మహాభారతం · అధ్యాయం 12.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.8.1
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी ।
अभिनीततरं वाक्यं दृढवादपराक्रमः ॥ १२.८.१ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు సహనం కోల్పోయినవాడిలా ఇలా అన్నాడు — దృఢమైన మాటలో పరాక్రమం కలవాడు మరింత తీవ్రమైన మాటలు పలికాడు.
12.8.2
दर्शयन्नैन्द्रिरात्मानमुग्रमुग्रपराक्रमः ।
स्मयमानो महातेजाः सृक्किणी परिसंलिहन् ॥ १२.८.२ ॥
ఇంద్రుని వంటి తన రూపాన్ని చూపుతూ, ఉగ్రపరాక్రమంతో, నవ్వుతూ, మహాతేజస్సుతో, పెదవుల అంచులు నాలుకతో నాకుతూ.
12.8.3
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो वैक्लव्यमुत्तमम् ।
यत्कृत्वाऽमानुषं कर्म त्यजेथाः श्रियमुत्तमाम् ॥ १२.८.३ ॥
అయ్యో, ఎంత దుఃఖం! అయ్యో, ఎంత కష్టం! అయ్యో, ఎంత గొప్ప బలహీనత! అమానుషమైన కార్యం చేసి ఉత్తమ సంపదను విడిచిపెడతావా.
12.8.4
शत्रून्हत्वा महीं लब्ध्वा स्वधर्मेणोपपादिताम् ।
हतामित्रः कथं स त्वं त्यजेथा बुद्धिलाघवात् ॥ १२.८.४ ॥
శత్రువులను వధించి, స్వధర్మంతో సాధించిన భూమిని పొంది, శత్రువులను నాశనం చేసిన నీవు బుద్ధి చంచలత్వం వల్ల దానిని ఎలా విడిచిపెడతావు?
12.8.5
क्लीबस्य हि कुतो राज्यं दीर्घसूत्रस्य वा पुनः ।
किमर्थं च महीपालानवधीः क्रोधमूर्च्छितः ॥ १२.८.५ ॥
నపుంసకుడికి రాజ్యం ఎలా లభిస్తుంది, లేదా దీర్ఘసూత్రునికి? మళ్ళీ, కోపంతో మూర్ఛితుడై ఎందుకు రాజులను వధించావు?
12.8.6
यो ह्याजिजीविषेद्भैक्षं कर्मणा नैव कस्य चित् ।
समारम्भान्बुभूषेत हतस्वस्तिरकिञ्चनः।
सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहितः ॥ १२.८.६ ॥
ఎవడు భిక్షతో జీవించాలని కోరుతాడో, ఎవరి కర్మలతో కాక, కార్యారంభాలతో సమృద్ధి కోరుతాడో, అతడు శుభం కోల్పోయి, నిరుపేదయై, అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైనా, పుత్రపశువులతో కూడినవాడు కాడు.
12.8.7
कापालीं नृप पापिष्ठां वृत्तिमासाद्य जीवतः ।
संत्यज्य राज्यमृद्धं ते लोकोऽयं किं वदिष्यति ॥ १२.८.७ ॥
ఓ రాజా, పాపమైన కాపాలీ వృత్తిని స్వీకరించి జీవించడానికి సమృద్ధమైన రాజ్యాన్ని విడిచిపెడితే, ఈ లోకం నీ గురించి ఏమంటుంది?
12.8.8
सर्वारम्भान्समुत्सृज्य हतस्वस्तिरकिञ्चनः ।
कस्मादाशंससे भैक्षं चर्तुं प्राकृतवत्प्रभो ॥ १२.८.८ ॥
ప్రభూ, అన్ని కార్యాలను విడిచి, శుభరహితుడవై, ఏమీ లేనివాడవై, సామాన్య మానవునిలా భిక్ష కోసం తిరగాలని ఎందుకు కోరుతున్నావు?
12.8.9
कस्माद्राजकुले जातो जित्वा कृत्स्नां वसुंधराम् ।
धर्मार्थावखिलौ हित्वा वनं मौढ्यात्प्रतिष्ठसे ॥ १२.८.९ ॥
రాజకులంలో జన్మించి, సమస్త భూమిని జయించి, ధర్మార్థాలు రెండింటినీ విడిచి, మూర్ఖత్వంతో అడవికి ఎందుకు వెళ్తున్నావు?
12.8.10
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः ।
भवता विप्रहीणत्वात्प्राप्तं त्वामेव किल्विषम् ॥ १२.८.१० ॥
ఇక్కడ ఈ హవిస్సులను దుష్టులు కలుషితం చేస్తే, బ్రాహ్మణులు లేకపోవడం వల్ల నీకే పాపం కలుగుతుంది.
12.8.11
आकिञ्चन्यं मुनीनां च इति वै नहुषोऽब्रवीत् ।
कृत्वा नृशंसं ह्यधने धिगस्त्वधनतामिह ॥ १२.८.११ ॥
మునుల అకించన్యం గురించి నహుషుడు ఇలా అన్నాడు. దారిద్ర్యంలో క్రూర కర్మ చేసి, ఇక్కడ నీ ఈ దారిద్ర్యానికి ధిక్కారం.
12.8.12
आश्वस्तन्यमृषीणां हि विद्यते वेद तद्भवान् ।
यं त्विमं धर्ममित्याहुर्धनादेष प्रवर्तते ॥ १२.८.१२ ॥
ఋషులలో ఆశ్వస్తత్వం ఉంటుందని నీకు తెలుసు. కానీ ఈ ధర్మం ధనం నుండే పుడుతుందని అంటారు; ఇది ధనంతోనే ప్రవర్తిస్తుంది.
12.8.13
धर्मं स हरते तस्य धनं हरति यस्य यः ।
ह्रियमाणे धने राजन्वयं कस्य क्षमेमहि ॥ १२.८.१३ ॥
ఎవరి ధనాన్ని ఎవరు హరిస్తారో, వారి ధర్మాన్నీ వారే హరిస్తారు. ఓ రాజా, ధనం అపహరింపబడినప్పుడు మనం ఎవరి కోసం సహించాలి?
12.8.14
अभिशस्तं प्रपश्यन्ति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम् ।
दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति ॥ १२.८.१४ ॥
దరిద్రుడు పక్కన నిలబడినా ప్రజలు అతడిని నిందితుడిలా చూస్తారు. లోకంలో దారిద్ర్యం పాపం; దానిని ఎవరు చెప్పగలరు?
12.8.15
पतितः शोच्यते राजन्निर्धनश्चापि शोच्यते ।
विशेषं नाधिगच्छामि पतितस्याधनस्य च ॥ १२.८.१५ ॥
ఓ రాజా, పతితుడి కోసం దుఃఖిస్తారు, దరిద్రుడి కోసమూ దుఃఖిస్తారు. పతితుడికి, ధనహీనుడికి భేదం నేను కనుగొనలేకపోతున్నాను.
12.8.16
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः ।
क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ १२.८.१६ ॥
పెరిగిన, అనేక చోట్ల నుండి పోగుచేయబడిన ధనం నుండే సమస్త కర్మలు ప్రవర్తిస్తాయి; పర్వతాల నుండి నదులు ప్రవహించినట్లు.
12.8.17
अर्थाद्धर्मश्च कामश्च स्वर्गश्चैव नराधिप ।
प्राणयात्राऽपि लोकस्य विना ह्यर्थं न सिध्द्यति ॥ १२.८.१७ ॥
ఓ నరాధిప, ధనం వల్లనే ధర్మం, కామం, స్వర్గం కూడా సిద్ధిస్తాయి. లోక ప్రాణయాత్ర కూడా ధనం లేకుండా సిద్ధించదు.
12.8.18
अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः ।
विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ १२.८.१८ ॥
ధనం లేని, అల్పబుద్ధి గల మనిషి కర్మలన్నీ తెగిపోతాయి; వేసవిలో చిన్న నదులు ఎండిపోయినట్లు.
12.8.19
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ १२.८.१९ ॥
ఎవరి వద్ద ధనం ఉందో వారికి మిత్రులు ఉంటారు; ఎవరి వద్ద ధనం ఉందో వారికి బంధువులు ఉంటారు. ఎవరి వద్ద ధనం ఉందో వాడే లోకంలో పురుషుడు; ఎవరి వద్ద ధనం ఉందో వాడే పండితుడు.
12.8.20
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विधित्सितुम् ।
अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ॥ १२.८.२० ॥
ధనం లేనివాడు ధనాన్ని కోరినా ఏ ప్రయోజనాన్నీ సాధించలేడు. పెద్ద ఏనుగులను ఏనుగులు బంధించినట్లు, ప్రయోజనాలు ధనంతోనే బంధింపబడతాయి.
12.8.21
धर्मः कामश्च स्वर्गश्च हर्षः क्रोधः श्रुतं दमः ।
अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ १२.८.२१ ॥
ఓ నరాధిపా, ధర్మం, కామం, స్వర్గం, హర్షం, క్రోధం, శాస్త్రజ్ఞానం, దమం — ఇవన్నీ ధనం వల్లనే ప్రవర్తిస్తాయి.
12.8.22
धनात्कुलं प्रभवति धनाद्धर्मः प्रवर्धते ।
नाधनस्यास्त्ययं लोको न परः पुरुषोत्तम ॥ १२.८.२२ ॥
ధనం వల్ల కులం పుడుతుంది, అభివృద్ధి చెందుతుంది; ధనం వల్ల ధర్మం పెరుగుతుంది. ఓ పురుషోత్తమా, ధనం లేనివానికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు.
12.8.23
नाधनो धर्मकृत्यानि यथावदनुतिष्ठति ।
धनाद्धि धर्मः स्रवति शैलादभिनदी यथा ॥ १२.८.२३ ॥
ధనం లేనివాడు ధర్మకార్యాలను యథావిధిగా నిర్వహించలేడు. పర్వతం నుండి నది ప్రవహించినట్లు, ధనం నుండే ధర్మం ప్రవహిస్తుంది.
12.8.24
यः कृशार्थः कृशगवः कृशभृत्यः कृशांतिथिः ।
स वै राजन्कृशो नाम न शरीरकृशः कृशः ॥ १२.८.२४ ॥
ఓ రాజా, ధనంలో, పశువులలో, సేవకులలో, అతిథులలో క్షీణించినవాడే నిజంగా 'కృశుడు' అనబడతాడు; శరీరంలో సన్నగా ఉన్నవాడు కాదు.
12.8.25
अवेक्षस्व यथान्यायं पश्य देवासुरं यथा ।
राजन्किमन्यज्ज्ञातीनां वधाद्गृध्यन्ति देवताः ॥ १२.८.२५ ॥
న్యాయబద్ధంగా పరిశీలించు, దేవాసురయుద్ధాన్ని చూడు. రాజా, దేవతలు తమ బంధువుల వధ తప్ప మరేమి కోసం ఆశపడతారు?
12.8.26
न चेद्धर्तव्यमन्यस्य कथं तद्धर्ममारभेत् ।
एतावानेव वेदेषु निश्चयः कविभिः कृतः ॥ १२.८.२६ ॥
ఇతరుల సొమ్ము హరించడం ధర్మం కాకపోతే, ఆ ధర్మం ఎలా ఆరంభమౌతుంది? వేదాలలో జ్ఞానులు ఇంతవరకే నిశ్చయించారు.
12.8.27
अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता ।
सर्वथा धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः ॥ १२.८.२७ ॥
త్రయీ వేదాన్ని ఎల్లప్పుడూ అధ్యయనం చేయాలి, విద్వాంసుడు అలాగే ఉండాలి. అన్ని విధాలుగా ధనం సంపాదించాలి, ప్రయత్నపూర్వకంగా యజ్ఞమూ చేయాలి.
12.8.28
द्रोहाद्देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वशः ।
द्रोहात्किमन्यज्ज्ञातीनां गृध्यन्ते येन देवताः ॥ १२.८.२८ ॥
ద్రోహం చేయడం ద్వారానే దేవతలు స్వర్గంలోని అన్ని స్థానాలను పొందారు. ద్రోహం తప్ప ఇంకేది ద్వారా దేవతలు తమ బంధువులను కోరుకుంటారు?
12.8.29
इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्च शाश्वताः ।
अधीयन्तेऽध्यापयन्ते यजन्ते याजयन्ति च ॥ १२.८.२९ ॥
ఈ విధంగా దేవతలు నిశ్చయించారు, శాశ్వతమైన వేదవాదాలు కూడా ఇవే. ప్రజలు అధ్యయనం చేస్తారు, బోధిస్తారు, యజ్ఞం చేస్తారు, చేయిస్తారు.
12.8.30
कृत्स्नं तदेव तच्छ्रेयो यदप्याददतेऽन्यतः ।
न पश्यामोऽनपकृतं धनं किंचित्क्वचिद्वयम् ॥ १२.८.३० ॥
ఇతరుల నుంచి ఏది తీసుకోబడుతుందో అదే పూర్తిగా శ్రేయస్కరం. ఎవరికీ అపకారం చేయకుండా వచ్చిన ధనాన్ని ఎక్కడా మనం చూడలేదు.
12.8.31
एवमेव हि राजानो यजन्ति पृथिवीमिमाम् ।
जित्वा ममेयं ब्रुवते पुत्रा इव पितृर्धनम् ॥ १२.८.३१ ॥
ఇదే విధంగా రాజులు ఈ భూమిని జయించి యజ్ఞాలు చేస్తారు; తండ్రి ధనాన్ని కుమారులు తమదని అన్నట్లు, 'ఇది నాది' అని అంటారు.
12.8.32
राजर्षयोऽपि ते स्वर्ग्या धर्मो ह्येषां निरुच्यते ॥ १२.८.३२ ॥
ఆ రాజర్షులు కూడా స్వర్గానికి అర్హులు; ఎందుకంటే వారి ధర్మం అలాగే చెప్పబడింది.
12.8.33
यथैव पूर्णादुदधेः स्यन्दन्त्यापो दिशो दश ।
एवं राजकुलाद्वित्तं पृथिवीं प्रतितिष्ठति ॥ १२.८.३३ ॥
నిండిన సముద్రం నుండి పది దిక్కులకు నీరు ప్రవహించినట్లు, రాజకుటుంబం నుండి ధనం భూమి వైపు ప్రవహించి నిలుస్తుంది.
12.8.34
आसीदियं दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च ।
अंबरीपस्य मान्धातुः पृथिवी सा त्वयि स्थिता ॥ १२.८.३४ ॥
ఈ భూమి దిలీపుడిది, నృగుడిది, నహుషుడిది, అంబరీషుడిది, మాంధాతది; ఆ భూమి ఇప్పుడు నీలో స్థిరంగా ఉంది.
12.8.35
स त्वां द्रव्यमयो यज्ञः संप्राप्तः सर्वदक्षिणः ।
तं चेन्न यजसे राजन्प्राप्तस्त्वं राज्यकिल्बिषम् ॥ १२.८.३५ ॥
ఆ ధనమయ యజ్ఞం, అన్ని దక్షిణలతో, నీకు ప్రాప్తమైంది; ఓ రాజా, నీవు దానిని చేయకపోతే, రాజ్యపాపం నీకు అంటుతుంది.
12.8.36
येषां राजाऽश्वमेधेन यजते दक्षिणावता ।
उपेत्य तस्यावभृथे पूताः सर्वे भवन्ति ते ॥ १२.८.३६ ॥
ఎవరి కోసం రాజు దక్షిణలతో అశ్వమేధ యజ్ఞం చేస్తాడో, వారందరూ ఆ యజ్ఞపు అవభృథ స్నానంలో చేరి పవిత్రులవుతారు.
12.8.37
विश्वरूपो महादेवः सर्वमेधे महामखे ।
जुहाव सर्वभूतानि तथैवात्मानमात्मना ॥ १२.८.३७ ॥
విశ్వరూపుడైన మహాదేవుడు సర్వమేధమనే మహాయజ్ఞంలో సమస్త ప్రాణులను ఆహుతి చేశాడు; అలాగే తనను తానే తన చేతనే ఆహుతి చేసుకున్నాడు.
12.8.38
शाश्वतोऽयं भूतिपथो नास्त्यन्तमनुशुश्रुम ।
महाजनपथं गन्ता मा राजन्कुपथं गमः ॥ १२.८.३८ ॥
ఈ శుభమార్గం శాశ్వతమైనది; దానికి అంతం లేదని మనం విన్నాం. ఓ రాజా, మహాజనుల మార్గంలో నడువు; దుర్మార్గపు మార్గంలో వెళ్లకు.