण वृत्तिरापत्सु भारत ।
कथंचिद्वैश्यधर्मेण जीवेद्वा ब्राह्मणो न वा ॥ १२.७८.१ ॥
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: భారతా, రాజధర్మం ద్వారా ఆపద్కాలంలో జీవనోపాయం వివరించబడింది. బ్రాహ్మణుడు ఏ విధంగానైనా వైశ్యధర్మంతో జీవించవచ్చా, లేదా?
12.78.2
अशक्तः क्षत्रधर्मेण वैश्यधर्मेण वर्तयेत् ।
कृषिं गोरक्ष्यमास्थाय व्यसने वृत्तिसंक्षये ॥ १२.७८.२ ॥
భీష్ముడు అన్నాడు: క్షత్రధర్మంతో సమర్థుడు కాని వాడు, ఆపదలో జీవనోపాధి నశించినప్పుడు వ్యవసాయాన్ని, గోరక్షణను చేపట్టి వైశ్యధర్మంతో జీవించాలి.
12.78.3
कानि पण्यानि विक्रीणन्स्वर्गलोकान्न हीयते ।
ब्राह्मणो वैश्यधर्मेण वर्तयन्भरतर्षभ ॥ १२.७८.३ ॥
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: భరతశ్రేష్ఠా, వైశ్యధర్మంతో జీవించే బ్రాహ్మణుడు ఏ సరుకులను అమ్మినప్పుడు స్వర్గలోకాన్ని కోల్పోడు?
12.78.4
सुरालवणमित्येतत्तिलान्केसरिणः पशून् ।
वृषभान्मधु मांसं च कृतान्नं च युधिष्ठिर ॥ १२.७८.४ ॥
భీష్ముడు అన్నాడు: యుధిష్ఠిరా, సురా, ఉప్పు, ఈ నువ్వులు, కేసరులు కల పశువులు, ఎద్దులు, తేనె, మాంసం, వండిన అన్నం — ఇవే.
12.78.5
सर्वास्ववस्थास्वेतानि ब्राह्मणः परिवर्जयेत् ।
एतेषां विक्रयात्तात ब्राह्मणो नरके पतेत् ॥ १२.७८.५ ॥
భీష్ముడు అన్నాడు: అన్ని పరిస్థితులలో బ్రాహ్మణుడు వీటిని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. వత్సా, వీటిని అమ్మితే బ్రాహ్మణుడు నరకంలో పడతాడు.
12.78.6
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्यज्ञश्च सोमश्च न विक्रेयाः कथंचन ॥ १२.७८.६ ॥
భీష్ముడు అన్నాడు: అజ (మేక), అగ్ని, వరుణుడు, మేషం (పొట్టేలు), సూర్యుడు, అశ్వం, పృథివి, విరాట్, ధేను (ఆవు), యజ్ఞం, సోమం — వీటిని ఏ విధంగానూ అమ్మకూడదు.
12.78.7
पक्वेनामस्य निमयं न प्रशंसन्ति साधवः ।
निमयेत्पक्वमामेन भोजनार्थाय भारत ॥ १२.७८.७ ॥
పక్వాన్నాన్ని దీనితో మార్పిడి చేయడాన్ని సజ్జనులు ప్రశంసించరు. ఓ భారతా, భోజనం కోసం పక్వాన్నాన్ని పచ్చిదానితో మార్చాలి.
12.78.8
वयं सिद्धमशिष्यामो भवान्साधयतामिदम् ।
एवं संवीक्ष्य समयं नाधर्मोऽस्ति कथंचन ॥ १२.७८.८ ॥
మేము సిద్ధమైనదాన్ని తింటాము; మీరు దీన్ని సిద్ధం చేయండి. ఈ విధంగా ఒప్పందాన్ని పరిశీలిస్తే ఏ విధంగానూ అధర్మం లేదు.
12.78.9
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा कर्मः सनातनः ।
व्यवहारप्रवृत्तानां तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.७८.९ ॥
ఇక్కడ నీకు సనాతనమైన ఆచారాన్ని తెలియజేస్తాను. వ్యవహారాలలో నిమగ్నులైనవారి ఆ విధానాన్ని తెలుసుకో, యుధిష్ఠిరా.
12.78.10
भवतेऽहं ददानीदं भवानेतत्प्रयच्छतु ।
उचितो वर्तते धर्मो न बलात्संप्रवर्तते ॥ १२.७८.१० ॥
నీకు నేను దీన్ని ఇస్తాను; మీరు దాన్ని ఇవ్వండి. ఇదే ఉచితమైన ధర్మం; బలవంతంగా ఇది జరగదు.
12.78.11
इत्येवं संप्रवर्तन्ते व्यवहाराः पुरातनः ।
ऋषीणामितरेषां च साधु चैतदसंशयम् ॥ १२.७८.११ ॥
ఈ విధంగానే పూర్వకాలపు వ్యవహారాలు జరుగుతాయి. ఋషులు, ఇతరులు కూడా ఇదే చేశారు; ఇది నిస్సందేహంగా మంచిది.
12.78.12
अथ तात यदा सर्वाः शस्त्रमाददते प्रजाः ।
व्युत्क्रमन्ते स्वधर्मेभ्यः क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥ १२.७८.१२ ॥
ఇప్పుడు, తాతా, ప్రజలందరూ ఆయుధాలు పట్టి తమ ధర్మాల నుండి తప్పినప్పుడు క్షత్రియుల బలం క్షీణిస్తుంది.
12.78.13
तदा त्राता तु को नु स्यात्को धर्मः किं परायणम् ।
एतं मे संशयं ब्रूहि विस्तरेण पितामह ॥ १२.७८.१३ ॥
అప్పుడు రక్షకుడు ఎవరు? ధర్మం ఏది, దాని ఆశ్రయం ఏది? పితామహా, నా ఈ సందేహాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి.
12.78.14
दानेन तपसा यज्ञैदद्रोहेण दमेन च ।
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः क्षेममिच्छेयुरात्मनः ॥ १२.७८.१४ ॥
దానం, తపస్సు, యజ్ఞాలు, అహింస, దమం ద్వారా, బ్రాహ్మణులను ముందుంచి, అన్ని వర్ణాలు తమ క్షేమాన్ని కోరాలి.
12.78.15
तेषां ये वेदबलिनस्त उत्थाय समन्ततः ।
राज्ञो बलं वर्धयेयुर्महेन्द्रस्येव देवताः ॥ १२.७८.१५ ॥
వారిలో వేదబలం కలవారు అన్నివైపుల నుండి లేచి, మహేంద్రుని బలాన్ని దేవతలు పెంచినట్లు రాజు బలాన్ని పెంచాలి.
12.78.16
राज्ञो हि क्षीयमाणस्य ब्रह्मैवाहुः परायणम् ।
तस्माद्ब्राह्मबलेनैव समुत्थेयं विजानता ॥ १२.७८.१६ ॥
క్షీణిస్తున్న రాజుకు బ్రహ్మమే ఆశ్రయమని అంటారు. కాబట్టి తెలిసినవాడు బ్రాహ్మణ బలంతోనే పైకి లేవాలి.
12.78.17
यदा तु विजयी राजा क्षेमं राष्ट्रेऽभिसन्दधेत् ।
तदा वर्णा यथाधर्मं निविशेयुः स्वकर्मसु ॥ १२.७८.१७ ॥
విజయవంతుడైన రాజు రాష్ట్రంలో క్షేమాన్ని స్థాపించినప్పుడు, వర్ణాలు ధర్మానుసారం తమ తమ కర్మలలో నిలుస్తాయి.
12.78.18
उन्मर्यादे प्रवृत्ते तु दस्युभिः संकरे कृते ।
सर्वे वर्णा न दुष्येयुः शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर ॥ १२.७८.१८ ॥
యుధిష్ఠిరా, మర్యాదలు తప్పి, దొంగల వలన సంకరం జరిగినప్పుడు కూడా ఆయుధాలు ధరించిన అన్ని వర్ణాలు దూషితం కాకూడదు.
12.78.19
अथ चेत्सर्वतः क्षत्रं प्रदुष्येद्ब्राह्मणं प्रति ।
कस्तत्र ब्राह्मणांस्त्राता को धर्मः किं परायणम् ॥ १२.७८.१९ ॥
క్షత్రియ వర్గం అన్ని వైపులా బ్రాహ్మణులకు వ్యతిరేకంగా చెడిపోతే, అక్కడ బ్రాహ్మణులను ఎవరు రక్షిస్తారు? ఏది ధర్మం, ఏది పరమ ఆశ్రయం?
12.78.20
तपसा ब्रह्मचर्येण शस्त्रेण च बलेन च ।
अमायया मायया च नियन्तव्यं तदा भवेत् ॥ १२.७८.२० ॥
తపస్సుతో, బ్రహ్మచర్యంతో, ఆయుధంతో, బలంతో, నిష్కపటత్వంతో మరియు కపటంతో కూడా, అప్పుడు అతడిని నియంత్రించాలి.
12.78.21
क्षत्रियस्यातिवृत्तस्य ब्राह्मणेषु विशेषतः ।
ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम् ॥ १२.७८.२१ ॥
బ్రాహ్మణుల పట్ల ముఖ్యంగా హద్దు మీరిన క్షత్రియుడిని బ్రహ్మమే నియంత్రించాలి; ఎందుకంటే క్షత్రం బ్రహ్మం నుండే పుట్టింది.
12.78.22
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वस्वयोनिषु शाम्यति ॥ १२.७८.२२ ॥
నీటి నుండి అగ్ని, బ్రహ్మం నుండి క్షత్రం, రాయి నుండి ఇనుము ఉద్భవించాయి. వాటి సర్వవ్యాప్త తేజస్సు తమ తమ మూలాలలోనే శాంతిస్తుంది.
12.78.23
यदा छिनत्त्ययोऽश्मानमग्निश्चापोऽभिहन्ति च ।
क्षत्रं च ब्राह्मणं द्वेष्टि तदा शाम्यन्ति ते त्रयः ॥ १२.७८.२३ ॥
ఇనుము రాయిని కోసినప్పుడు, అగ్ని నీటిని తాకినప్పుడు, క్షత్రం బ్రాహ్మణుని ద్వేషించినప్పుడు, ఆ మూడూ శాంతిస్తాయి.
12.78.24
तस्माद्ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ।
समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च ॥ १२.७८.२४ ॥
కాబట్టి, యుధిష్ఠిరా, పైకి లేచిన క్షత్రియుల జయింపరాని తేజస్సు, బలాలు బ్రహ్మంలోనే శాంతిస్తాయి.
12.78.25
ब्रह्मवीर्ये मृदूभूते क्षत्रवीर्ये च दुर्बले ।
दुष्टेषु सर्ववर्णेषु ब्राह्मणान्प्रति भारत ॥ १२.७८.२५ ॥
ఓ భరతా, బ్రాహ్మణుల తేజస్సు మృదువై, క్షత్రియుల బలం దుర్బలమై, అన్ని వర్ణాలలో దుష్టులు బ్రాహ్మణులకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు.
12.78.26
ये तत्र युद्धं कुर्वन्ति त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ।
ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति तेषां लोका भवन्ति के ॥ १२.७८.२६ ॥
అక్కడ తమ ప్రాణాలను త్యజించి యుద్ధం చేసి బ్రాహ్మణులను రక్షించేవారికి ఏ లోకాలు లభిస్తాయి?
12.78.27
ब्राह्मणान्परिरक्षन्तो धर्ममात्मानमेव च ।
मनस्विनो मन्युमन्तः पुण्याँल्लोकान्व्रजन्त्यमी।
ब्राह्मणार्थं हि सर्वेषां शस्त्रग्रहणभिष्यते ॥ १२.७८.२७ ॥
బ్రాహ్మణులను, ధర్మాన్ని, తమను తాము రక్షించే ఈ మనస్వులు, ఉత్సాహవంతులు పుణ్యలోకాలను పొందుతారు; బ్రాహ్మణుల కోసమే అందరికీ ఆయుధం ధరించడం విధించబడింది.
12.78.28
अतिस्विष्टमधीतानां लोकानतितपस्विनाम् ।
अनाशकाग्न्याहितानां शूरा यान्ति परां गतिम् ॥ १२.७८.२८ ॥
అతి యజ్ఞాలు చేసినవారు, వేదాధ్యయనం చేసినవారు, గొప్ప తపస్వులు, ఉపవాసం లేకుండా అగ్నిహోత్రం ఉంచినవారి లోకాలకన్నా కూడా, శూరులు పరమ గతిని పొందుతారు.
12.78.29
ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
एष एवात्मनस्त्यागो नान्यं धर्मं विदुर्जना ॥ १२.७८.२९ ॥
బ్రాహ్మణుడు మూడు వర్ణాలలో ఆయుధం ధరించడం వల్ల దోషం పొందడు; ఇదే ఆత్మత్యాగం; ప్రజలు ఇదే ధర్మమని తెలుసుకుంటారు, మరో ధర్మం లేదు.
12.78.30
तेभ्यो नमश्च भद्रं च ये शरीराणि जुह्वति ।
ब्रह्मद्विपो जिघांसन्तस्तेषां नोऽस्तु सलोकता ॥ १२.७८.३० ॥
బ్రాహ్మణ ద్వేషులను చంపాలనే కోరికతో తమ శరీరాలను హవిస్సుగా అర్పించేవారికి నమస్కారం, శుభం; వారితో మాకూ ఒకే లోకం ఉండుగాక.
12.78.31
ब्रह्मलोकजितः स्वर्ग्यान्वीरांस्तान्मनुरव्रवीत् ।
यथाऽश्वमेधावभृथे स्नाताः पूता भवन्त्युत।
दुष्कृतः सुकृतश्चैव तथा शस्त्रहता रणे ॥ १२.७८.३१ ॥
మనువు ఆ వీరుల గురించి చెప్పాడు: వారు బ్రహ్మలోకాన్ని జయించినవారు, స్వర్గానికి అర్హులు. అశ్వమేధ అవభృథ స్నానం చేసినవారు పవిత్రులవుతారు, అలాగే దుష్కర్మలు చేసినవారైనా సత్కర్మలు చేసినవారైనా యుద్ధంలో ఆయుధంతో హతులైతే పవిత్రులవుతారు.
12.78.32
भवत्यधर्मो धर्मो हि धर्मोऽधर्मो भवत्युत ।
कारणाद्देशकालस्य देशः कालः स तादृशः ॥ १२.७८.३२ ॥
దేశకాలాల కారణంగా అధర్మం ధర్మమవుతుంది, ధర్మం అధర్మమవుతుంది. ఆ దేశమూ ఆ కాలమూ అటువంటివే.
12.78.33
मैत्राः क्रूराणि कुर्वन्तो जयन्ति स्वर्गमुत्तमम् ।
धर्म्याः पापानि कुर्वाणा गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.७८.३३ ॥
మైత్రి కలవారు క్రూరకర్మలు చేస్తూ ఉత్తమ స్వర్గాన్ని జయిస్తారు. ధర్మాత్ములు పాపాలు చేస్తూ పరమ గతిని పొందుతారు.
12.78.34
ब्राह्मणस्त्रिषु कालेषु शस्त्रं गृह्णन्न दुष्यति ।
आत्मत्राणे दस्युदोषे सर्वस्वहरणे तथा ॥ १२.७८.३४ ॥
మూడు సందర్భాలలో బ్రాహ్మణుడు ఆయుధం పట్టినా దోషం పొందడు: ఆత్మరక్షణలో, దొంగల భయంలో, సర్వస్వం అపహరించబడినప్పుడు కూడా.
12.78.35
अभ्युत्थिते दस्युबले क्षत्रार्थे वर्णसङ्करे ।
संप्रमूढेषु वर्णेषु यदन्योऽभिभवेद्वली ॥ १२.७८.३५ ॥
దొంగల బలం లేచినప్పుడు, క్షత్రియ ధర్మం కోసం, వర్ణసంకరం జరిగినప్పుడు, వర్ణాలు గందరగోళమైనప్పుడు, బలవంతుడైన మరొకడు వారిపై ఆధిపత్యం పొందితే—
12.78.36
ब्राह्मणो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ।
दस्युभ्यो यः प्रजा रक्षेद्दण्डं धर्मेण धारयेत् ॥ १२.७८.३६ ॥
రాజశ్రేష్ఠుడా, బ్రాహ్మణుడైనా, వైశ్యుడైనా, శూద్రుడైనా, దొంగల నుండి ప్రజలను రక్షించేవాడు ధర్మంగా దండాన్ని ధరించాలి—
12.78.37
कार्यं कुर्यान्न वा कुर्यात्स वार्यो वा भवेन्न वा ।
न स्म शस्त्रं गृहीतव्यमन्यत्र क्षत्रबन्धुतः ॥ १२.७८.३७ ॥
పని చేయవచ్చు లేదా చేయకపోవచ్చు; అతడు నిరోధించబడవచ్చు లేదా నిరోధించబడకపోవచ్చు. కానీ క్షత్రియ బంధువు తప్ప మరెవరూ ఆయుధాన్ని చేపట్టరాదు.
12.78.38
अपारे यो भवेत्पारमप्लवेः यः प्लवो भवेत् ।
शूद्रो वा यदि वाऽप्यन्यः सर्वथा मानमर्हति ॥ १२.७८.३८ ॥
అపారమైన నీటిలో అవతలి ఒడ్డుకు చేర్చే పడవ ఎవరైతే ఉంటారో, వారు శూద్రులైనా లేదా ఇతరులైనా అన్ని విధాలుగా గౌరవానికి అర్హులు.
12.78.39
यमाश्रित्य नरा राजन्वर्तयेयुर्यथासुखम् ।
अनाथास्तप्यमानाश्च दस्युभिः परिपीडिताः ॥ १२.७८.३९ ॥
ఓ రాజా, ఎవరిని ఆశ్రయించి మనుషులు సుఖంగా జీవిస్తారో, అనాథులై దొంగల చేత పీడించబడి బాధపడేవారు ఎవరిని ఆశ్రయిస్తారో.
12.78.40
तमेव पूजयेयुस्ते प्रीत्या स्वमिव बान्धवम् ।
यहद्ध्यभीष्टं कौरव्य कर्ता सन्मानमर्हति ॥ १२.७८.४० ॥
ఓ కౌరవ్యా, వారు అతడినే ప్రీతితో తమ సొంత బంధువులా గౌరవించాలి; అభీష్టమైన కార్యాన్ని చేసేవాడే సన్మానానికి అర్హుడు.
12.78.41
किमनडुहा यो न वहेत्किं धेन्वा वाऽप्यदुग्धया ।
बन्ध्यया भार्यया कोऽर्थः कोऽर्थो राज्ञाऽप्यरक्षता ॥ १२.७८.४१ ॥
బరువు మోయని ఎద్దుతో ఏం ప్రయోజనం? పాలివ్వని ఆవుతో ఏం ప్రయోజనం? గొడ్రాలైన భార్యతో ఏం ప్రయోజనం? రక్షించని రాజుతో ఏం ప్రయోజనం?
12.78.42
यथा दारुमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
यथा ह्यदक्षः पुरुषः पथि क्षेत्रं यथोपरम् ॥ १२.७८.४२ ॥
చెక్కతో చేసిన ఏనుగులా, చర్మంతో చేసిన జింకలా, నైపుణ్యం లేని మనిషిలా, దారిలో ఉన్న బీడు పొలంలా (ఉపయోగం లేనివాడు).
12.78.43
यथा विप्रोऽनधीयानो राजा यश्च न रक्षिता ।
मेघो न वर्षते यश्च सर्व एव निरर्थकाः ॥ १२.७८.४३ ॥
వేదాధ్యయనం చేయని బ్రాహ్మణుడు, రక్షించని రాజు, వర్షించని మేఘం — ఇవన్నీ వ్యర్థమే.
12.78.44
नित्यं यस्तु सतो रक्षेदसतश्च निवर्तयेत् ।
स एव राजा कर्तव्यस्तेन सर्वमिदं धृतम् ॥ १२.७८.४४ ॥
ఎల్లప్పుడూ సజ్జనులను రక్షించి, దుర్జనులను నిరోధించేవాడే రాజుగా ఉండదగినవాడు; అతనిచేతనే ఇదంతా ధరించబడుతుంది.