Mahābhārata · Adhyāya 12.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.8.1
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी ।
अभिनीततरं वाक्यं दृढवादपराक्रमः ॥ १२.८.१ ॥
Entonces Arjuna, como si perdiera la paciencia, pronunció estas palabras, más incisivas, él cuyo valor residía en su palabra firme.
12.8.2
दर्शयन्नैन्द्रिरात्मानमुग्रमुग्रपराक्रमः ।
स्मयमानो महातेजाः सृक्किणी परिसंलिहन् ॥ १२.८.२ ॥
Mostrando su forma semejante a Indra, de fiero valor, sonriendo, de gran resplandor, lamiendo las comisuras de sus labios.
12.8.3
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो वैक्लव्यमुत्तमम् ।
यत्कृत्वाऽमानुषं कर्म त्यजेथाः श्रियमुत्तमाम् ॥ १२.८.३ ॥
¡Ay, qué dolor! ¡Ay, qué angustia! ¡Ay, qué suprema debilidad! Habiendo hecho una hazaña sobrehumana, abandonarías la suprema prosperidad.
12.8.4
शत्रून्हत्वा महीं लब्ध्वा स्वधर्मेणोपपादिताम् ।
हतामित्रः कथं स त्वं त्यजेथा बुद्धिलाघवात् ॥ १२.८.४ ॥
Habiendo matado a tus enemigos y obtenido la tierra, asegurada por tu propio deber, tú que has destruido a tus adversarios, ¿cómo podrías abandonarla por ligereza de juicio?
12.8.5
क्लीबस्य हि कुतो राज्यं दीर्घसूत्रस्य वा पुनः ।
किमर्थं च महीपालानवधीः क्रोधमूर्च्छितः ॥ १२.८.५ ॥
¿Cómo llegaría el reino al impotente, o al que dilata? Y de nuevo, ¿con qué fin, aturdido por la ira, mataste a los reyes?
12.8.6
यो ह्याजिजीविषेद्भैक्षं कर्मणा नैव कस्य चित् ।
समारम्भान्बुभूषेत हतस्वस्तिरकिञ्चनः।
सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहितः ॥ १२.८.६ ॥
Quien quiere vivir de la mendicidad, no de la acción de otro, y quiere prosperar por sus empresas, privado de bienestar y sin nada, puede ser famoso en todos los mundos, pero no está dotado de hijos y ganado.
12.8.7
कापालीं नृप पापिष्ठां वृत्तिमासाद्य जीवतः ।
संत्यज्य राज्यमृद्धं ते लोकोऽयं किं वदिष्यति ॥ १२.८.७ ॥
¡Oh rey! Habiendo adoptado el más pecaminoso modo de vida del portador de cráneo y abandonado tu próspero reino para vivir, ¿qué dirá de ti este mundo?
12.8.8
सर्वारम्भान्समुत्सृज्य हतस्वस्तिरकिञ्चनः ।
कस्मादाशंससे भैक्षं चर्तुं प्राकृतवत्प्रभो ॥ १२.८.८ ॥
¡Oh señor! Habiendo abandonado todas las empresas, privado de bendición y sin nada, ¿por qué deseas andar mendigando limosna como un hombre común?
12.8.9
कस्माद्राजकुले जातो जित्वा कृत्स्नां वसुंधराम् ।
धर्मार्थावखिलौ हित्वा वनं मौढ्यात्प्रतिष्ठसे ॥ १२.८.९ ॥
Nacido en linaje real, habiendo conquistado toda la tierra, ¿por qué, por necedad, te retiras al bosque abandonando el dharma y la riqueza?
12.8.10
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः ।
भवता विप्रहीणत्वात्प्राप्तं त्वामेव किल्विषम् ॥ १२.८.१० ॥
Si aquí estas ofrendas son profanadas por los malvados, por la ausencia de brahmanes, el pecado recaerá sobre ti.
12.8.11
आकिञ्चन्यं मुनीनां च इति वै नहुषोऽब्रवीत् ।
कृत्वा नृशंसं ह्यधने धिगस्त्वधनतामिह ॥ १२.८.११ ॥
Nahuṣa dijo así sobre el estado de no tener nada entre los sabios. Habiendo cometido crueldad en la pobreza, ¡vergüenza sobre tu pobreza aquí!
12.8.12
आश्वस्तन्यमृषीणां हि विद्यते वेद तद्भवान् ।
यं त्विमं धर्ममित्याहुर्धनादेष प्रवर्तते ॥ १२.८.१२ ॥
Tú sabes que entre los sabios existe la confianza; pero se dice que este dharma surge de la riqueza, y de la riqueza procede.
12.8.13
धर्मं स हरते तस्य धनं हरति यस्य यः ।
ह्रियमाणे धने राजन्वयं कस्य क्षमेमहि ॥ १२.८.१३ ॥
Quien arrebata la riqueza de otro le arrebata también su dharma. Oh rey, cuando la riqueza es arrebatada, ¿por quién debemos soportarlo?
12.8.14
अभिशस्तं प्रपश्यन्ति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम् ।
दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति ॥ १२.८.१४ ॥
La gente mira al pobre que está a su lado como a un acusado. En el mundo la pobreza es un pecado; ¿quién puede decirlo?
12.8.15
पतितः शोच्यते राजन्निर्धनश्चापि शोच्यते ।
विशेषं नाधिगच्छामि पतितस्याधनस्य च ॥ १२.८.१५ ॥
Oh rey, se lamenta al caído y también se lamenta al pobre. No encuentro diferencia entre el caído y el que carece de riqueza.
12.8.16
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ १२.८.१६ ॥
De la riqueza acrecentada y reunida de aquí y de allá surgen todas las acciones, como los ríos fluyen de las montañas.
12.8.17
अर्थाद्धर्मश्च कामश्च स्वर्गश्चैव नराधिप ।
प्राणयात्राऽपि लोकस्य विना ह्यर्थं न सिध्द्यति ॥ १२.८.१७ ॥
Oh señor de los hombres, de la riqueza proceden el dharma, el deseo y también el cielo. Ni siquiera el camino de la vida del mundo se cumple sin riqueza.
12.8.18
अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः ।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ १२.८.१८ ॥
Para el hombre de poco entendimiento privado de riqueza, todas sus acciones se interrumpen, como los pequeños ríos se secan en verano.
12.8.19
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ १२.८.१९ ॥
Quien tiene riquezas tiene amigos; quien tiene riquezas tiene parientes. Quien tiene riquezas es el hombre en el mundo, y quien tiene riquezas es el sabio.
12.8.20
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विधित्सितुम् ।
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ॥ १२.८.२० ॥
Quien no tiene riqueza, aunque la desee, no puede lograr ningún fin. Como los grandes elefantes son atados por elefantes, así los fines son atados por la riqueza.
12.8.21
धर्मः कामश्च स्वर्गश्च हर्षः क्रोधः श्रुतं दमः ।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ १२.८.२१ ॥
Oh señor de los hombres, el dharma, el deseo, el cielo, la alegría, la ira, el saber y el dominio de sí — todo esto surge de la riqueza.
12.8.22
धनात्कुलं प्रभवति धनाद्धर्मः प्रवर्धते ।
नाधनस्यास्त्ययं लोको न परः पुरुषोत्तम ॥ १२.८.२२ ॥
De la riqueza nace y prospera el linaje; de la riqueza crece el dharma. Oh mejor de los hombres, para quien no tiene riqueza no existe este mundo ni el otro.
12.8.23
नाधनो धर्मकृत्यानि यथावदनुतिष्ठति ।
धनाद्धि धर्मः स्रवति शैलादभिनदी यथा ॥ १२.८.२३ ॥
Quien no tiene riqueza no puede cumplir debidamente los deberes del dharma. El dharma fluye de la riqueza, como el río fluye de la montaña.
12.8.24
यः कृशार्थः कृशगवः कृशभृत्यः कृशांतिथिः ।
स वै राजन्कृशो नाम न शरीरकृशः कृशः ॥ १२.८.२४ ॥
Oh rey, aquel que es escaso en riqueza, escaso en ganado, escaso en sirvientes y escaso en huéspedes — ese en verdad se llama escuálido, no quien lo es en el cuerpo.
12.8.25
अवेक्षस्व यथान्यायं पश्य देवासुरं यथा ।
राजन्किमन्यज्ज्ञातीनां वधाद्गृध्यन्ति देवताः ॥ १२.८.२५ ॥
Considéralo según la justicia, mira la guerra entre dioses y demonios. Oh rey, ¿qué otra cosa codician los dioses sino la muerte de sus parientes?
12.8.26
न चेद्धर्तव्यमन्यस्य कथं तद्धर्ममारभेत् ।
एतावानेव वेदेषु निश्चयः कविभिः कृतः ॥ १२.८.२६ ॥
Si arrebatar lo ajeno no fuera deber, ¿cómo se iniciaría ese deber? En los Vedas los sabios han establecido exactamente esto.
12.8.27
अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता ।
सर्वथा धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः ॥ १२.८.२७ ॥
El Trayī debe estudiarse siempre, y el sabio debe serlo también. La riqueza debe obtenerse por todos los medios, y el sacrificio debe ofrecerse con diligencia.
12.8.28
द्रोहाद्देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वशः ।
द्रोहात्किमन्यज्ज्ञातीनां गृध्यन्ते येन देवताः ॥ १२.८.२८ ॥
Por traición los dioses obtuvieron todas las moradas del cielo. ¿Por qué otro medio que la traición codician los dioses a sus parientes?
12.8.29
इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्च शाश्वताः ।
अधीयन्तेऽध्यापयन्ते यजन्ते याजयन्ति च ॥ १२.८.२९ ॥
Así resolvieron los dioses, y tales son las eternas doctrinas védicas: los hombres estudian, enseñan, sacrifican y hacen sacrificar.
12.8.30
कृत्स्नं तदेव तच्छ्रेयो यदप्याददतेऽन्यतः ।
न पश्यामोऽनपकृतं धनं किंचित्क्वचिद्वयम् ॥ १२.८.३० ॥
Todo lo que se toma de otro es, por completo, lo mejor. No vemos en ninguna parte riqueza que se obtenga sin dañar a alguien.
12.8.31
एवमेव हि राजानो यजन्ति पृथिवीमिमाम् ।
जित्वा ममेयं ब्रुवते पुत्रा इव पितृर्धनम् ॥ १२.८.३१ ॥
Así también los reyes, tras conquistar esta tierra, realizan sacrificios y dicen: «Esto es mío», como los hijos dicen de la riqueza de su padre.
12.8.32
राजर्षयोऽपि ते स्वर्ग्या धर्मो ह्येषां निरुच्यते ॥ १२.८.३२ ॥
Aquellos reyes sabios también son dignos del cielo, pues así se declara su dharma.
12.8.33
यथैव पूर्णादुदधेः स्यन्दन्त्यापो दिशो दश ।
एवं राजकुलाद्वित्तं पृथिवीं प्रतितिष्ठति ॥ १२.८.३३ ॥
Como las aguas fluyen desde el océano lleno hacia las diez direcciones, así la riqueza de la casa real fluye y se asienta sobre la tierra.
12.8.34
आसीदियं दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च ।
अंबरीपस्य मान्धातुः पृथिवी सा त्वयि स्थिता ॥ १२.८.३४ ॥
Esta tierra fue de Dilīpa, Nṛga, Nahuṣa, Ambarīṣa y Māndhātṛ; esa misma tierra ahora reside en ti.
12.8.35
स त्वां द्रव्यमयो यज्ञः संप्राप्तः सर्वदक्षिणः ।
तं चेन्न यजसे राजन्प्राप्तस्त्वं राज्यकिल्बिषम् ॥ १२.८.३५ ॥
Aquel sacrificio hecho de riquezas, con todas sus dakṣiṇās, ha llegado a ti; oh rey, si no lo realizas, incurrirás en la culpa de la realeza.
12.8.36
येषां राजाऽश्वमेधेन यजते दक्षिणावता ।
उपेत्य तस्यावभृथे पूताः सर्वे भवन्ति ते ॥ १२.८.३६ ॥
Para aquellos por quienes el rey realiza el sacrificio del caballo con sus dakṣiṇās, todos ellos, acercándose al baño final del rito, quedan purificados.
12.8.37
विश्वरूपो महादेवः सर्वमेधे महामखे ।
जुहाव सर्वभूतानि तथैवात्मानमात्मना ॥ १२.८.३७ ॥
El gran dios Viśvarūpa, en el gran sacrificio llamado Sarvamedha, ofreció en oblación a todos los seres; y de la misma manera se ofreció a sí mismo por sí mismo.
12.8.38
शाश्वतोऽयं भूतिपथो नास्त्यन्तमनुशुश्रुम ।
महाजनपथं गन्ता मा राजन्कुपथं गमः ॥ १२.८.३८ ॥
Este camino de prosperidad es eterno; hemos oído que no tiene fin. Oh rey, sigue el camino de los grandes hombres; no vayas por un camino torcido.