ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.79.1
क्व समर्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह ।
कथंविधाश्च राजेन्द्र तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.७९.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਰਿਤਵਿਜ ਕਿੱਥੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਦੱਸੋ।
12.79.2
प्रतिकर्मपरा राजन्वृत्तिरस्य विधीयते ।
छन्दः सामादि विज्ञाय द्विजानां श्रुतमेवच ॥ १२.७९.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੰਦ, ਸਾਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ।
12.79.3
ये त्वेकरतयो नित्यं धीराश्च प्रियवादिनः ।
परस्परस्य सुहृदः समन्तात्समदर्शिनः ॥ १२.७९.३ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧੀਰ, ਪਿਆਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.79.4
आनृशंस्यं सत्यवाक्यमहिंसा दम आर्जवम् ।
अद्रोहोऽनभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ १२.७९.४ ॥
ਦਿਆਲਤਾ, ਸੱਚੀ ਬੋਲੀ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਮ, ਸਿੱਧਾਪਨ, ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਲਾਜ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਇੰਦਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ।
12.79.5
यस्मिन्नेतानि दृश्यन्ते स पुरोहित उच्यते ।
धीमान्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामविहिंसकः।
अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः ॥ १२.७९.५ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮ ਅਤੇ ਦੁਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੁਕਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.79.6
अहिंसको ज्ञानतृप्तः स ब्रह्मासनमर्हति ।
एते महर्त्विजस्तात सर्वे मान्या यथार्हतः ॥ १२.७९.६ ॥
ਜੋ ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਸਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਤਵਿਜ ਹਨ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
12.79.7
यदिदं वेदवचनं दक्षिणासु विधीयते ।
इदं देयमिदं देयं न क्वचिव्द्यवतिष्ठते ॥ १२.७९.७ ॥
ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਬਾਰੇ ਵੇਦ-ਵਚਨ ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — 'ਇਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ' — ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
12.79.8
देयं प्रतिधनं शास्त्रमापद्धर्मा न शास्त्रतः ।
आज्ञा शास्त्रस्य घोरे यं न शक्तिं समवेक्षते ॥ १२.७९.८ ॥
ਜੋ ਦੇਣਾ ਹੈ ਉਹ ਧਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੇਣਾ ਹੈ; ਆਪਦ-ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਗਿਆ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
12.79.9
श्रद्धामालम्ब्य यष्टव्यमित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति ॥ १२.७९.९ ॥
'ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ' — ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਿਥਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਯੱਗ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਕੀ ਕਰੇਗੀ?
12.79.10
न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया ।
कश्चिन्महदवाप्नोति मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १२.७९.१० ॥
ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਛਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.79.11
यज्ञाङ्गं दक्षिणा तात मन्त्राणां परिबृंहणम् ।
न मन्त्रा दक्षिणाहीनास्तारयन्ति कथंचन ॥ १२.७९.११ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਯੱਗ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ; ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੰਤਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਤਾਰਦੇ ਨਹੀਂ।
12.79.12
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमिता नावमा भवेत् ।
अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर्वर्णैर्थथाबलम् ॥ १२.७९.१२ ॥
ਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਭਰੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਵੇ, ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਤਾਤ, ਤਿੰਨੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.79.13
सोमो राजा ब्राह्मणानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
तं च विक्रेतुमिच्छन्ति न तथा वृत्तिरिष्यते ॥ १२.७९.१३ ॥
ਸੋਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਆਚਰਣ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
12.79.14
तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते ।
इत्येवं धर्ममाख्यातमृषिभिर्धर्मकोविदैः ॥ १२.७९.१४ ॥
ਉਸ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ (ਸੋਮ) ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਜ੍ਞ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
12.79.15
पुमान्यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यदा भवेत् ।
अन्यायवृत्तः पुरुषो न परस्य न चात्मनः ॥ १२.७९.१५ ॥
ਮਨੁੱਖ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਜਦੋਂ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ (ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ)। ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਪਣਾ।
12.79.16
शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः ।
तानि सम्यक्प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ १२.७९.१६ ॥
ਸਰੀਰ ਹੀ ਯੱਗ-ਪਾਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
12.79.17
तपो यज्ञादपि श्रेष्ठमित्येषा परमा श्रुतिः ।
तत्ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तदपि मे शृणु ॥ १२.७९.१७ ॥
ਤਪ ਯੱਗ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
12.79.18
अहिंसा सत्यवचनमानृशंस्यं दमो घृणा ।
एतत्तपो विदुर्धीरा न शरीरस्य शोषणम् ॥ १२.७९.१८ ॥
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਦਿਆਲਤਾ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ — ਇਸ ਨੂੰ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਤਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਸੁਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।
12.79.19
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम् ।
अव्यवस्था च सर्वत्र तद्वै नाशनमात्मनः ॥ १२.७९.१९ ॥
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾ ਮੰਨਣਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਵਿਵਸਥਾ — ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੈ।
12.79.20
निबोध दशहोतॄणां विधानं पार्थ यादृशम् ।
चित्तिः स्रुक् चित्तमाज्यं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम्।
न शाठ्यं न च जिह्यत्वं कालो देशश्च ते दश ॥ १२.७९.२० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਸ ਹੋਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਜਾਣ: ਚਿੱਤ ਹੀ ਸਰੁਕ, ਮਨ ਹੀ ਆਜ੍ਯ, ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ। ਨਾ ਛਲ, ਨਾ ਟੇਢਾਪਨ; ਕਾਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ — ਇਹ ਦਸ ਹਨ।
12.79.21
सर्वं दिह्नं मृत्युपदमार्जवं ब्रह्मणः पदम् ।
एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥ १२.७९.२१ ॥
ਸਾਰਾ ਛਲ ਮੌਤ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਸਿੱਧਾਪਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਏਨਾ ਹੀ ਹੈ — ਵਿਅਰਥ ਬਕਵਾਸ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?