ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.8.1
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी ।
अभिनीततरं वाक्यं दृढवादपराक्रमः ॥ १२.८.१ ॥
ତା'ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଅଧୀର ହୋଇ ଏହା କହିଲେ — ଦୃଢ଼ ବାକ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମୀ ସେ ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
12.8.2
दर्शयन्नैन्द्रिरात्मानमुग्रमुग्रपराक्रमः ।
स्मयमानो महातेजाः सृक्किणी परिसंलिहन् ॥ १२.८.२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଉ, ଉଗ୍ର ପରାକ୍ରମୀ, ହସୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଓଠର କୋଣ ଜିଭରେ ଚାଟୁ।
12.8.3
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो वैक्लव्यमुत्तमम् ।
यत्कृत्वाऽमानुषं कर्म त्यजेथाः श्रियमुत्तमाम् ॥ १२.८.३ ॥
ଅହୋ, କି ଦୁଃଖ! ଅହୋ, କି କଷ୍ଟ! ଅହୋ, କି ଉତ୍ତମ ଦୁର୍ବଳତା! ଅମାନୁଷୀ କର୍ମ କରି ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
12.8.4
शत्रून्हत्वा महीं लब्ध्वा स्वधर्मेणोपपादिताम् ।
हतामित्रः कथं स त्वं त्यजेथा बुद्धिलाघवात् ॥ १२.८.४ ॥
ଶତ୍ରୁ ବଧ କରି, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଲବ୍ଧ ପୃଥିବୀ ପାଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିର ଲଘୁତାରୁ ତାହା କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ?
12.8.5
क्लीबस्य हि कुतो राज्यं दीर्घसूत्रस्य वा पुनः ।
किमर्थं च महीपालानवधीः क्रोधमूर्च्छितः ॥ १२.८.५ ॥
ନପୁଂସକକୁ ରାଜ୍ୟ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀକୁ? ପୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ କେଉଁ କାରଣରୁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲ?
12.8.6
यो ह्याजिजीविषेद्भैक्षं कर्मणा नैव कस्य चित् ।
समारम्भान्बुभूषेत हतस्वस्तिरकिञ्चनः।
सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहितः ॥ १२.८.६ ॥
ଯିଏ ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, କାହାର କର୍ମରେ ନୁହେଁ, ଉଦ୍ୟୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ କଲ୍ୟାଣହୀନ, ନିର୍ଧନ ହୋଇ ସବୁ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ବି ପୁତ୍ର-ପଶୁରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.8.7
कापालीं नृप पापिष्ठां वृत्तिमासाद्य जीवतः ।
संत्यज्य राज्यमृद्धं ते लोकोऽयं किं वदिष्यति ॥ १२.८.७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ କାପାଲୀ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କ'ଣ କହିବ?
12.8.8
सर्वारम्भान्समुत्सृज्य हतस्वस्तिरकिञ्चनः ।
कस्मादाशंससे भैक्षं चर्तुं प्राकृतवत्प्रभो ॥ १२.८.८ ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ମଙ୍ଗଳହୀନ ଓ ନିଃସ୍ୱ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆପଣ କାହିଁକି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି?
12.8.9
कस्माद्राजकुले जातो जित्वा कृत्स्नां वसुंधराम् ।
धर्मार्थावखिलौ हित्वा वनं मौढ्यात्प्रतिष्ठसे ॥ १२.८.९ ॥
ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମୁଦାୟ ପୃଥିବୀ ଜିଣି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୂଢ଼ତାରୁ ଆପଣ କାହିଁକି ବନକୁ ଯାଆନ୍ତି?
12.8.10
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः ।
भवता विप्रहीणत्वात्प्राप्तं त्वामेव किल्विषम् ॥ १२.८.१० ॥
ଏଠାରେ ଏହି ହବିଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅସାଧୁମାନେ ନଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଭାବରୁ ପାପ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଆସିବ।
12.8.11
आकिञ्चन्यं मुनीनां च इति वै नहुषोऽब्रवीत् ।
कृत्वा नृशंसं ह्यधने धिगस्त्वधनतामिह ॥ १२.८.११ ॥
ମୁନିମାନଙ୍କ ଅକିଞ୍ଚନତା ବିଷୟରେ ନହୁଷ ଏପରି କହିଥିଲେ। ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ନିଷ୍ଠୁର କର୍ମ କରି, ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଧିକ୍।
12.8.12
आश्वस्तन्यमृषीणां हि विद्यते वेद तद्भवान् ।
यं त्विमं धर्ममित्याहुर्धनादेष प्रवर्तते ॥ १२.८.१२ ॥
ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତତା ଥାଏ, ଏହା ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧର୍ମ ଧନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି; ଏହା ଧନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
12.8.13
धर्मं स हरते तस्य धनं हरति यस्य यः ।
ह्रियमाणे धने राजन्वयं कस्य क्षमेमहि ॥ १२.८.१३ ॥
ଯାହାର ଧନ ଯେ ହରଣ କରେ, ସେ ତାହାର ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ। ହେ ରାଜନ୍, ଧନ ହରଣ ହେଲେ ଆମେ କାହା ପାଇଁ ସହିବା?
12.8.14
अभिशस्तं प्रपश्यन्ति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम् ।
दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति ॥ १२.८.१४ ॥
ଦରିଦ୍ର ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ତାକୁ ଦୋଷୀ ପରି ଦେଖନ୍ତି। ଜଗତରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ପାପ; ତାହା କିଏ କହିପାରିବ?
12.8.15
पतितः शोच्यते राजन्निर्धनश्चापि शोच्यते ।
विशेषं नाधिगच्छामि पतितस्याधनस्य च ॥ १२.८.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପତିତ ପାଇଁ ଶୋକ କରାଯାଏ ଏବଂ ନିର୍ଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରାଯାଏ। ପତିତ ଓ ନିର୍ଧନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
12.8.16
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ १२.८.१६ ॥
ବଢ଼ିଥିବା ଏବଂ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ସଂଗୃହୀତ ଧନରୁ ହିଁ ସମସ୍ତ କର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଯେପରି ପର୍ବତରୁ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
12.8.17
अर्थाद्धर्मश्च कामश्च स्वर्गश्चैव नराधिप ।
प्राणयात्राऽपि लोकस्य विना ह्यर्थं न सिध्द्यति ॥ १२.८.१७ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଧନରୁ ହିଁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଧନ ବିନା ଜଗତର ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.8.18
अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः ।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ १२.८.१८ ॥
ଧନହୀନ, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଛୋଟ ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ପରି।
12.8.19
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ १२.८.१९ ॥
ଯାହାର ଧନ ଅଛି ତାହାର ମିତ୍ର ଅଛନ୍ତି; ଯାହାର ଧନ ଅଛି ତାହାର ବାନ୍ଧବ ଅଛନ୍ତି। ଯାହାର ଧନ ଅଛି ସେ ହିଁ ଜଗତରେ ପୁରୁଷ; ଯାହାର ଧନ ଅଛି ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ।
12.8.20
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विधित्सितुम् ।
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ॥ १२.८.२० ॥
ଯାହାର ଧନ ନାହିଁ, ସେ ଧନ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଯେପରି ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସମୂହ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଯାଆନ୍ତି।
12.8.21
धर्मः कामश्च स्वर्गश्च हर्षः क्रोधः श्रुतं दमः ।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ १२.८.२१ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଧର୍ମ, କାମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ହର୍ଷ, କ୍ରୋଧ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଓ ଦମ — ଏହି ସବୁ ଧନରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
12.8.22
धनात्कुलं प्रभवति धनाद्धर्मः प्रवर्धते ।
नाधनस्यास्त्ययं लोको न परः पुरुषोत्तम ॥ १२.८.२२ ॥
ଧନରୁ କୁଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଧନରୁ ଧର୍ମ ବଢ଼େ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ନିର୍ଧନ ପାଇଁ ଏ ଲୋକ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
12.8.23
नाधनो धर्मकृत्यानि यथावदनुतिष्ठति ।
धनाद्धि धर्मः स्रवति शैलादभिनदी यथा ॥ १२.८.२३ ॥
ନିର୍ଧନ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମକର୍ମ ଯଥାବତ୍ କରିପାରେ ନାହିଁ। ପର୍ବତରୁ ନଦୀ ବହିଯିବା ପରି ଧନରୁ ଧର୍ମ ବହିଯାଏ।
12.8.24
यः कृशार्थः कृशगवः कृशभृत्यः कृशांतिथिः ।
स वै राजन्कृशो नाम न शरीरकृशः कृशः ॥ १२.८.२४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ଧନ, ଗାଈ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅତିଥିରେ କ୍ଷୀଣ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ 'କୃଶ' ନାମରେ ଅଭିହିତ; ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ ନୁହେଁ।
12.8.25
अवेक्षस्व यथान्यायं पश्य देवासुरं यथा ।
राजन्किमन्यज्ज्ञातीनां वधाद्गृध्यन्ति देवताः ॥ १२.८.२५ ॥
ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ବିଚାର କର, ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମ ଦେଖ। ହେ ରାଜନ୍, ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାତିବଧ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହିଁ ପାଇଁ ଲୋଭ କରନ୍ତି?
12.8.26
न चेद्धर्तव्यमन्यस्य कथं तद्धर्ममारभेत् ।
एतावानेव वेदेषु निश्चयः कविभिः कृतः ॥ १२.८.२६ ॥
ଅନ୍ୟର ଧନ ହରଣ ଧର୍ମ ନ ହେଲେ ସେ ଧର୍ମ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେବ? ବେଦରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏତିକି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି।
12.8.27
अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता ।
सर्वथा धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः ॥ १२.८.२७ ॥
ତ୍ରୟୀ (ବେଦ) ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ସର୍ବଦା ସେହିପରି ହେବା ଉଚିତ। ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯତ୍ନରେ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.8.28
द्रोहाद्देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वशः ।
द्रोहात्किमन्यज्ज्ञातीनां गृध्यन्ते येन देवताः ॥ १२.८.२८ ॥
ଦ୍ରୋହରୁ ହିଁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ। ଦ୍ରୋହ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ଲୋଭ କରନ୍ତି?
12.8.29
इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्च शाश्वताः ।
अधीयन्तेऽध्यापयन्ते यजन्ते याजयन्ति च ॥ १२.८.२९ ॥
ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଶାଶ୍ୱତ ବେଦବାଦ ମଧ୍ୟ ଏହା। ଲୋକମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି, ଅଧ୍ୟାପନା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତି।
12.8.30
कृत्स्नं तदेव तच्छ्रेयो यदप्याददतेऽन्यतः ।
न पश्यामोऽनपकृतं धनं किंचित्क्वचिद्वयम् ॥ १२.८.३० ॥
ଅନ୍ୟଠାରୁ ଯାହା ନିଆଯାଏ ତାହା ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେୟସ୍କର। କାହାର ଅପକାର ନ କରି ମିଳିଥିବା ଧନ ଆମେ କେଉଁଠି ଦେଖୁନାହୁଁ।
12.8.31
एवमेव हि राजानो यजन्ति पृथिवीमिमाम् ।
जित्वा ममेयं ब्रुवते पुत्रा इव पितृर्धनम् ॥ १२.८.३१ ॥
ସେହିପରି ରାଜାମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ଏବଂ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏହା ମୋର, ଯେପରି ପୁତ୍ରମାନେ ପିତାଙ୍କ ଧନକୁ ନିଜର କହନ୍ତି।
12.8.32
राजर्षयोऽपि ते स्वर्ग्या धर्मो ह्येषां निरुच्यते ॥ १२.८.३२ ॥
ସେହି ରାଜର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ; କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ସେପରି କୁହାଯାଇଛି।
12.8.33
यथैव पूर्णादुदधेः स्यन्दन्त्यापो दिशो दश ।
एवं राजकुलाद्वित्तं पृथिवीं प्रतितिष्ठति ॥ १२.८.३३ ॥
ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ଦଶ ଦିଗକୁ ଜଳ ଯେପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେପରି ରାଜକୁଳରୁ ଧନ ପୃଥିବୀ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହୁଏ।
12.8.34
आसीदियं दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च ।
अंबरीपस्य मान्धातुः पृथिवी सा त्वयि स्थिता ॥ १२.८.३४ ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ ଦିଲୀପ, ନୃଗ, ନହୁଷ, ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର ଥିଲା; ସେହି ପୃଥିବୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ।
12.8.35
स त्वां द्रव्यमयो यज्ञः संप्राप्तः सर्वदक्षिणः ।
तं चेन्न यजसे राजन्प्राप्तस्त्वं राज्यकिल्बिषम् ॥ १२.८.३५ ॥
ସେହି ଧନମୟ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି; ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ତୁମେ ତାହା ନକର, ତେବେ ରାଜ୍ୟର ପାପ ତୁମକୁ ଲାଗିବ।
12.8.36
येषां राजाऽश्वमेधेन यजते दक्षिणावता ।
उपेत्य तस्यावभृथे पूताः सर्वे भवन्ति ते ॥ १२.८.३६ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
12.8.37
विश्वरूपो महादेवः सर्वमेधे महामखे ।
जुहाव सर्वभूतानि तथैवात्मानमात्मना ॥ १२.८.३७ ॥
ବିଶ୍ୱରୂପ ମହାଦେବ ସର୍ବମେଧ ନାମକ ମହାଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଲେ; ସେହିପରି ନିଜକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଲେ।
12.8.38
शाश्वतोऽयं भूतिपथो नास्त्यन्तमनुशुश्रुम ।
महाजनपथं गन्ता मा राजन्कुपथं गमः ॥ १२.८.३८ ॥
ଏହି ଶୁଭପଥ ଶାଶ୍ୱତ; ଏହାର କୌଣସି ଅନ୍ତ ନାହିଁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ହେ ରାଜନ୍, ମହାଜନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲ; କୁପଥରେ ଯାଅ ନାହିଁ।