મહાભારત · અધ્યાય 12.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.79.1
क्व समर्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह ।
कथंविधाश्च राजेन्द्र तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.७९.१ ॥
હે પિતામહ, ઋત્વિજો ક્યાં સમર્થ હોય છે અને તેમનો સ્વભાવ કેવો હોય છે? હે રાજેન્દ્ર, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે કહો.
12.79.2
प्रतिकर्मपरा राजन्वृत्तिरस्य विधीयते ।
छन्दः सामादि विज्ञाय द्विजानां श्रुतमेवच ॥ १२.७९.२ ॥
હે રાજન, તેમનું આચરણ પોતાના કર્તવ્યોમાં તત્પર રહેવાનું વિહિત છે. છંદ, સામ વગેરે જાણીને અને દ્વિજોનું શાસ્ત્રજ્ઞાન જાણીને.
12.79.3
ये त्वेकरतयो नित्यं धीराश्च प्रियवादिनः ।
परस्परस्य सुहृदः समन्तात्समदर्शिनः ॥ १२.७९.३ ॥
જેઓ સદા એકચિત્તે આનંદમાં રત, ધીર, પ્રિયવાદી, પરસ્પરના સુહૃદ અને સર્વત્ર સમદૃષ્ટિવાળા હોય છે.
12.79.4
आनृशंस्यं सत्यवाक्यमहिंसा दम आर्जवम् ।
अद्रोहोऽनभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ १२.७९.४ ॥
અનૃશંસ્ય, સત્યવચન, અહિંસા, દમ, આર્જવ, અદ્રોહ, અભિમાનનો અભાવ, લજ્જા, તિતિક્ષા, દમ અને શમ.
12.79.5
यस्मिन्नेतानि दृश्यन्ते स पुरोहित उच्यते ।
धीमान्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामविहिंसकः।
अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः ॥ १२.७९.५ ॥
જેનામાં આ ગુણો દેખાય છે તે પુરોહિત કહેવાય છે. તે બુદ્ધિમાન, સત્યમાં દૃઢ, સંયમી અને પ્રાણીઓને હિંસા ન કરનાર હોય છે. તે કામ-દ્વેષરહિત અને ત્રણ શુક્લ ગુણોથી યુક્ત હોય છે.
12.79.6
अहिंसको ज्ञानतृप्तः स ब्रह्मासनमर्हति ।
एते महर्त्विजस्तात सर्वे मान्या यथार्हतः ॥ १२.७९.६ ॥
જે અહિંસક અને જ્ઞાનથી તૃપ્ત છે તે બ્રહ્માસનને યોગ્ય છે. વત્સ, આ સર્વ મહાન ઋત્વિજ છે, યથાયોગ્ય માનનીય છે.
12.79.7
यदिदं वेदवचनं दक्षिणासु विधीयते ।
इदं देयमिदं देयं न क्वचिव्द्यवतिष्ठते ॥ १२.७९.७ ॥
દક્ષિણાઓ વિશે વેદવચન જે વિધાન કરે છે — 'આ આપવું, આ આપવું' — તે ક્યાંય સ્થિર રહેતું નથી.
12.79.8
देयं प्रतिधनं शास्त्रमापद्धर्मा न शास्त्रतः ।
आज्ञा शास्त्रस्य घोरे यं न शक्तिं समवेक्षते ॥ १२.७९.८ ॥
જે આપવાનું છે તે ધનના બદલામાં આપવું; આપદ્ધર્મો શાસ્ત્રથી આવતા નથી. શાસ્ત્રની એ ભયંકર આજ્ઞા માણસની શક્તિનો વિચાર કરતી નથી.
12.79.9
श्रद्धामालम्ब्य यष्टव्यमित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति ॥ १२.७९.९ ॥
'શ્રદ્ધાનો આશ્રય લઈને યજ્ઞ કરવો' — આ વૈદિક શ્રુતિ છે. પરંતુ મિથ્યાભાવે કરેલા યજ્ઞનું શ્રદ્ધા શું કરશે?
12.79.10
न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया ।
कश्चिन्महदवाप्नोति मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १२.७९.१० ॥
વેદોનો તિરસ્કાર કરવાથી, છળથી કે માયાથી કોઈ મહાન ફળ પામતું નથી. તારી બુદ્ધિ આવી ન હો.
12.79.11
यज्ञाङ्गं दक्षिणा तात मन्त्राणां परिबृंहणम् ।
न मन्त्रा दक्षिणाहीनास्तारयन्ति कथंचन ॥ १२.७९.११ ॥
હે તાત, દક્ષિણા યજ્ઞનું અંગ છે; મંત્રોની પુષ્ટિ પણ તે જ છે. દક્ષિણા વિનાના મંત્રો કોઈ રીતે તારતા નથી.
12.79.12
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमिता नावमा भवेत् ।
अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर्वर्णैर्थथाबलम् ॥ १२.७९.१२ ॥
પરંતુ શક્તિ પૂર્ણ પાત્રથી માપવી; ન્યૂન ન હોય. હે તાત, ત્રણેય વર્ણોએ પોતાના બળ પ્રમાણે અવશ્ય યજ્ઞ કરવો.
12.79.13
सोमो राजा ब्राह्मणानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
तं च विक्रेतुमिच्छन्ति न तथा वृत्तिरिष्यते ॥ १२.७९.१३ ॥
સોમ બ્રાહ્મણોનો રાજા છે, એવી વૈદિક શ્રુતિ છે. છતાં લોકો તેને વેચવા ઇચ્છે છે; એવું આચરણ ઇષ્ટ નથી.
12.79.14
तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते ।
इत्येवं धर्ममाख्यातमृषिभिर्धर्मकोविदैः ॥ १२.७९.१४ ॥
તે ખરીદેલા (સોમ) દ્વારા ધર્માનુસાર યજ્ઞ વિસ્તરે છે. આ રીતે ધર્મજ્ઞ ઋષિઓએ ધર્મ કહ્યો છે.
12.79.15
पुमान्यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यदा भवेत् ।
अन्यायवृत्तः पुरुषो न परस्य न चात्मनः ॥ १२.७९.१५ ॥
માણસ, યજ્ઞ અને સોમ જ્યારે ન્યાયપૂર્ણ આચરણવાળા હોય ત્યારે (ફળ આપે છે). અન્યાયી આચરણવાળો માણસ બીજાનું કે પોતાનું હિત કરતો નથી.
12.79.16
शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः ।
तानि सम्यक्प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ १२.७९.१६ ॥
શરીર જ યજ્ઞપાત્રો છે, એવી આ શ્રુતિ સંભળાય છે. મહાત્મા બ્રાહ્મણોએ તેમને સારી રીતે તૈયાર કર્યા છે.
12.79.17
तपो यज्ञादपि श्रेष्ठमित्येषा परमा श्रुतिः ।
तत्ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तदपि मे शृणु ॥ १२.७९.१७ ॥
તપ યજ્ઞ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે, એવી આ પરમ શ્રુતિ છે. તેથી હે વિદ્વાન, હું તને તપ વિશે કહીશ; તે પણ મારી પાસેથી સાંભળ.
12.79.18
अहिंसा सत्यवचनमानृशंस्यं दमो घृणा ।
एतत्तपो विदुर्धीरा न शरीरस्य शोषणम् ॥ १२.७९.१८ ॥
અહિંસા, સત્યવચન, દયાળુતા, સંયમ અને કરુણા — આને ધીર પુરુષો તપ જાણે છે; શરીર સુકવવું એ નહીં.
12.79.19
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम् ।
अव्यवस्था च सर्वत्र तद्वै नाशनमात्मनः ॥ १२.७९.१९ ॥
વેદોને પ્રમાણ ન માનવા, શાસ્ત્રોનું ઉલ્લંઘન કરવું અને સર્વત્ર અવ્યવસ્થા — એ જ આત્માનો નાશ છે.
12.79.20
निबोध दशहोतॄणां विधानं पार्थ यादृशम् ।
चित्तिः स्रुक् चित्तमाज्यं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम्।
न शाठ्यं न च जिह्यत्वं कालो देशश्च ते दश ॥ १२.७९.२० ॥
હે પાર્થ, દસ હોતાઓનું વિધાન કેવું છે તે જાણ: ચિત્ત જ સ્રુક્, મન જ આજ્ય, ઉત્તમ જ્ઞાન જ પવિત્ર. શઠતા નહીં, વક્રતા નહીં; કાળ અને દેશ — એ દસ.
12.79.21
सर्वं दिह्नं मृत्युपदमार्जवं ब्रह्मणः पदम् ।
एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥ १२.७९.२१ ॥
સર્વ છળ એ મૃત્યુનું સ્થાન છે; સરળતા એ બ્રહ્મનું સ્થાન છે. જ્ઞાનનો વિષય આટલો જ છે — વ્યર્થ બકવાસ શું કરશે?