മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.80.1
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ १२.८०.१ ॥
വളരെ ചെറിയ കർമ്മം പോലും ഒരാൾക്ക് സഹായമില്ലാതെ ചെയ്യാൻ പ്രയാസമാണ്. പിതാമഹാ, അങ്ങനെയെങ്കിൽ സഹായമില്ലാതെ രാജ്യഭരണം എത്ര കഠിനമായിരിക്കും?
12.80.2
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो यः सचिवो भवेत् ।
कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे न च विश्वसेत् ॥ १२.८०.२ ॥
രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയായിരിക്കുന്നവൻ ഏതു സ്വഭാവവും ഏതു പെരുമാറ്റവുമുള്ളവനാകണം? രാജാവ് ഏത് തരക്കാരെ വിശ്വസിക്കണം, ഏത് തരക്കാരെ വിശ്വസിക്കരുത്?
12.80.3
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत ।
सहार्थो भजः निश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ १२.८०.३ ॥
രാജാവേ, രാജാക്കന്മാർക്ക് നാലുതരം മിത്രങ്ങളുണ്ട്: സഹാർത്ഥൻ, ഭജൻ, സഹജൻ, കൃത്രിമൻ.
12.80.4
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः ।
यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ १२.८०.४ ॥
ധർമ്മാത്മാവ് അഞ്ചാമത്തെ മിത്രമാണ്; അവൻ ഒരാൾക്കോ രണ്ടുപേർക്കോ മാത്രമുള്ളവനല്ല. ധർമ്മമുള്ളിടത്തേക്ക് അവൻ ചായുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മധ്യസ്ഥനായി നിൽക്കുന്നു.
12.80.5
यो यस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत ।
मित्राणां प्रकृतिर्नास्ति त्वमित्राणां च भारत।
उपकाराद्भवेन्मित्रमपकाराद्भवेदरिः ॥ १२.८०.५ ॥
ആരുടെ ലക്ഷ്യം ആർക്ക് ഇഷ്ടമല്ലയോ, അത് അവനോട് വെളിപ്പെടുത്തരുത്. മിത്രങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരമായ സ്വഭാവമില്ല, ഭാരതാ, ശത്രുക്കൾക്കും ഇല്ല. ഉപകാരത്താൽ മിത്രമാകുന്നു, അപകാരത്താൽ ശത്രുവാകുന്നു.
12.80.6
यस्यैव हि मनुष्यस्य नरो मरणमृच्छति ।
तस्य पर्यागते काले पुनर्जीवितुमिच्छति ॥ १२.८०.६ ॥
ഏത് മനുഷ്യനു മരണം അടുക്കുന്നുവോ, ആ കാലം വരുമ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.80.7
धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ।
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथाऽपरौ।
सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥ १२.८०.७ ॥
ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ ധർമ്മത്തിനും അധർമ്മത്തിനും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നാലിൽ നടുവിലുള്ള രണ്ടുപേരും ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടുപേരും എപ്പോഴും സംശയിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്; മറ്റു രണ്ടുപേരും അങ്ങനെതന്നെ. എല്ലാവരെയും എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ സംശയിക്കണം; സ്വന്തം കാര്യം നേരിട്ട് തന്നെ ചെയ്യണം.
12.80.8
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे ।
प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ १२.८०.८ ॥
രാജാവ് സുഹൃത്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്; അശ്രദ്ധനായ രാജാവിനെ ജനങ്ങൾ തീർച്ചയായും അവഹേളിക്കും.
12.80.9
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः ।
अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ १२.८०.९ ॥
ദുഷ്ടൻ സാധുത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; സാധു ക്രൂരനാകുന്നു. ശത്രു മിത്രമാകുന്നു; മിത്രവും ദുഷിക്കുന്നു.
12.80.10
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् ।
तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥ १२.८०.१० ॥
ചഞ്ചലമനസ്സുള്ള മനുഷ്യനെ ആരാണ് ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കുക? അതിനാൽ പ്രധാനകാര്യം നേരിട്ട് തന്നെ ചെയ്യണം.
12.80.11
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो कर्मार्थनाशकः ।
अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युर्नापि विशिष्यते ॥ १२.८०.११ ॥
പൂർണ്ണവും ഏകപക്ഷീയവുമായ വിശ്വാസം കാര്യവും ധനവും നശിപ്പിക്കുന്നു; എല്ലായിടത്തുമുള്ള അവിശ്വാസം മരണത്തേക്കാൾ കുറഞ്ഞതല്ല.
12.80.12
अकालमृत्युर्विश्वासोऽविश्वसन्हि विपद्यते ।
यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥ १२.८०.१२ ॥
വിശ്വാസം അകാലമൃത്യുവാണ്; വിശ്വസിക്കാത്തവൻ നശിക്കുന്നു. ആരിൽ വിശ്വാസം വെക്കുന്നുവോ, ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ ജീവൻ അയാളാൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.80.13
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् ।
एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैषा सनातनी ॥ १२.८०.१३ ॥
അതിനാൽ ചിലരെ വിശ്വസിക്കണം, ചിലരുടെ കാര്യത്തിൽ ജാഗ്രത പാലിക്കണം. പ്രിയ പുത്രാ, ഇതാണ് നീതിയുടെ മാർഗം; ഇതാണ് ശാശ്വതമായ ഐശ്വര്യം.
12.80.14
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् ।
नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१४ ॥
ഞാനില്ലാതാകുമ്പോൾ ഈ ധനലാഭം അവനു ലഭിക്കുമെന്ന് ആരെക്കുറിച്ച് ഒരാൾ കരുതുന്നുവോ, അവനെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും ജാഗ്രത വേണം; അവനെയാണ് ജ്ഞാനികൾ ശത്രുവെന്ന് അറിയുന്നത്.
12.80.15
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति ।
न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥ १२.८०.१५ ॥
ആരുടെ വയലിൽ നിന്നും വെള്ളം മറ്റൊരാളുടെ വയലിലേക്ക് പോകുന്നുവോ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും അവിടത്തെ എല്ലാ അണക്കെട്ടുകളും തകർന്നുപോകും.
12.80.16
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति ।
यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१६ ॥
അതുപോലെ അധികജലത്തെ ഭയന്ന് അതിന്റെ അണക്കെട്ട് തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെ ഇത്തരം ലക്ഷണമുള്ളവനായി അറിയണം; അവനെയാണ് ജ്ഞാനികൾ ശത്രുവെന്ന് അറിയുന്നത്.
12.80.17
यस्तु वृद्ध्या न तप्येत क्षये दीनतरो भवेत् ।
एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥ १२.८०.१७ ॥
എന്നാൽ വളർച്ചയിൽ ദുഃഖിക്കാത്തവനും നഷ്ടത്തിൽ കൂടുതൽ ദീനനാകുന്നവനും — ഇതാണ് ശത്രുവിന്റെ ഉത്തമ ലക്ഷണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.80.18
यन्मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति ।
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरी वै तथा ॥ १२.८०.१८ ॥
ഞാനില്ലാതാകുമ്പോൾ അവനും ഇല്ലാതാകുമെന്ന് ആരെക്കുറിച്ച് കരുതപ്പെടുന്നുവോ, അവനിൽത്തന്നെ വിശ്വാസം വെക്കണം — മാതാപിതാക്കളിൽ വെക്കുന്നതുപോലെ.
12.80.19
तं शक्त्या वर्तमानं च सर्वतः परिबृंहयेत् ।
नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ १२.८०.१९ ॥
ശക്തിക്കൊത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെ എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കണം; ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിലും എപ്പോഴും ദോഷത്തിൽനിന്ന് തടയുന്നവനാണ് (നല്ല സുഹൃത്ത്).
12.80.20
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् ।
ये यस्य क्षयमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ १२.८०.२० ॥
ദോഷത്തെ ഭയപ്പെടുന്നവനെ ഉത്തമ സുഹൃത്തിന്റെ ലക്ഷണമായി അറിയണം; ആരുടെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അവർ അവന്റെ ശത്രുക്കളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
12.80.21
व्यसनान्नित्यभीतो यः समृद्ध्या यो न दुष्यति ।
यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥ १२.८०.२१ ॥
ആപത്തിൽ എപ്പോഴും ഭയപ്പെടുന്നവനും സമൃദ്ധിയിൽ ദുഷിക്കാത്തവനുമായ സുഹൃത്തിനെ തന്നോടു തുല്യനെന്ന് പറയുന്നു.
12.80.22
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः ।
कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२२ ॥
സൗന്ദര്യം, വർണ്ണം, സ്വരം എന്നിവയുള്ളവനും, ക്ഷമയുള്ളവനും, അസൂയയില്ലാത്തവനും, കുലീനനും, സുശീലനുമായവൻ നിനക്ക് അടുത്ത തുല്യനാകട്ടെ.
12.80.23
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंस्यवान् ।
यो मानितोऽमानितो वा न सन्तुष्येत्कथंचन ॥ १२.८०.२३ ॥
ബുദ്ധിമാനും സ്മൃതിമാനും സമർത്ഥനും സ്വഭാവത്താൽ ദയയുള്ളവനും — ആദരിക്കപ്പെട്ടാലും അവഗണിക്കപ്പെട്ടാലും ഒരുതരത്തിലും സന്തോഷിക്കാത്തവൻ.
12.80.24
ऋत्विग्वा यदि वाऽऽचार्यः सखा वाऽत्यंतसत्कृतः ।
गृहे वसेदमात्यस्ते स स्यात्परमपूजितः ॥ १२.८०.२४ ॥
ഒരു ഋത്വിക്കോ ആചാര്യനോ അത്യന്തം ആദരിക്കപ്പെട്ട സുഹൃത്തോ നിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചാലും, നിന്റെ അമാത്യനായാലും, അവൻ അത്യന്തം പൂജ്യനാകട്ടെ.
12.80.25
संविद्याः परमं मित्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः ।
विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ १२.८०.२५ ॥
ആലോചനയിൽ പങ്കുചേരുന്നവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമ മിത്രം; അവൻ അർഥത്തിന്റെയും ധർമത്തിന്റെയും സ്വഭാവം അറിയുന്നവനാണ്. പിതാവിലെന്നപോലെ അവനിലും നിനക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടാകണം.
12.80.26
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् ।
एकार्थे हेतुभूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ १२.८०.२६ ॥
രണ്ടുപേരെയോ മൂന്നുപേരെയോ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി നിയമിക്കരുത്; അവർ പരസ്പരം സഹിക്കാതിരുന്നേക്കാം. ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഒന്നിച്ചവരിലും ഭിന്നത എപ്പോഴും ഉണ്ടാകാം.
12.80.27
कीर्तिप्रधानो यस्त स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः ।
समर्थान्यश्च न द्वेष्टि नानर्थान्कुरुते च यः ॥ १२.८०.२७ ॥
കീർത്തിക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നവനും, ഉചിതസമയത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനും, കഴിവുള്ളവരെ വെറുക്കാത്തവനും, അനർഥം ചെയ്യാത്തവനുമായവനാണ് (ഉപദേഷ്ടാവാകേണ്ടത്).
12.80.28
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ।
दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२८ ॥
ആഗ്രഹം, ഭയം, ലോഭം, കോപം എന്നിവയാൽ ധർമത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാത്തവനും, സമർഥനും, മതിയായ വാക്ചാതുര്യമുള്ളവനുമായവനാണ് നിന്റെ അടുത്ത (ഉപദേഷ്ടാവ്).
12.80.29
कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरविकत्थनः ।
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः ॥ १२.८०.२९ ॥
കുലീനനും, ശീലസമ്പന്നനും, ക്ഷമാശീലനും, ആത്മപ്രശംസ ചെയ്യാത്തവനും, ശൂരനും, ഉത്തമനും, പണ്ഡിതനും, ഉചിതമായ പ്രതികരണത്തിൽ വിദഗ്ധനും ആയിരിക്കണം.
12.80.30
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः ।
पूजिताः संबिभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ १२.८०.३० ॥
ഇവരെത്തന്നെയാണ് മന്ത്രിമാരാക്കേണ്ടത്; എല്ലാ കർമങ്ങളിലും നിയുക്തരായവരും, ആദരിക്കപ്പെട്ടവരും, (പ്രതിഫലം) പങ്കുവയ്ക്കപ്പെട്ടവരും, നല്ല സഹായികളും, ശരിയായി കർമം ചെയ്യുന്നവരുമായിരിക്കണം.
12.80.31
कृत्स्नप्रेते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु ।
युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्त्युत ॥ १२.८०.३१ ॥
പൂർണ്ണ അധികാരത്തോടെ യോജിച്ച കർമ്മങ്ങളിൽ നിയമിക്കപ്പെട്ടവരും മഹത്തായ കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരും തീർച്ചയായും നന്മ ഉളവാക്കുന്നു.
12.80.32
एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा ।
अनुतिष्ठन्ति चैवार्थमाचक्षाणाः परस्परम् ॥ १२.८०.३२ ॥
ഇവർ പരസ്പരം മത്സരിച്ച് എപ്പോഴും കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; പരസ്പരം ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാക്കി അത് നിറവേറ്റുന്നു.
12.80.33
ज्ञातिभ्यो बिभियाश्चैव मृत्योरिव यतस्तदा ।
उपराजेव राजर्धि ज्ञातिर्न सहते सदा ॥ १२.८०.३३ ॥
ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് മരണത്തെപ്പോലെ ഭയപ്പെടണം; കാരണം, രാജർഷേ, ഒരു ബന്ധു ഉപരാജാവിനെ സഹിക്കാത്തതുപോലെ എപ്പോഴും സഹിക്കുകയില്ല.
12.80.34
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ।
नान्यो ज्ञातेर्महाबाहो विनाशमभिनन्दति ॥ १२.८०.३४ ॥
മഹാബാഹോ, ഋജുവും മൃദുവും ഉദാരനും ലജ്ജാശീലനും സത്യവാദിയുമായവന്റെ നാശത്തിൽ ബന്ധുവല്ലാതെ മറ്റാരും സന്തോഷിക്കുന്നില്ല.
12.80.35
अज्ञातयोऽप्यसुखदा ज्ञातयोऽपि सुखावहाः ।
अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे चाभिभवन्त्युत ॥ १२.८०.३५ ॥
ബന്ധുക്കളല്ലാത്തവരും ദുഃഖം നൽകുന്നു; ബന്ധുക്കൾ സുഖം നൽകുന്നു. ബന്ധുക്കളില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ മറ്റുള്ളവർ കീഴടക്കുന്നു.
12.80.36
निकृतस्य नरैरन्यैर्ज्ञातिरेव परायणम् ।
नान्यो निकारं सहते ज्ञातिर्ज्ञातेः कदाचन ॥ १२.८०.३६ ॥
മറ്റു മനുഷ്യരാൽ അപമാനിതനായവന് അഭയം ബന്ധുവാണ്; മറ്റൊരാൾ അപമാനം സഹിക്കില്ല; ബന്ധു ബന്ധുവിന്റെ അപമാനം ഒരിക്കലും സഹിക്കില്ല.
12.80.37
आत्मानमेव जानाति निकृतं बान्धवैपरि ।
तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं चैव लक्ष्यते ॥ १२.८०.३७ ॥
ബന്ധുക്കളാൽ അപമാനിതനായവൻ തന്നെത്തന്നെ നന്നായി അറിയുന്നു. അവരിൽ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്, ഗുണക്കുറവുകളും കാണപ്പെടുന്നു.
12.80.38
नाज्ञातिरनुगृह्णाति नाज्ञातिर्वृद्धिमश्नुते ।
उभयं ज्ञातिवर्गेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.८०.३८ ॥
ബന്ധുവല്ലാത്തവൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ബന്ധുവല്ലാത്തവൻ വളർച്ച നേടുന്നുമില്ല. ബന്ധുവർഗ്ഗങ്ങളിൽ നന്മയും തിന്മയും രണ്ടും കാണപ്പെടുന്നു.
12.80.39
संमानयेत्पूजयेच्च वाचा नित्यं च कर्मणा ।
कुर्याच्च प्रियमेतेभ्यो नाप्रियं किंचिद चरेत् ॥ १२.८०.३९ ॥
അവരെ ബഹുമാനിക്കണം, പൂജിക്കണം; വാക്കിനാലും പ്രവൃത്തിയാലും എപ്പോഴും. ഇവർക്ക് പ്രിയമായതു മാത്രം ചെയ്യണം, അപ്രിയമായ ഒന്നും ചെയ്യരുത്.
12.80.40
विश्वस्तवदविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा ।
न हि दोषो गुणो वेति निरूप्यस्तेषु दृश्यते ॥ १२.८०.४० ॥
അവരോട് എപ്പോഴും വിശ്വസിക്കുന്നവനെപ്പോലെയും വിശ്വസിക്കാത്തവനെപ്പോലെയും പെരുമാറണം. അവരിൽ ദോഷമോ ഗുണമോ എന്ന് തീരുമാനിക്കണം, കാരണം അവരിൽ രണ്ടും കാണപ്പെടുന്നു.
12.80.41
अस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति ततो मित्रं भवन्त्यपि ॥ १२.८०.४१ ॥
ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്ന, ജാഗ്രതയുള്ള മനുഷ്യനോട് ശത്രുക്കൾ പോലും പ്രസാദിക്കുന്നു; പിന്നീട് അവർ മിത്രങ്ങളായും ഭവിക്കുന്നു.
12.80.42
य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रे मध्यस्थे चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.८०.४२ ॥
ആരാണോ ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും ബന്ധുസമൂഹത്തിനുള്ളിൽ, മിത്രങ്ങളോടും ശത്രുക്കളോടും മധ്യസ്ഥരോടും പെരുമാറുന്നത്, അവൻ ദീർഘകാലം യശസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.