マハーバーラタ · 章 12.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.80.1
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ १२.८०.१ ॥
どれほど小さな仕事でも、助けのない一人の人には困難です。ましてや王国の統治は、祖父よ、どうでしょうか。
12.80.2
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो यः सचिवो भवेत् ।
कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे न च विश्वसेत् ॥ १२.८०.२ ॥
王の大臣となる者は、どのような性格と行いを持つべきか。王はどのような人を信頼し、どのような人を信頼すべきでないのか。
12.80.3
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत ।
सहार्थो भजः निश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ १२.८०.३ ॥
王よ、王の友には四種類ある。目的を共にする友、分け前を共にする友、生まれつきの友、そして作られた友である。
12.80.4
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः ।
यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ १२.८०.४ ॥
法の心を持つ者が第五の友である。彼は一人にも二人にも属さない。法のあるところに付くか、あるいは中立に留まる。
12.80.5
यो यस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत ।
मित्राणां प्रकृतिर्नास्ति त्वमित्राणां च भारत।
उपकाराद्भवेन्मित्रमपकाराद्भवेदरिः ॥ १२.८०.५ ॥
目的が相手の気に入らないなら、その相手にそれを明かしてはならない。バーラタよ、友にも敵にも固定した性質はない。恩恵によって友となり、害によって敵となる。
12.80.6
यस्यैव हि मनुष्यस्य नरो मरणमृच्छति ।
तस्य पर्यागते काले पुनर्जीवितुमिच्छति ॥ १२.८०.६ ॥
死が近づいた人は、その時が来ると、再び生きたいと願うものである。
12.80.7
धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ।
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथाऽपरौ।
सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥ १२.८०.७ ॥
勝利を望む王は法と非法の両方によって行動する。四者のうち中の二者と最も優れた二者は常に疑うべきであり、残りの二者も同様である。すべての者を常に用心して疑うべきであり、自分の仕事は自ら直接に行うべきである。
12.80.8
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे ।
प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ १२.८०.८ ॥
王は友を守ることにおいて怠慢であってはならない。怠慢な王は、人々が必ず軽んじるからである。
12.80.9
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः ।
अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ १२.८०.९ ॥
不善の者は善に至り、善の者は残酷になる。敵は友となり、友もまた堕落する。
12.80.10
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् ।
तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥ १२.८०.१० ॥
心の定まらぬ人を誰が信頼できようか。ゆえに、重要な任務は自ら直接に行うべきである。
12.80.11
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो कर्मार्थनाशकः ।
अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युर्नापि विशिष्यते ॥ १२.८०.११ ॥
完全で絶対的な信頼は事業も富も滅ぼす。そして至る所での不信は、死に劣らない。
12.80.12
अकालमृत्युर्विश्वासोऽविश्वसन्हि विपद्यते ।
यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥ १२.८०.१२ ॥
信頼は時ならぬ死のようなものである。信じない者は滅びる。人が信頼する相手こそ、生きたいと願う者の命を支えるのだ。
12.80.13
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् ।
एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैषा सनातनी ॥ १२.८०.१३ ॥
ゆえに、ある者は信頼し、ある者には用心すべきである。息子よ、これが策略の道であり、これが永遠の幸運である。
12.80.14
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् ।
नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१४ ॥
自分がいない間にこの利得を得るだろうと人が思う相手には、常に警戒すべきである。賢者はそのような者を敵と見なす。
12.80.15
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति ।
न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥ १२.८०.१५ ॥
ある人の田から水が他人の田へ流れ込むなら、その人が望まなくとも、そこの堤はすべて決壊するであろう。
12.80.16
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति ।
यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१६ ॥
同様に、水が多すぎることを恐れて、その堤を壊そうとする者は、このような特徴によって知るべきである。賢者はそれを敵と見なす。
12.80.17
यस्तु वृद्ध्या न तप्येत क्षये दीनतरो भवेत् ।
एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥ १२.८०.१७ ॥
しかし他人の繁栄に心を痛めず、損失を被るとますます惨めになる者──これこそ敵の最高の印と説かれる。
12.80.18
यन्मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति ।
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरी वै तथा ॥ १२.८०.१८ ॥
自分がいなくなれば相手もいなくなるだろうと思われる人にこそ、父母を信頼するように信頼を置くべきである。
12.80.19
तं शक्त्या वर्तमानं च सर्वतः परिबृंहयेत् ।
नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ १२.८०.१९ ॥
力に応じて行動する者を、あらゆる面で励ますべきである。法にかなう行いにおいても、常に害から引き止める者が（真の友である）。
12.80.20
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् ।
ये यस्य क्षयमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ १२.८०.२० ॥
害を恐れる者を、最上の友の印と知るべきである。誰かの滅びを望む者は、その者の敵とみなされる。
12.80.21
व्यसनान्नित्यभीतो यः समृद्ध्या यो न दुष्यति ।
यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥ १२.८०.२१ ॥
逆境を常に恐れ、繁栄によっても堕落しない友は、自分と等しい者と言われる。
12.80.22
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः ।
कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२२ ॥
容姿、肌の色、声を備え、忍耐強く、嫉妬がなく、高貴な家柄で徳行を備えた者こそ、あなたの最も近い同等の者であれ。
12.80.23
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंस्यवान् ।
यो मानितोऽमानितो वा न सन्तुष्येत्कथंचन ॥ १२.८०.२३ ॥
聡明で記憶力があり、巧みで、生まれつき慈悲深い者。尊敬されても軽んじられても、どうであれそれで満足することのない者。
12.80.24
ऋत्विग्वा यदि वाऽऽचार्यः सखा वाऽत्यंतसत्कृतः ।
गृहे वसेदमात्यस्ते स स्यात्परमपूजितः ॥ १२.८०.२४ ॥
祭官、師、あるいは深く敬われた友が家に住み、またはあなたの大臣であるなら、その者は最高に尊ばれるべきである。
12.80.25
संविद्याः परमं मित्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः ।
विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ १२.८०.२५ ॥
相談を共にする者こそ最上の友であり、利と法の本性を知る者である。父に対するように、その者にも信頼を置くがよい。
12.80.26
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् ।
एकार्थे हेतुभूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ १२.८०.२६ ॥
二人や三人を助言者とすべきではない。彼らは互いに耐え合えないかもしれない。同じ目的のために集まった者たちの間にも、常に分裂は生じるものだ。
12.80.27
कीर्तिप्रधानो यस्त स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः ।
समर्थान्यश्च न द्वेष्टि नानर्थान्कुरुते च यः ॥ १२.८०.२७ ॥
主として名声を重んじ、時に応じて堅く立ち、有能な人を憎まず、害をなさない者こそ(助言者となるべきである)。
12.80.28
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ।
दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२८ ॥
欲望・恐れ・貪欲・怒りによって法を捨てず、有能で言葉に十分な力のある者こそ、あなたの最も近しい（助言者）となれ。
12.80.29
कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरविकत्थनः ।
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः ॥ १२.८०.२९ ॥
良家の出で、品行が優れ、忍耐強く、自慢せず、勇敢で、高潔、学識があり、理解と応答に熟練していること。
12.80.30
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः ।
पूजिताः संबिभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ १२.८०.३० ॥
このような者こそ大臣とすべきである。あらゆる職務に任じられ、敬われ、報酬を分かち与えられ、よく支えられ、己の務めを善く果たす者たちである。
12.80.31
कृत्स्नप्रेते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु ।
युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्त्युत ॥ १२.८०.३१ ॥
全権を与えられて相応しい任務に就き、大事業に携わる者たちこそ、まさに善を生み出す。
12.80.32
एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा ।
अनुतिष्ठन्ति चैवार्थमाचक्षाणाः परस्परम् ॥ १२.८०.३२ ॥
彼らは互いに競い合いながら常に任務を果たし、目的を告げ合ってそれを成し遂げる。
12.80.33
ज्ञातिभ्यो बिभियाश्चैव मृत्योरिव यतस्तदा ।
उपराजेव राजर्धि ज्ञातिर्न सहते सदा ॥ १२.८०.३३ ॥
親族は死のように恐れるべきである。王仙よ、親族は副王を許さないように、常に他人の栄達を許さないからだ。
12.80.34
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ।
नान्यो ज्ञातेर्महाबाहो विनाशमभिनन्दति ॥ १२.८०.३४ ॥
大腕の者よ、正直で温和、寛大で慎み深く、真実を語る者の滅びを喜ぶのは、親族以外にはいない。
12.80.35
अज्ञातयोऽप्यसुखदा ज्ञातयोऽपि सुखावहाः ।
अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे चाभिभवन्त्युत ॥ १२.८०.३५ ॥
非親族は苦しみをもたらし、親族は喜びをもたらす。親族のいない人は他人に圧倒される。
12.80.36
निकृतस्य नरैरन्यैर्ज्ञातिरेव परायणम् ।
नान्यो निकारं सहते ज्ञातिर्ज्ञातेः कदाचन ॥ १२.८०.३६ ॥
他の人々によって害された者にとって、親族こそが真の拠り所である。他の者はその害を耐えず、親族は親族の害を決して耐えない。
12.80.37
आत्मानमेव जानाति निकृतं बान्धवैपरि ।
तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं चैव लक्ष्यते ॥ १२.८०.३७ ॥
親族に侮辱された者は自分自身をよく知っている。彼らには美徳もあり、また美徳の欠如も見てとれる。
12.80.38
नाज्ञातिरनुगृह्णाति नाज्ञातिर्वृद्धिमश्नुते ।
उभयं ज्ञातिवर्गेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.८०.३८ ॥
親族でない者は恩恵を施さず、親族でない者は繁栄を得ない。親族の集団の中には善も悪もどちらも見られる。
12.80.39
संमानयेत्पूजयेच्च वाचा नित्यं च कर्मणा ।
कुर्याच्च प्रियमेतेभ्यो नाप्रियं किंचिद चरेत् ॥ १२.८०.३९ ॥
彼らを敬い、礼拝すべきである。言葉によっても行いによっても常にそうすべきである。彼らにとって好ましいことをし、不快なことは決してしてはならない。
12.80.40
विश्वस्तवदविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा ।
न हि दोषो गुणो वेति निरूप्यस्तेषु दृश्यते ॥ १२.८०.४० ॥
彼らに対しては、ある時は信頼する者のように、ある時は信頼しない者のように振る舞うべきである。彼らに欠点があるのか長所があるのかを見定めるべきである。彼らの中には両方が見られるからである。
12.80.41
अस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति ततो मित्रं भवन्त्यपि ॥ १२.८०.४१ ॥
このように振る舞い、怠らない人には、敵さえも好意を寄せるようになり、やがて彼らもまた友となる。
12.80.42
य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रे मध्यस्थे चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.८०.४२ ॥
親族や縁者の輪の中で、いつもこのように、友にも敵にも中立の者にも振る舞う者は、長くその名声の中に確立されて留まる。