ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.80.1
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं पितामह ॥ १२.८०.१ ॥
ଅତି ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଲୋକ ଏକାକୀ, ସହାୟକ ବିନା କରିବା କଷ୍ଟକର। ହେ ପିତାମହ, ତେବେ ସହାୟକ ବିନା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କେତେ କଷ୍ଟକର ହେବ?
12.80.2
किंशीलः किंसमाचारो राज्ञो यः सचिवो भवेत् ।
कीदृशे विश्वसेद्राजा कीदृशे न च विश्वसेत् ॥ १२.८०.२ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସଚିବ କିପରି ସ୍ୱଭାବ ଓ ଆଚରଣର ହେବା ଉଚିତ? ରାଜା କିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ଓ କିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ?
12.80.3
चतुर्विधानि मित्राणि राज्ञां राजन्भवन्त्युत ।
सहार्थो भजः निश्च सहजः कृत्रिमस्तथा ॥ १२.८०.३ ॥
ହେ ରାଜନ, ରାଜାମାନଙ୍କର ମିତ୍ର ଚାରି ପ୍ରକାରର ହୁଅନ୍ତି: ସହାର୍ଥ, ଭଜ, ସହଜ ଓ କୃତ୍ରିମ।
12.80.4
धर्मात्मा पञ्चमं मित्रं स तु नैकस्य न द्वयोः ।
यतो धर्मस्ततो वा स्यान्मध्यस्थो वा ततो भवेत् ॥ १२.८०.४ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ପଞ୍ଚମ ମିତ୍ର; ସେ ଜଣକର କିମ୍ବା ଦୁଇଜଣଙ୍କର ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ସେଠି ସେ ରହେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହେ।
12.80.5
यो यस्यार्थो न रोचेत न तं तस्य प्रकाशयेत ।
मित्राणां प्रकृतिर्नास्ति त्वमित्राणां च भारत।
उपकाराद्भवेन्मित्रमपकाराद्भवेदरिः ॥ १२.८०.५ ॥
ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯାହାକୁ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ, ତାହା ତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ସ୍ଥିର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଉପକାରରୁ ମିତ୍ର ହୁଏ, ଅପକାରରୁ ଶତ୍ରୁ ହୁଏ।
12.80.6
यस्यैव हि मनुष्यस्य नरो मरणमृच्छति ।
तस्य पर्यागते काले पुनर्जीवितुमिच्छति ॥ १२.८०.६ ॥
ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟକୁ ଆସେ, ତାହାର ସେ ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ପୁଣି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.80.7
धर्माधर्मेण राजानश्चरन्ति विजिगीषवः ।
चतुर्णां मध्यमौ श्रेष्ठौ नित्यं शङ्क्यौ तथाऽपरौ।
सर्वे नित्यं शङ्कितव्याः प्रत्यक्षं कार्यमात्मनः ॥ १२.८०.७ ॥
ବିଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜାମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଚାରିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଦୁଇ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇ ସର୍ବଦା ସନ୍ଦେହଯୋଗ୍ୟ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସମସ୍ତେ ସର୍ବଦା ସତର୍କତାରେ ସନ୍ଦେହଯୋଗ୍ୟ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
12.80.8
न हि राज्ञा प्रमादो वै कर्तव्यो मित्ररक्षणे ।
प्रमादिनं हि राजानं लोकाः परिभवन्त्युत ॥ १२.८०.८ ॥
ରାଜା ମିତ୍ରରକ୍ଷାରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରମାଦୀ ରାଜାକୁ ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
12.80.9
असाधुः साधुतामेति साधुर्भवति दारुणः ।
अरिश्च मित्रं भवति मित्रं चापि प्रदुष्यति ॥ १२.८०.९ ॥
ଦୁଷ୍ଟ ସାଧୁତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସାଧୁ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ। ଶତ୍ରୁ ମିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏ।
12.80.10
अनित्यचित्तः पुरुषस्तस्मिन्को जातु विश्वसेत् ।
तस्मात्प्रधानं यत्कार्यं प्रत्यक्षं तत्समाचरेत् ॥ १२.८०.१० ॥
ଅସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିଏ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ? ତେଣୁ ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
12.80.11
एकान्तेन हि विश्वासः कृत्स्नो कर्मार्थनाशकः ।
अविश्वासश्च सर्वत्र मृत्युर्नापि विशिष्यते ॥ १२.८०.११ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନ ଉଭୟର ନାଶ କରେ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଅବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ କମ ନୁହେଁ।
12.80.12
अकालमृत्युर्विश्वासोऽविश्वसन्हि विपद्यते ।
यस्मिन्करोति विश्वासमिच्छतस्तस्य जीवति ॥ १२.८०.१२ ॥
ବିଶ୍ୱାସ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରି; ଅବିଶ୍ୱାସୀ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯାହାଙ୍କୁ କେହି ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକଙ୍କ ଜୀବନ ତାହାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
12.80.13
तस्माद्विश्वसितव्यं च शङ्कितव्यं च केषुचित् ।
एषा नीतिगतिस्तात लक्ष्मीश्चैषा सनातनी ॥ १२.८०.१३ ॥
ତେଣୁ କେତେକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କେତେକଙ୍କ ବିଷୟରେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ହେ ବତ୍ସ, ଏହା ହିଁ ନୀତିର ପଥ; ଏହା ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ।
12.80.14
यं मन्येत ममाभावादिममर्थागमः स्पृशेत् ।
नित्यं तस्माच्छङ्कितव्यममित्रं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१४ ॥
ମୋ ଅଭାବରେ ଏହି ଧନଲାଭ ତାକୁ ମିଳିବ ବୋଲି ଯାହାକୁ କେହି ଭାବେ, ତା ପ୍ରତି ସଦା ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ; ତାକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.80.15
यस्य क्षेत्रादप्युदकं क्षेत्रमन्यस्य गच्छति ।
न तत्रानिच्छतस्तस्य भिद्येरन्सर्वसेतवः ॥ १२.८०.१५ ॥
ଯାହାର କ୍ଷେତରୁ ପାଣି ଅନ୍ୟର କ୍ଷେତକୁ ଯାଏ, ତାର ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯିବ।
12.80.16
तथैवात्युदकाद्भीतस्तस्य भेदनमिच्छति ।
यमेवंलक्षणं विद्यात्तममित्रं विदुर्बुधाः ॥ १२.८०.१६ ॥
ସେହିପରି ଅତ୍ୟଧିକ ପାଣିକୁ ଭୟ କରି ଯେ ତାର ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.80.17
यस्तु वृद्ध्या न तप्येत क्षये दीनतरो भवेत् ।
एतदुत्तममित्रस्य निमित्तमभिचक्षते ॥ १२.८०.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେ ବୃଦ୍ଧିରେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ କ୍ଷତିରେ ଅଧିକ ଦୀନ ହୁଏ — ଏହା ଶତ୍ରୁର ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.80.18
यन्मन्येत ममाभावादस्याभावो भवेदिति ।
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं यथा पितरी वै तथा ॥ १२.८०.१८ ॥
ମୋ ଅଭାବରେ ତା'ରୁ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ହେବ ବୋଲି ଯାହାର ବିଷୟରେ ଭାବାଯାଏ, ତା'ଠାରେ ହିଁ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ — ଯେପରି ମାତା-ପିତାଙ୍କଠାରେ ରଖାଯାଏ।
12.80.19
तं शक्त्या वर्तमानं च सर्वतः परिबृंहयेत् ।
नित्यं क्षताद्वारयति यो धर्मेष्वपि कर्मसु ॥ १२.८०.१९ ॥
ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣକାରୀଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ସର୍ବଦା କ୍ଷତିରୁ ନିବାରଣ କରେ (ସେ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ର)।
12.80.20
क्षताद्भीतं विजानीयादुत्तमं मित्रलक्षणम् ।
ये यस्य क्षयमिच्छन्ति ते तस्य रिपवः स्मृताः ॥ १२.८०.२० ॥
କ୍ଷତିରୁ ଭୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ କାହାର କ୍ଷୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଗଣାଯାଆନ୍ତି।
12.80.21
व्यसनान्नित्यभीतो यः समृद्ध्या यो न दुष्यति ।
यत्स्यादेवंविधं मित्रं तदात्मसममुच्यते ॥ १२.८०.२१ ॥
ବିପଦରୁ ସର୍ବଦା ଭୟ କରୁଥିବା ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ନ ବିଗଡ଼ୁଥିବା ମିତ୍ର ନିଜ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.80.22
रूपवर्णस्वरोपेतस्तितिक्षुरनसूयकः ।
कुलीनः शीलसंपन्नः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२२ ॥
ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱରରେ ଯୁକ୍ତ, ସହନଶୀଳ, ଈର୍ଷାହୀନ, କୁଳୀନ ଓ ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନ — ସେ ତୁମର ନିକଟତମ ସମାନ ହେଉ।
12.80.23
मेधावी स्मृतिमान्दक्षः प्रकृत्या चानृशंस्यवान् ।
यो मानितोऽमानितो वा न सन्तुष्येत्कथंचन ॥ १२.८०.२३ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସ୍ମୃତିମାନ, ଦକ୍ଷ, ସ୍ୱଭାବରେ ଦୟାଳୁ — ଯିଏ ସମ୍ମାନିତ ବା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.80.24
ऋत्विग्वा यदि वाऽऽचार्यः सखा वाऽत्यंतसत्कृतः ।
गृहे वसेदमात्यस्ते स स्यात्परमपूजितः ॥ १२.८०.२४ ॥
ଋତ୍ୱିକ୍, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତ୍କୃତ ମିତ୍ର ଯଦି ତୁମ ଘରେ ରହେ, କିମ୍ବା ତୁମର ଅମାତ୍ୟ ହୁଏ, ସେ ପରମ ପୂଜିତ ହେଉ।
12.80.25
संविद्याः परमं मित्रं प्रकृतिं चार्थधर्मयोः ।
विश्वासस्ते भवेत्तत्र यथा पितरि वै तथा ॥ १२.८०.२५ ॥
ପରାମର୍ଶରେ ସହଭାଗୀ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ; ସେ ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣନ୍ତି। ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତୁମର ସେପରି ବିଶ୍ୱାସ ରହୁ।
12.80.26
नैव द्वौ न त्रयः कार्या न मृष्येरन्परस्परम् ।
एकार्थे हेतुभूतानां भेदो भवति सर्वदा ॥ १२.८०.२६ ॥
ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶଦାତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସହି ନ ପାରନ୍ତି। ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଭେଦ ଉପୁଜିପାରେ।
12.80.27
कीर्तिप्रधानो यस्त स्याद्यश्च स्यात्समये स्थितः ।
समर्थान्यश्च न द्वेष्टि नानर्थान्कुरुते च यः ॥ १२.८०.२७ ॥
ଯିଏ ମୁଖ୍ୟତଃ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଏ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଦୃଢ଼ ରହେ, ସମର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା ନକରେ ଓ ଅନର୍ଥ ନକରେ, ସେ (ପରାମର୍ଶଦାତା ହେବା ଉଚିତ)।
12.80.28
यो न कामाद्भयाल्लोभात्क्रोधाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ।
दक्षः पर्याप्तवचनः स ते स्यात्प्रत्यनन्तरः ॥ १२.८०.२८ ॥
ଯିଏ କାମ, ଭୟ, ଲୋଭ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଯୋଗୁ ଧର୍ମ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ଦକ୍ଷ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବାଗ୍ମୀ, ସେ ତୁମର ନିକଟତମ (ପରାମର୍ଶଦାତା) ହେଉ।
12.80.29
कुलीनः शीलसंपन्नस्तितिक्षुरविकत्थनः ।
शूरश्चार्यश्च विद्वांश्च प्रतिपत्तिविशारदः ॥ १२.८०.२९ ॥
କୁଳୀନ, ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନ, ସହିଷ୍ଣୁ, ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ନକରନ୍ତି, ବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଉଚିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ନିପୁଣ ହେଉ।
12.80.30
एते ह्यमात्याः कर्तव्याः सर्वकर्मस्ववस्थिताः ।
पूजिताः संबिभक्ताश्च सुसहायाः स्वनुष्ठिताः ॥ १२.८०.३० ॥
ଏମାନଙ୍କୁ ହିଁ ମନ୍ତ୍ରୀ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସମ୍ମାନିତ, (ପୁରସ୍କାର) ବାଣ୍ଟି ହୋଇଥିବା, ଉତ୍ତମ ସହାୟକ ଓ ଠିକ୍ ଭାବରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନକାରୀ ହୁଅନ୍ତି।
12.80.31
कृत्स्नप्रेते विनिक्षिप्ताः प्रतिरूपेषु कर्मसु ।
युक्ता महत्सु कार्येषु श्रेयांस्युत्पादयन्त्युत ॥ १२.८०.३१ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ସହ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୋଜିତ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲ୍ୟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.80.32
एते कर्माणि कुर्वन्ति स्पर्धमाना मिथः सदा ।
अनुतिष्ठन्ति चैवार्थमाचक्षाणाः परस्परम् ॥ १२.८०.३२ ॥
ଏମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରି ସର୍ବଦା କର୍ମ କରନ୍ତି; ପରସ୍ପରକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇ ତାହା ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।
12.80.33
ज्ञातिभ्यो बिभियाश्चैव मृत्योरिव यतस्तदा ।
उपराजेव राजर्धि ज्ञातिर्न सहते सदा ॥ १२.८०.३३ ॥
ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ହେ ରାଜର୍ଷି, ଜଣେ ଆତ୍ମୀୟ ଉପରାଜାକୁ ଯେପରି ସହ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ସେପରି ସର୍ବଦା ସହ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
12.80.34
ऋजोर्मृदोर्वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ।
नान्यो ज्ञातेर्महाबाहो विनाशमभिनन्दति ॥ १२.८०.३४ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ସରଳ, କୋମଳ, ଉଦାର, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିନାଶରେ ଆତ୍ମୀୟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.80.35
अज्ञातयोऽप्यसुखदा ज्ञातयोऽपि सुखावहाः ।
अज्ञातिमन्तं पुरुषं परे चाभिभवन्त्युत ॥ १२.८०.३५ ॥
ଅଜ୍ଞାତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି; ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଆଣନ୍ତି। ଆତ୍ମୀୟହୀନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ପରାଭୂତ କରନ୍ତି।
12.80.36
निकृतस्य नरैरन्यैर्ज्ञातिरेव परायणम् ।
नान्यो निकारं सहते ज्ञातिर्ज्ञातेः कदाचन ॥ १२.८०.३६ ॥
ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ଆତ୍ମୀୟ ହିଁ; ଅନ୍ୟ କେହି ଅପମାନ ସହେ ନାହିଁ, ଆତ୍ମୀୟ କେବେ ବି ଆତ୍ମୀୟର ଅପମାନ ସହେ ନାହିଁ।
12.80.37
आत्मानमेव जानाति निकृतं बान्धवैपरि ।
तेषु सन्ति गुणाश्चैव नैर्गुण्यं चैव लक्ष्यते ॥ १२.८०.३७ ॥
ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଥାଏ ଏବଂ ଗୁଣହୀନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
12.80.38
नाज्ञातिरनुगृह्णाति नाज्ञातिर्वृद्धिमश्नुते ।
उभयं ज्ञातिवर्गेषु दृश्यते साध्वसाधु च ॥ १२.८०.३८ ॥
ଯେ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ସେ କୃପା କରେ ନାହିଁ; ଯେ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ। ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦୁଇଟି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
12.80.39
संमानयेत्पूजयेच्च वाचा नित्यं च कर्मणा ।
कुर्याच्च प्रियमेतेभ्यो नाप्रियं किंचिद चरेत् ॥ १२.८०.३९ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବାଣୀ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା। ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ, କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.80.40
विश्वस्तवदविश्वस्तस्तेषु वर्तेत सर्वदा ।
न हि दोषो गुणो वेति निरूप्यस्तेषु दृश्यते ॥ १२.८०.४० ॥
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ବିଶ୍ୱାସୀ ପରି ଏବଂ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ନା ଗୁଣ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
12.80.41
अस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्याप्रमादिनः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति ततो मित्रं भवन्त्यपि ॥ १२.८०.४१ ॥
ଏପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ସତର୍କ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
12.80.42
य एवं वर्तते नित्यं ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रे मध्यस्थे चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.८०.४२ ॥
ଯିଏ ଏପରି ସର୍ବଦା ବନ୍ଧୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମଣ୍ଡଳରେ, ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯଶରେ ସ୍ଥିତ ରହେ।