มหาภารตะ · อัธยายะ 12.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.80.1
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ १२.८०.१ ॥
แม้กิจที่เล็กน้อยที่สุด คนเดียวที่ไม่มีผู้ช่วยก็ทำได้ยาก ปู่ผู้เป็นที่รัก การปกครองแผ่นดินจะยากยิ่งกว่าเพียงไร
12.80.2
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो यः सचिवो भवेत् ।
कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे न च विश्वसेत् ॥ १२.८०.२ ॥
ผู้ที่จะเป็นเสนาบดีของพระราชา ควรมีอุปนิสัยและความประพฤติเช่นไร พระราชาควรไว้วางใจคนเช่นไร และไม่ควรไว้วางใจคนเช่นไร
12.80.3
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत ।
सहार्थो भजः निश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ १२.८०.३ ॥
ข้าแต่พระราชา กษัตริย์มีมิตรสี่ประเภท คือ มิตรที่ร่วมจุดหมาย มิตรผู้ร่วมงาน มิตรโดยกำเนิด และมิตรที่สร้างขึ้น
12.80.4
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः ।
यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ १२.८०.४ ॥
ผู้มีจิตใจในธรรมเป็นมิตรประเภทที่ห้า เขาไม่ได้เป็นของคนเดียวหรือของสองคน เขาย่อมยืนอยู่ฝ่ายที่มีธรรม หรือไม่ก็วางตนเป็นกลาง
12.80.5
यो यस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत ।
मित्राणां प्रकृतिर्नास्ति त्वमित्राणां च भारत।
उपकाराद्भवेन्मित्रमपकाराद्भवेदरिः ॥ १२.८०.५ ॥
ไม่ควรเปิดเผยจุดหมายของตนต่อผู้ที่ไม่พอใจในจุดหมายนั้น ข้าแต่ภารตะ มิตรและศัตรูล้วนไม่มีธรรมชาติที่คงที่ เพราะการทำประโยชน์ คนจึงกลายเป็นมิตร เพราะการทำร้าย คนจึงกลายเป็นศัตรู
12.80.6
यस्यैव हि मनुष्यस्य नरो मरणमृच्छति ।
तस्य पर्यागते काले पुनर्जीवितुमिच्छति ॥ १२.८०.६ ॥
เพราะคนที่ความตายเข้ามาใกล้ เมื่อเวลานั้นมาถึง ย่อมปรารถนาจะมีชีวิตอีกครั้ง
12.80.7
धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ।
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथाऽपरौ।
सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥ १२.८०.७ ॥
พระราชาที่ปรารถนาชัยชนะย่อมดำเนินการด้วยทั้งธรรมและอธรรม ในสี่ประเภทนั้น สองประเภทตรงกลางและสองประเภทที่ดีที่สุดควรได้รับการระแวงระวังเสมอ และอีกสองประเภทก็เช่นกัน ทุกคนควรระแวดระวังกันอยู่เสมอ และกิจของตนควรดำเนินการด้วยตนเองโดยตรง
12.80.8
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे ।
प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ १२.८०.८ ॥
พระราชาไม่ควรประมาทในการปกป้องมิตร เพราะผู้คนย่อมดูหมิ่นพระราชาที่ประมาทเลินเล่อเป็นแน่แท้
12.80.9
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः ।
अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ १२.८०.९ ॥
คนชั่วย่อมกลับเป็นคนดี และคนดีก็กลายเป็นคนโหดร้ายได้ ศัตรูกลายเป็นมิตร และแม้มิตรก็อาจเสื่อมทรามลงได้
12.80.10
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् ।
तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥ १२.८०.१० ॥
ใครเล่าจะพึงไว้วางใจคนที่มีจิตใจไม่แน่นอนได้เลย เพราะเหตุนั้น กิจสำคัญที่สุดควรให้ตนเองลงมือปฏิบัติด้วยตนเองโดยตรง
12.80.11
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो कर्मार्थनाशकः ।
अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युर्नापि विशिष्यते ॥ १२.८०.११ ॥
ความไว้วางใจอย่างสิ้นเชิงโดยไม่มีข้อยกเว้นทำลายทั้งกิจการและทรัพย์สิน ส่วนความไม่ไว้วางใจในทุกที่ก็ไม่ต่างจากความตายเลย
12.80.12
अकालमृत्युर्विश्वासोऽविश्वसन्हि विपद्यते ।
यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥ १२.८०.१२ ॥
ความไว้วางใจเหมือนความตายก่อนเวลา เพราะผู้ที่ไม่ไว้วางใจย่อมพินาศ ผู้ที่คนปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ ย่อมมีชีวิตอยู่ได้ด้วยคนที่เขาไว้วางใจ
12.80.13
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् ।
एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैषा सनातनी ॥ १२.८०.१३ ॥
เพราะเหตุนั้น ควรไว้วางใจบางคนและระแวงบางคน ลูกรัก นี่คือแนวทางแห่งนโยบาย และนี่คือโชคลาภอันนิรันดร์
12.80.14
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् ।
नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१४ ॥
ผู้ที่คนคิดว่าจะได้ทรัพย์นี้เมื่อตนไม่อยู่ ควรถูกระแวงอยู่เสมอ ปราชญ์ทั้งหลายรู้จักผู้เช่นนั้นว่าเป็นศัตรู
12.80.15
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति ।
न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥ १२.८०.१५ ॥
หากน้ำจากไร่ของคนหนึ่งไหลเข้าไปในไร่ของอีกคนหนึ่ง แม้เขาไม่ปรารถนา คันกั้นน้ำทั้งหมดที่นั่นก็จะพังทลายลง
12.80.16
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति ।
यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१६ ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้ที่กลัวน้ำมากเกินไป แล้วปรารถนาจะทำลายคันกั้นน้ำนั้น ผู้ที่มีลักษณะเช่นนี้ควรถูกรู้จัก ปราชญ์ทั้งหลายรู้จักเขาว่าเป็นศัตรู
12.80.17
यस्तु वृद्ध्या न तप्येत क्षये दीनतरो भवेत् ।
एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥ १२.८०.१७ ॥
แต่ผู้ที่ไม่เดือดร้อนเมื่อผู้อื่นเจริญรุ่งเรือง และกลับยิ่งทุกข์ยากเมื่อตนสูญเสีย สิ่งนี้ย่อมถูกกล่าวว่าเป็นเครื่องหมายสูงสุดของศัตรู
12.80.18
यन्मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति ।
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरी वै तथा ॥ १२.८०.१८ ॥
ในผู้ที่คนคิดว่าเมื่อตนไม่อยู่ คนนั้นก็จะไม่อยู่ตามไปด้วย ควรวางความไว้วางใจในผู้นั้น เช่นเดียวกับที่ไว้วางใจบิดามารดา
12.80.19
तं शक्त्या वर्तमानं च सर्वतः परिबृंहयेत् ।
नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ १२.८०.१९ ॥
ควรส่งเสริมผู้ที่ปฏิบัติตามกำลังของตนทุกทาง และผู้ที่คอยห้ามปรามมิให้ประสบความเสียหายเสมอ แม้ในหน้าที่และการงานตามธรรม
12.80.20
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् ।
ये यस्य क्षयमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ १२.८०.२० ॥
ควรรู้ว่าผู้ที่กลัวความเสียหายของมิตรคือเครื่องหมายของมิตรที่ประเสริฐ ส่วนผู้ที่ปรารถนาความพินาศของผู้อื่น ย่อมถือกันว่าเป็นศัตรูของผู้นั้น
12.80.21
व्यसनान्नित्यभीतो यः समृद्ध्या यो न दुष्यति ।
यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥ १२.८०.२१ ॥
มิตรผู้หวาดกลัวต่อความวิบัติอยู่เสมอ และไม่เสื่อมทรามเพราะความรุ่งเรือง มิตรเช่นนี้กล่าวกันว่าเสมอด้วยตนเอง
12.80.22
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः ।
कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२२ ॥
ผู้ประกอบด้วยรูปงาม ผิวพรรณ และเสียงไพเราะ อดทน ไม่ริษยา เกิดในตระกูลสูง และมีความประพฤติดี ขอให้เขาเป็นผู้ใกล้ชิดที่สุดเสมอด้วยตนของท่าน
12.80.23
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंस्यवान् ।
यो मानितोऽमानितो वा न सन्तुष्येत्कथंचन ॥ १२.८०.२३ ॥
ผู้มีปัญญา มีความจำดี ฉลาดหลักแหลม และมีจิตใจอ่อนโยนโดยธรรมชาติ ผู้ซึ่งไม่ยินดีด้วยประการใดๆ ไม่ว่าจะได้รับการยกย่องหรือถูกดูหมิ่น
12.80.24
ऋत्विग्वा यदि वाऽऽचार्यः सखा वाऽत्यंतसत्कृतः ।
गृहे वसेदमात्यस्ते स स्यात्परमपूजितः ॥ १२.८०.२४ ॥
หากปุโรหิต ครูอาจารย์ หรือมิตรที่ได้รับความเคารพอย่างยิ่ง จะมาพำนักในเรือนของท่าน หรือเป็นอำมาตย์ของท่าน ขอให้เขาได้รับความเคารพสูงสุด
12.80.25
संविद्याः परमं मित्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः ।
विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ १२.८०.२५ ॥
ผู้ที่ร่วมปรึกษากับท่านคือมิตรสูงสุด ผู้รู้ธรรมชาติของทรัพย์และธรรม ขอให้ท่านมีความไว้วางใจในเขาเช่นเดียวกับที่มีต่อบิดา
12.80.26
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् ।
एकार्थे हेतुभूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ १२.८०.२६ ॥
ไม่ควรตั้งที่ปรึกษาเพียงสองหรือสามคน และไม่ควรให้พวกเขาอดทนต่อกันและกัน แม้ผู้ที่ร่วมกันเพื่อจุดหมายเดียว ความแตกแยกก็เกิดขึ้นเสมอ
12.80.27
कीर्तिप्रधानो यस्त स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः ।
समर्थान्यश्च न द्वेष्टि नानर्थान्कुरुते च यः ॥ १२.८०.२७ ॥
ผู้ที่มุ่งเกียรติยศเป็นสำคัญ ยืนหยัดมั่นคงในเวลาที่เหมาะสม ไม่เกลียดชังผู้มีความสามารถ และไม่ก่อความเสียหาย ผู้เช่นนั้น (ควรเป็นที่ปรึกษา)
12.80.28
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ।
दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२८ ॥
ผู้ที่ไม่ละทิ้งธรรมเพราะกามตัณหา ความกลัว ความโลภ หรือความโกรธ ผู้ฉลาดและพูดได้อย่างเพียงพอ ขอให้เขาเป็นที่ปรึกษาผู้ใกล้ชิดที่สุดของท่าน
12.80.29
कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरविकत्थनः ।
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः ॥ १२.८०.२९ ॥
ผู้มีตระกูลดี ประกอบด้วยความประพฤติงาม อดทน ไม่คุยโอ้อวด กล้าหาญ ประเสริฐ มีความรู้ และชำนาญในการเข้าใจและการตอบสนอง
12.80.30
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः ।
पूजिताः संबिभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ १२.८०.३० ॥
ผู้เหล่านี้ควรแต่งตั้งเป็นอำมาตย์ เป็นผู้ตั้งมั่นในกิจทั้งปวง ได้รับการยกย่อง ได้รับส่วนแบ่งของรางวัล มีผู้สนับสนุนดี และปฏิบัติหน้าที่อย่างดี
12.80.31
कृत्स्नप्रेते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु ।
युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्त्युत ॥ १२.८०.३१ ॥
ผู้ที่ได้รับอำนาจเต็มที่ให้ดูแลกิจอันเหมาะสม และผู้ที่ร่วมงานใหญ่ ย่อมนำมาซึ่งความเจริญอย่างแน่นอน
12.80.32
एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा ।
अनुतिष्ठन्ति चैवार्थमाचक्षाणाः परस्परम् ॥ १२.८०.३२ ॥
ผู้เหล่านี้ย่อมปฏิบัติกิจการอยู่เสมอ แข่งขันกันเอง และดำเนินตามจุดหมายหลังจากประกาศให้กันและกันทราบ
12.80.33
ज्ञातिभ्यो बिभियाश्चैव मृत्योरिव यतस्तदा ।
उपराजेव राजर्धि ज्ञातिर्न सहते सदा ॥ १२.८०.३३ ॥
พึงกลัวญาติพี่น้องดุจกลัวความตาย เพราะ ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นกษัตริย์ ญาติไม่เคยทนเห็นผู้อื่นเจริญรุ่งเรือง ดุจดังที่ไม่อาจทนเห็นกษัตริย์รองได้
12.80.34
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ।
नान्यो ज्ञातेर्महाबाहो विनाशमभिनन्दति ॥ १२.८०.३४ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนใหญ่ ไม่มีผู้ใดยินดีในความพินาศของผู้ซื่อตรง อ่อนโยน เอื้อเฟื้อ มีความละอาย และพูดความจริง นอกจากญาติของเขาเอง
12.80.35
अज्ञातयोऽप्यसुखदा ज्ञातयोऽपि सुखावहाः ।
अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे चाभिभवन्त्युत ॥ १२.८०.३५ ॥
ผู้ที่ไม่ใช่ญาติอาจนำความทุกข์มาให้ได้ และญาติก็อาจนำความสุขมาให้ได้ ผู้อื่นย่อมข่มเหงชายผู้ไม่มีญาติ
12.80.36
निकृतस्य नरैरन्यैर्ज्ञातिरेव परायणम् ।
नान्यो निकारं सहते ज्ञातिर्ज्ञातेः कदाचन ॥ १२.८०.३६ ॥
สำหรับผู้ที่ถูกคนอื่นทำร้าย ญาติเท่านั้นเป็นที่พึ่ง ไม่มีใครอื่นทนต่อความเสียหายนั้นได้ และญาติก็ไม่ทนต่อความเสียหายที่เกิดแก่ญาติของตนเลย
12.80.37
आत्मानमेव जानाति निकृतं बान्धवैपरि ।
तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं चैव लक्ष्यते ॥ १२.८०.३७ ॥
ผู้ที่ถูกญาติพี่น้องทำร้ายย่อมรู้จักตนเองอย่างทะลุปรุโปร่ง ในพวกเขามีคุณธรรมอยู่ และความขาดคุณธรรมก็ปรากฏให้เห็นด้วย
12.80.38
नाज्ञातिरनुगृह्णाति नाज्ञातिर्वृद्धिमश्नुते ।
उभयं ज्ञातिवर्गेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.८०.३८ ॥
ผู้ที่ไม่ใช่ญาติย่อมไม่แสดงความเมตตา และผู้ที่ไม่ใช่ญาติย่อมไม่ได้รับความเจริญ ในหมู่ญาติทั้งดีและไม่ดีย่อมปรากฏให้เห็นทั้งคู่
12.80.39
संमानयेत्पूजयेच्च वाचा नित्यं च कर्मणा ।
कुर्याच्च प्रियमेतेभ्यो नाप्रियं किंचिद चरेत् ॥ १२.८०.३९ ॥
พึงให้เกียรติและบูชาพวกเขาด้วยวาจาและการกระทำอยู่เสมอ พึงกระทำสิ่งที่พวกเขาพอใจ และไม่พึงกระทำสิ่งใดที่ไม่เป็นที่พอใจของพวกเขาเลย
12.80.40
विश्वस्तवदविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा ।
न हि दोषो गुणो वेति निरूप्यस्तेषु दृश्यते ॥ १२.८०.४० ॥
พึงประพฤติต่อพวกเขาอยู่เสมอ บางครั้งดุจผู้ไว้วางใจ บางครั้งดุจผู้ไม่ไว้วางใจ ควรพิจารณาว่าในพวกเขามีโทษหรือคุณความดี เพราะทั้งสองอย่างย่อมปรากฏอยู่ในพวกเขา
12.80.41
अस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति ततो मित्रं भवन्त्यपि ॥ १२.८०.४१ ॥
ผู้ที่ดำเนินชีวิตเช่นนี้และไม่ประมาท แม้แต่ศัตรูก็จะกลับมาเมตตา และต่อมาก็จะกลายเป็นมิตรได้
12.80.42
य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रे मध्यस्थे चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.८०.४२ ॥
ผู้ที่ปฏิบัติเช่นนี้อยู่เสมอ ทั้งในหมู่ญาติและผู้เกี่ยวข้อง ทั้งต่อมิตร ศัตรู และผู้วางตนเป็นกลาง ย่อมดำรงอยู่ในเกียรติยศไปนาน