มหาภารตะ · อัธยายะ 12.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.8.1
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी ।
अभिनीततरं वाक्यं दृढवादपराक्रमः ॥ १२.८.१ ॥
ครั้งนั้น อรชุนกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยน้ำเสียงที่คมกว่าเดิม ผู้มีพลังอยู่ที่คำพูดอันหนักแน่น ราวกับทนไม่ไหวต่อการถูกตำหนิ
12.8.2
दर्शयन्नैन्द्रिरात्मानमुग्रमुग्रपराक्रमः ।
स्मयमानो महातेजाः सृक्किणी परिसंलिहन् ॥ १२.८.२ ॥
ท่านแสดงรูปร่างอันเปรียบได้กับพระอินทร์ ดุดันด้วยพลัง ยิ้มอยู่ มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ เลียมุมปากของตนไปมา
12.8.3
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो वैक्लव्यमुत्तमम् ।
यत्कृत्वाऽमानुषं कर्म त्यजेथाः श्रियमुत्तमाम् ॥ १२.८.३ ॥
ช่างเป็นทุกข์เสียนี่กระไร ช่างเป็นความลำบากเสียนี่กระไร ช่างเป็นความอ่อนแอสูงสุดเสียนี่กระไร ท่านทำกิจที่เหนือมนุษย์แล้วกลับจะละทิ้งสิริอันสูงสุด
12.8.4
शत्रून्हत्वा महीं लब्ध्वा स्वधर्मेणोपपादिताम् ।
हतामित्रः कथं स त्वं त्यजेथा बुद्धिलाघवात् ॥ १२.८.४ ॥
ท่านได้สังหารศัตรูและได้แผ่นดินมา ซึ่งได้มาโดยหน้าที่ของตน ท่านผู้ทำลายข้าศึกได้แล้ว ไฉนจึงจะละทิ้งแผ่นดินนั้นด้วยความเบาแห่งปัญญาเล่า
12.8.5
क्लीबस्य हि कुतो राज्यं दीर्घसूत्रस्य वा पुनः ।
किमर्थं च महीपालानवधीः क्रोधमूर्च्छितः ॥ १२.८.५ ॥
อาณาจักรจะมาถึงผู้ที่อ่อนแอ หรือผู้ที่ผัดผ่อนได้อย่างไรกัน และอีกประการหนึ่ง ท่านถูกความโกรธครอบงำจนสังหารกษัตริย์ทั้งหลายเพื่อจุดประสงค์ใดกัน
12.8.6
यो ह्याजिजीविषेद्भैक्षं कर्मणा नैव कस्य चित् ।
समारम्भान्बुभूषेत हतस्वस्तिरकिञ्चनः।
सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहितः ॥ १२.८.६ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะดำรงชีวิตด้วยการขอทาน ไม่ได้ด้วยการกระทำของใคร และปรารถนาจะเจริญรุ่งเรืองด้วยการลงมือทำ ผู้ที่ปราศจากความเป็นสิริมงคลและไม่มีอะไรเลย อาจมีชื่อเสียงโด่งดังในทุกโลก แต่ก็ไม่มีบุตรและปศุสัตว์
12.8.7
कापालीं नृप पापिष्ठां वृत्तिमासाद्य जीवतः ।
संत्यज्य राज्यमृद्धं ते लोकोऽयं किं वदिष्यति ॥ १२.८.७ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อดำรงชีวิตด้วยอาชีพอันต่ำช้าที่สุดของผู้ถือกะโหลก และละทิ้งอาณาจักรอันรุ่งเรืองของพระองค์ โลกนี้จะกล่าวถึงพระองค์ว่าอย่างไร
12.8.8
सर्वारम्भान्समुत्सृज्य हतस्वस्तिरकिञ्चनः ।
कस्मादाशंससे भैक्षं चर्तुं प्राकृतवत्प्रभो ॥ १२.८.८ ॥
ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่ ไฉนพระองค์จึงละทิ้งการงานทั้งปวง ปราศจากสิริมงคลและไม่มีอะไรเลย แล้วปรารถนาจะเที่ยวขอทานเหมือนคนธรรมดาเล่า
12.8.9
कस्माद्राजकुले जातो जित्वा कृत्स्नां वसुंधराम् ।
धर्मार्थावखिलौ हित्वा वनं मौढ्यात्प्रतिष्ठसे ॥ १२.८.९ ॥
เกิดในวงศ์กษัตริย์ พิชิตแผ่นดินทั้งผืนแล้ว ไฉนพระองค์จึงละทิ้งทั้งธรรมและทรัพย์ทั้งหมด ด้วยความโง่เขลาไปตั้งอยู่ในป่าเล่า
12.8.10
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः ।
भवता विप्रहीणत्वात्प्राप्तं त्वामेव किल्विषम् ॥ १२.८.१० ॥
หากผู้ชั่วร้ายจะทำลายเครื่องบูชาเหล่านี้ที่นี่ เพราะไม่มีพราหมณ์ บาปนั้นก็จะตกอยู่กับพระองค์เพียงผู้เดียว
12.8.11
आकिञ्चन्यं मुनीनां च इति वै नहुषोऽब्रवीत् ।
कृत्वा नृशंसं ह्यधने धिगस्त्वधनतामिह ॥ १२.८.११ ॥
นหุษะกล่าวไว้เช่นนี้จริงเรื่องความไม่มีอะไรเลยของฤๅษีทั้งหลาย ทำความโหดร้ายในความยากจน ขอความอัปยศจงมีแก่ความยากจนของพระองค์ในที่นี้
12.8.12
आश्वस्तन्यमृषीणां हि विद्यते वेद तद्भवान् ।
यं त्विमं धर्ममित्याहुर्धनादेष प्रवर्तते ॥ १२.८.१२ ॥
ความเป็นผู้ไว้วางใจได้มีอยู่ในหมู่ฤๅษี พระองค์ทรงทราบดีแล้ว แต่คนทั้งหลายกล่าวว่าธรรมนี้เกิดจากทรัพย์ ดำเนินไปด้วยทรัพย์
12.8.13
धर्मं स हरते तस्य धनं हरति यस्य यः ।
ह्रियमाणे धने राजन्वयं कस्य क्षमेमहि ॥ १२.८.१३ ॥
ผู้ใดพรากทรัพย์ของผู้ใด ผู้นั้นก็พรากธรรมของผู้นั้นไป ข้าแต่พระราชา เมื่อทรัพย์ถูกพรากไป เราจะอดทนเพื่อผู้ใดได้
12.8.14
अभिशस्तं प्रपश्यन्ति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम् ।
दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति ॥ १२.८.१४ ॥
ผู้คนมองดูคนยากจนที่ยืนอยู่ข้างตนราวกับเป็นผู้ถูกกล่าวหา ในโลกนี้ความยากจนเป็นบาป ใครเล่าจะสามารถกล่าวเช่นนั้นได้
12.8.15
पतितः शोच्यते राजन्निर्धनश्चापि शोच्यते ।
विशेषं नाधिगच्छामि पतितस्याधनस्य च ॥ १२.८.१५ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ที่ตกต่ำก็ถูกคร่ำครวญถึง คนยากจนก็ถูกคร่ำครวญถึงเช่นกัน ข้าพเจ้าไม่เห็นความแตกต่างระหว่างผู้ตกต่ำกับผู้ไร้ทรัพย์
12.8.16
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ १२.८.१६ ॥
จากทรัพย์ที่เพิ่มพูนมากขึ้นและสะสมไว้จากที่นั่นที่นี่ การงานทั้งปวงจึงเกิดขึ้น เหมือนแม่น้ำที่ไหลจากภูเขา
12.8.17
अर्थाद्धर्मश्च कामश्च स्वर्गश्चैव नराधिप ।
प्राणयात्राऽपि लोकस्य विना ह्यर्थं न सिध्द्यति ॥ १२.८.१७ ॥
ข้าแต่จอมคน จากทรัพย์ย่อมมีธรรม กามและแม้สวรรค์ การดำเนินชีวิตของโลกก็ไม่สำเร็จลุล่วงหากปราศจากทรัพย์
12.8.18
अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः ।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ १२.८.१८ ॥
สำหรับบุรุษผู้มีปัญญาน้อยที่ปราศจากทรัพย์ กิจการทั้งปวงของเขาย่อมขาดสาย เหมือนลำธารเล็ก ๆ แห้งไปในฤดูร้อน
12.8.19
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ १२.८.१९ ॥
ผู้ใดมีทรัพย์ ผู้นั้นมีมิตร ผู้ใดมีทรัพย์ ผู้นั้นมีญาติ ผู้ใดมีทรัพย์ ผู้นั้นคือบุรุษในโลก และผู้ใดมีทรัพย์ ผู้นั้นคือผู้รู้
12.8.20
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विधित्सितुम् ।
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ॥ १२.८.२० ॥
ผู้ไร้ทรัพย์แม้ปรารถนาทรัพย์ ก็ไม่อาจทำจุดประสงค์ใดให้สำเร็จได้ จุดประสงค์ทั้งหลายถูกผูกไว้ด้วยทรัพย์ ดังช้างใหญ่ถูกผูกไว้ด้วยช้างทั้งหลาย
12.8.21
धर्मः कामश्च स्वर्गश्च हर्षः क्रोधः श्रुतं दमः ।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ १२.८.२१ ॥
ธรรม กาม สวรรค์ ความยินดี ความโกรธ การเล่าเรียน และการควบคุมตน ทั้งหมดนี้ย่อมเกิดจากทรัพย์ โอ้จอมคนผู้เป็นใหญ่
12.8.22
धनात्कुलं प्रभवति धनाद्धर्मः प्रवर्धते ।
नाधनस्यास्त्ययं लोको न परः पुरुषोत्तम ॥ १२.८.२२ ॥
จากทรัพย์ตระกูลย่อมเกิดขึ้นและเจริญขึ้น จากทรัพย์ธรรมย่อมเติบโต โอ้บุรุษผู้ประเสริฐสุด ผู้ไม่มีทรัพย์ไม่มีทั้งโลกนี้และโลกหน้า
12.8.23
नाधनो धर्मकृत्यानि यथावदनुतिष्ठति ।
धनाद्धि धर्मः स्रवति शैलादभिनदी यथा ॥ १२.८.२३ ॥
ผู้ไม่มีทรัพย์ย่อมไม่อาจปฏิบัติกิจแห่งธรรมได้ตามที่ควรเป็น ธรรมไหลมาจากทรัพย์ ดังแม่น้ำไหลลงจากภูเขา
12.8.24
यः कृशार्थः कृशगवः कृशभृत्यः कृशांतिथिः ।
स वै राजन्कृशो नाम न शरीरकृशः कृशः ॥ १२.८.२४ ॥
โอ้พระราชา ผู้ที่ทรัพย์ฝืดเคือง โคฝืดเคือง ข้ารับใช้ฝืดเคือง และแขกที่มาเยือนฝืดเคือง ผู้นั้นแลเรียกว่าผู้ขัดสน มิใช่ผู้ที่ร่างกายซูบผอม
12.8.25
अवेक्षस्व यथान्यायं पश्य देवासुरं यथा ।
राजन्किमन्यज्ज्ञातीनां वधाद्गृध्यन्ति देवताः ॥ १२.८.२५ ॥
จงพิจารณาให้ถูกต้องตามความยุติธรรม จงดูสงครามระหว่างเทวดากับอสูรเถิด โอ้พระราชา เทวดาปรารถนาสิ่งใดอื่นนอกจากการฆ่าญาติของตนเอง
12.8.26
न चेद्धर्तव्यमन्यस्य कथं तद्धर्ममारभेत् ।
एतावानेव वेदेषु निश्चयः कविभिः कृतः ॥ १२.८.२६ ॥
หากการยึดสิ่งที่เป็นของผู้อื่นไม่ใช่หน้าที่ หน้าที่นั้นจะเริ่มต้นได้อย่างไร ในพระเวท ปราชญ์ทั้งหลายได้ข้อสรุปไว้เพียงเท่านี้
12.8.27
अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता ।
सर्वथा धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः ॥ १२.८.२७ ॥
ต้องศึกษาไตรเวทอยู่เสมอ และผู้มีปัญญาต้องเป็นเช่นนั้น ต้องหาทรัพย์ด้วยทุกวิถีทาง และต้องประกอบยัญพิธีด้วยความเพียรพยายาม
12.8.28
द्रोहाद्देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वशः ।
द्रोहात्किमन्यज्ज्ञातीनां गृध्यन्ते येन देवताः ॥ १२.८.२८ ॥
เหล่าเทวดาได้ที่อยู่ทั้งหลายในสวรรค์มาด้วยการทรยศ การทรยศเป็นวิธีอื่นใดอีกเล่าที่ทำให้เทวดาปรารถนาญาติของตน
12.8.29
इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्च शाश्वताः ।
अधीयन्तेऽध्यापयन्ते यजन्ते याजयन्ति च ॥ १२.८.२९ ॥
เทวดาได้ตกลงกันดังนี้ และนี่คือคำสอนนิรันดร์ของพระเวท มนุษย์ย่อมศึกษา สั่งสอน บูชายัญ และให้ผู้อื่นบูชายัญ
12.8.30
कृत्स्नं तदेव तच्छ्रेयो यदप्याददतेऽन्यतः ।
न पश्यामोऽनपकृतं धनं किंचित्क्वचिद्वयम् ॥ १२.८.३० ॥
สิ่งที่ยึดมาจากผู้อื่นนั้นทั้งหมดเป็นหนทางที่ดีกว่า เราไม่เห็นทรัพย์ใดที่ได้มาโดยไม่ทำร้ายผู้ใดเลย ณ ที่ใดในโลกนี้
12.8.31
एवमेव हि राजानो यजन्ति पृथिवीमिमाम् ।
जित्वा ममेयं ब्रुवते पुत्रा इव पितृर्धनम् ॥ १२.८.३१ ॥
ฉันใดก็ฉันนั้น พระราชาทั้งหลายเมื่อได้พิชิตแผ่นดินนี้แล้ว ย่อมประกอบพิธีบูชายัญและกล่าวว่า "นี่เป็นของข้า" ดังบุตรกล่าวถึงทรัพย์ของบิดา
12.8.32
राजर्षयोऽपि ते स्वर्ग्या धर्मो ह्येषां निरुच्यते ॥ १२.८.३२ ॥
แม้บรรดาราชฤษีเหล่านั้นก็ควรแก่สวรรค์ เพราะกล่าวกันว่าธรรมของท่านเป็นเช่นนั้น
12.8.33
यथैव पूर्णादुदधेः स्यन्दन्त्यापो दिशो दश ।
एवं राजकुलाद्वित्तं पृथिवीं प्रतितिष्ठति ॥ १२.८.३३ ॥
ดังน้ำไหลจากมหาสมุทรที่เต็มเปี่ยมไปสู่ทิศทั้งสิบ ฉันนั้นทรัพย์จากวงศ์กษัตริย์ก็ไหลออกไปและตั้งมั่นอยู่บนแผ่นดิน
12.8.34
आसीदियं दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च ।
अंबरीपस्य मान्धातुः पृथिवी सा त्वयि स्थिता ॥ १२.८.३४ ॥
แผ่นดินนี้เคยเป็นของทิลีปะ นฤคะ นหุษะ อัมพริษะ และมานธาตฤ แผ่นดินนั้นบัดนี้ก็ดำรงอยู่ในพระองค์
12.8.35
स त्वां द्रव्यमयो यज्ञः संप्राप्तः सर्वदक्षिणः ।
तं चेन्न यजसे राजन्प्राप्तस्त्वं राज्यकिल्बिषम् ॥ १२.८.३५ ॥
ยัญพิธีที่ประกอบด้วยทรัพย์พร้อมค่าบูชาทั้งหมดนั้นได้มาถึงพระองค์แล้ว โอ้พระราชา หากพระองค์ไม่ประกอบพิธีนั้น พระองค์จะต้องรับบาปแห่งความเป็นกษัตริย์
12.8.36
येषां राजाऽश्वमेधेन यजते दक्षिणावता ।
उपेत्य तस्यावभृथे पूताः सर्वे भवन्ति ते ॥ १२.८.३६ ॥
สำหรับผู้ที่พระราชาประกอบพิธีอัศวเมธพร้อมค่าบูชา เมื่อเข้าไปถึงการอาบน้ำในที่สุดของพิธี ทุกคนเหล่านั้นย่อมบริสุทธิ์
12.8.37
विश्वरूपो महादेवः सर्वमेधे महामखे ।
जुहाव सर्वभूतानि तथैवात्मानमात्मना ॥ १२.८.३७ ॥
พระศิวะผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีรูปทั้งปวง ในพิธีสรรเมธอันยิ่งใหญ่ ได้บูชาสรรพสัตว์เป็นเครื่องบูชา และในทำนองเดียวกันก็บูชาพระองค์เองด้วยพระองค์เอง
12.8.38
शाश्वतोऽयं भूतिपथो नास्त्यन्तमनुशुश्रुम ।
महाजनपथं गन्ता मा राजन्कुपथं गमः ॥ १२.८.३८ ॥
เส้นทางแห่งความเจริญรุ่งเรืองนี้เป็นนิรันดร์ เราได้ยินมาว่าไม่มีที่สิ้นสุด โอ้พระราชา จงดำเนินตามทางของมหาชน อย่าดำเนินไปในทางที่ผิด