మహాభారతం · అధ్యాయం 12.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.80.1
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ १२.८०.१ ॥
అత్యల్పమైన కార్యమైనా ఒంటరి మనిషికి కష్టమే. పితామహా, అలాంటప్పుడు సహాయకులు లేకుండా రాజ్యపాలన ఎంత కష్టమవుతుంది?
12.80.2
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो यः सचिवो भवेत् ।
कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे न च विश्वसेत् ॥ १२.८०.२ ॥
రాజుకు మంత్రిగా ఉండేవాడు ఎటువంటి స్వభావం, ఎటువంటి ప్రవర్తన కలిగి ఉండాలి? రాజు ఎటువంటి వారిని నమ్మాలి, ఎటువంటి వారిని నమ్మకూడదు?
12.80.3
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत ।
सहार्थो भजः निश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ १२.८०.३ ॥
రాజా, రాజులకు నాలుగు రకాల మిత్రులు ఉంటారు: సహార్థుడు, భజుడు, సహజుడు, కృత్రిముడు.
12.80.4
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः ।
यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ १२.८०.४ ॥
ధర్మాత్ముడు ఐదవ మిత్రుడు; అతడు ఒకరికి లేదా ఇద్దరికి చెందినవాడు కాడు. ఎక్కడ ధర్మం ఉంటుందో అటువైపు ఉంటాడు, లేదా తటస్థంగా ఉంటాడు.
12.80.5
यो यस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत ।
मित्राणां प्रकृतिर्नास्ति त्वमित्राणां च भारत।
उपकाराद्भवेन्मित्रमपकाराद्भवेदरिः ॥ १२.८०.५ ॥
ఎవరి ప్రయోజనం ఎవరికి నచ్చదో, దాన్ని వారికి వెల్లడించరాదు. మిత్రులకు స్థిరమైన స్వభావం ఉండదు, భారతా, శత్రువులకూ ఉండదు. ఉపకారంతో మిత్రుడవుతాడు, అపకారంతో శత్రువవుతాడు.
12.80.6
यस्यैव हि मनुष्यस्य नरो मरणमृच्छति ।
तस्य पर्यागते काले पुनर्जीवितुमिच्छति ॥ १२.८०.६ ॥
ఏ మనిషికి మరణం సమీపిస్తుందో, ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు అతడు మళ్లీ బ్రతకాలని కోరుకుంటాడు.
12.80.7
धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ।
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथाऽपरौ।
सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥ १२.८०.७ ॥
విజయాన్ని కోరే రాజులు ధర్మంతో మరియు అధర్మంతో ప్రవర్తిస్తారు. నలుగురిలో మధ్య ఇద్దరు, శ్రేష్ఠులైన ఇద్దరు ఎల్లప్పుడూ అనుమానించదగినవారు; ఇతర ఇద్దరూ కూడా అంతే. అందరినీ ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా అనుమానించాలి; తన పనిని ప్రత్యక్షంగా తానే చూసుకోవాలి.
12.80.8
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे ।
प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ १२.८०.८ ॥
రాజు మిత్రులను రక్షించడంలో నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు; నిర్లక్ష్యంగా ఉన్న రాజును ప్రజలు నిశ్చయంగా అవమానిస్తారు.
12.80.9
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः ।
अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ १२.८०.९ ॥
దుర్జనుడు సాధుత్వాన్ని పొందుతాడు; సాధువు భయంకరుడవుతాడు. శత్రువు మిత్రుడవుతాడు; మిత్రుడు కూడా చెడిపోతాడు.
12.80.10
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् ।
तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥ १२.८०.१० ॥
అస్థిర మనస్సు గల పురుషుడిని ఎవరైనా ఎప్పుడైనా ఎలా నమ్ముతారు? కావున ప్రధానమైన పనిని ప్రత్యక్షంగా తానే చేయాలి.
12.80.11
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो कर्मार्थनाशकः ।
अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युर्नापि विशिष्यते ॥ १२.८०.११ ॥
పూర్తిగా, ఏకాంతంగా చేసే నమ్మకం కార్యాన్ని, ధనాన్ని నాశనం చేస్తుంది; ప్రతిచోటా అపనమ్మకం కూడా మృత్యువుకు తక్కువ కాదు.
12.80.12
अकालमृत्युर्विश्वासोऽविश्वसन्हि विपद्यते ।
यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥ १२.८०.१२ ॥
నమ్మకం అకాల మృత్యువు; నమ్మనివాడు నశిస్తాడు. ఎవరిని నమ్ముతాడో, జీవించాలని కోరేవాడి జీవితం అతని వల్లనే నిలుస్తుంది.
12.80.13
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् ।
एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैषा सनातनी ॥ १२.८०.१३ ॥
కాబట్టి కొందరిని నమ్మాలి, కొందరి పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ప్రియ పుత్రా, ఇదే నీతి మార్గం; ఇదే శాశ్వతమైన లక్ష్మి.
12.80.14
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् ।
नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१४ ॥
నేను లేకపోతే ఈ ధనలాభం అతనికి దక్కుతుందని ఎవరిని ఒకడు భావిస్తాడో, అతని పట్ల ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి; అతడినే జ్ఞానులు శత్రువుగా ఎరుగుదురు.
12.80.15
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति ।
न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥ १२.८०.१५ ॥
ఎవరి పొలం నుండి నీరు మరొకరి పొలానికి వెళ్తుందో, అతడు కోరకపోయినా అక్కడ ఉన్న అన్ని ఆనకట్టలు పగిలిపోతాయి.
12.80.16
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति ।
यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१६ ॥
అలాగే అధిక నీటికి భయపడి దాని ఆనకట్టను పగలగొట్టాలనుకునేవాడిని ఇటువంటి లక్షణం కలవాడిగా తెలుసుకోవాలి; అతడినే జ్ఞానులు శత్రువుగా ఎరుగుదురు.
12.80.17
यस्तु वृद्ध्या न तप्येत क्षये दीनतरो भवेत् ।
एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥ १२.८०.१७ ॥
కానీ అభివృద్ధిని చూసి బాధపడనివాడు, నష్టంలో మరింత దీనుడవుతాడు — ఇది శత్రువుకు అత్యుత్తమ గుర్తు అని చెబుతారు.
12.80.18
यन्मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति ।
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरी वै तथा ॥ १२.८०.१८ ॥
నేను లేకపోతే అతడు కూడా లేకుండా పోతాడని ఎవరి గురించి భావించబడుతుందో, అతడిపైనే నమ్మకం ఉంచాలి — తల్లిదండ్రులపై ఉంచినట్లు.
12.80.19
तं शक्त्या वर्तमानं च सर्वतः परिबृंहयेत् ।
नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ १२.८०.१९ ॥
శక్తికొద్దీ నడుచుకునే అతన్ని అన్ని విధాలుగా ప్రోత్సహించాలి; ధర్మకార్యాలలో కూడా ఎల్లప్పుడూ హాని నుండి వారించేవాడు (మంచి మిత్రుడు).
12.80.20
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् ।
ये यस्य क्षयमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ १२.८०.२० ॥
హానికి భయపడేవాడిని ఉత్తమ మిత్రుని లక్షణంగా తెలుసుకోవాలి; ఎవరి నాశనాన్ని కోరుతారో వారు అతనికి శత్రువులుగా భావించబడతారు.
12.80.21
व्यसनान्नित्यभीतो यः समृद्ध्या यो न दुष्यति ।
यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥ १२.८०.२१ ॥
కష్టానికి ఎల్లప్పుడూ భయపడేవాడు, సంపదలో చెడిపోనివాడు — అటువంటి మిత్రుడే తనతో సమానుడని చెప్పబడతాడు.
12.80.22
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः ।
कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२२ ॥
అందం, వర్ణం, స్వరం కలిగినవాడు, సహనశీలి, అసూయ లేనివాడు, కులీనుడు, శీలసంపన్నుడు — అతడు నీకు అత్యంత సమానుడు కావచ్చు.
12.80.23
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंस्यवान् ।
यो मानितोऽमानितो वा न सन्तुष्येत्कथंचन ॥ १२.८०.२३ ॥
బుద్ధిమంతుడు, స్మృతిమంతుడు, దక్షుడు, స్వభావంగా దయగలవాడు — గౌరవించబడినా అవమానించబడినా ఏ విధంగానూ సంతృప్తి చెందనివాడు.
12.80.24
ऋत्विग्वा यदि वाऽऽचार्यः सखा वाऽत्यंतसत्कृतः ।
गृहे वसेदमात्यस्ते स स्यात्परमपूजितः ॥ १२.८०.२४ ॥
ఒక ఋత్విజుడు, ఆచార్యుడు, లేదా అత్యంత గౌరవింపబడిన మిత్రుడు నీ ఇంట్లో ఉంటే, లేదా నీ అమాత్యుడుగా ఉంటే, అతడు అత్యంత పూజనీయుడు కావాలి.
12.80.25
संविद्याः परमं मित्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः ।
विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ १२.८०.२५ ॥
ఆలోచనలో పాలుపంచుకునేవాడే అత్యుత్తమ మిత్రుడు; అతడు అర్థం మరియు ధర్మం యొక్క స్వభావాన్ని తెలిసినవాడు. తండ్రిపై ఉన్నట్లుగా అతనిపై నీకు విశ్వాసం ఉండాలి.
12.80.26
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् ।
एकार्थे हेतुभूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ १२.८०.२६ ॥
ఇద్దరినీ గానీ ముగ్గురినీ గానీ సలహాదారులుగా నియమించకూడదు; వారు ఒకరినొకరు సహించకపోవచ్చు. ఒకే ప్రయోజనం కోసం కలసినవారిలోనూ ఎప్పుడూ భేదం కలగవచ్చు.
12.80.27
कीर्तिप्रधानो यस्त स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः ।
समर्थान्यश्च न द्वेष्टि नानर्थान्कुरुते च यः ॥ १२.८०.२७ ॥
కీర్తికి ప్రాధాన్యమిచ్చేవాడు, తగిన సమయంలో స్థిరంగా ఉండేవాడు, సమర్థులను ద్వేషించనివాడు, అనర్థాలు చేయనివాడు, అతడే (సలహాదారుగా ఉండాలి).
12.80.28
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ।
दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२८ ॥
కామం, భయం, లోభం లేదా కోపం వల్ల ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టనివాడు, దక్షుడు, తగినంత మాటకారి అయినవాడే నీకు సన్నిహిత (సలహాదారుడు) కావాలి.
12.80.29
कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरविकत्थनः ।
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः ॥ १२.८०.२९ ॥
కులీనుడు, శీలసంపన్నుడు, ఓర్పు కలవాడు, ఆత్మస్తుతి చేయనివాడు, శూరుడు, ఉత్తముడు, విద్వాంసుడు, తగిన ప్రతిస్పందనలో నిపుణుడు.
12.80.30
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः ।
पूजिताः संबिभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ १२.८०.३० ॥
ఇలాంటివారినే మంత్రులుగా నియమించాలి; అన్ని పనులలో నిలిచినవారై, గౌరవించబడినవారై, (బహుమతులు) పంచుకున్నవారై, మంచి సహాయకులై, సరిగా నిర్వర్తించేవారై ఉండాలి.
12.80.31
कृत्स्नप्रेते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु ।
युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्त्युत ॥ १२.८०.३१ ॥
పూర్తి అధికారంతో తగిన పనులలో నియమించబడినవారు, గొప్ప కార్యాలలో నియోగించబడినవారు నిశ్చయంగా శ్రేయస్సును కలిగిస్తారు.
12.80.32
एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा ।
अनुतिष्ठन्ति चैवार्थमाचक्षाणाः परस्परम् ॥ १२.८०.३२ ॥
వీరు ఒకరితో ఒకరు పోటీపడుతూ ఎల్లప్పుడూ పనులు చేస్తారు; పరస్పరం ప్రయోజనాన్ని తెలియజేసుకుంటూ దాన్ని నెరవేరుస్తారు.
12.80.33
ज्ञातिभ्यो बिभियाश्चैव मृत्योरिव यतस्तदा ।
उपराजेव राजर्धि ज्ञातिर्न सहते सदा ॥ १२.८०.३३ ॥
బంధువులకు మృత్యువులా భయపడాలి; ఎందుకంటే, రాజర్షీ, ఒక బంధువు ఉపరాజును సహించనట్లు ఎల్లప్పుడూ సహించడు.
12.80.34
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ।
नान्यो ज्ञातेर्महाबाहो विनाशमभिनन्दति ॥ १२.८०.३४ ॥
ఓ మహాబాహూ, ఋజువర్తనుడు, మృదువైనవాడు, ఉదారుడు, సిగ్గుగలవాడు, సత్యవాది అయినవాని వినాశాన్ని బంధువు తప్ప మరెవ్వడూ ఆనందించడు.
12.80.35
अज्ञातयोऽप्यसुखदा ज्ञातयोऽपि सुखावहाः ।
अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे चाभिभवन्त्युत ॥ १२.८०.३५ ॥
బంధువులు కాని వారు కూడా దుఃఖం కలిగిస్తారు; బంధువులు సుఖాన్ని కలిగిస్తారు. బంధువులు లేనివాడిని ఇతరులు అణచివేస్తారు.
12.80.36
निकृतस्य नरैरन्यैर्ज्ञातिरेव परायणम् ।
नान्यो निकारं सहते ज्ञातिर्ज्ञातेः कदाचन ॥ १२.८०.३६ ॥
ఇతర మనుషులచే అవమానించబడినవాడికి ఆశ్రయం బంధువే; ఇతరుడు అవమానాన్ని సహించడు, బంధువు బంధువు అవమానాన్ని ఎన్నడూ సహించడు.
12.80.37
आत्मानमेव जानाति निकृतं बान्धवैपरि ।
तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं चैव लक्ष्यते ॥ १२.८०.३७ ॥
బంధువులచే అవమానింపబడినవాడు తనను తాను బాగా తెలుసుకుంటాడు. వారిలో గుణాలూ ఉంటాయి, గుణహీనతలూ కనిపిస్తాయి.
12.80.38
नाज्ञातिरनुगृह्णाति नाज्ञातिर्वृद्धिमश्नुते ।
उभयं ज्ञातिवर्गेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.८०.३८ ॥
బంధువుకానివాడు అనుగ్రహించడు; బంధువుకానివాడు అభివృద్ధి పొందడు. బంధువర్గాలలో మంచీ చెడూ రెండూ కనిపిస్తాయి.
12.80.39
संमानयेत्पूजयेच्च वाचा नित्यं च कर्मणा ।
कुर्याच्च प्रियमेतेभ्यो नाप्रियं किंचिद चरेत् ॥ १२.८०.३९ ॥
వారిని గౌరవించాలి, పూజించాలి; మాటతోనూ చేతతోనూ ఎల్లప్పుడూ. వీరికి ప్రియమైనదే చేయాలి, అప్రియమైనది ఏదీ చేయరాదు.
12.80.40
विश्वस्तवदविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा ।
न हि दोषो गुणो वेति निरूप्यस्तेषु दृश्यते ॥ १२.८०.४० ॥
వారి పట్ల ఎల్లప్పుడూ నమ్మకంతోనూ అపనమ్మకంతోనూ ప్రవర్తించాలి. వారిలో దోషమా గుణమా అనేది నిర్ణయించాలి; ఎందుకంటే వారిలో రెండూ కనిపిస్తాయి.
12.80.41
अस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति ततो मित्रं भवन्त्यपि ॥ १२.८०.४१ ॥
ఈ విధంగా ప్రవర్తించే, అప్రమత్తుడైన మనిషి పట్ల శత్రువులు కూడా ప్రసన్నులవుతారు; తరువాత వారు మిత్రులు కూడా అవుతారు.
12.80.42
य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रे मध्यस्थे चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.८०.४२ ॥
ఎవరైతే ఈ విధంగా ఎల్లప్పుడూ బంధుసంబంధ వర్గంలో, మిత్రులు, శత్రువులు, తటస్థుల పట్ల ప్రవర్తిస్తాడో, అతడు చిరకాలం కీర్తిలో నిలిచి ఉంటాడు.