Mahābhārata · Adhyāya 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
Señor de los pueblos, ¿cómo deben ser los miembros de la asamblea, los ayudantes y amigos, y también el séquito y los ministros, abuelo?
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
Quienes son modestos, dominados en sí mismos, dotados de verdad y rectitud, y capaces de hablar con propiedad: esos deben ser los miembros de vuestra asamblea.
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
Hijo de Kuntī, que tus ministros sean muy valientes, devotos de los brahmanes, muy instruidos, bien satisfechos y llenos de gran ardor en sus tareas.
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
Descendiente de Bharata, en todas las calamidades debes procurarte precisamente estos ayudantes.
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
El hombre de noble cuna, siempre honrado, no oculta su capacidad. Esté contento o descontento, afligido o incluso arruinado, devuelve con creces el mismo servicio cuando ha sido bien atendido.
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
Los de noble cuna, naturales de la tierra, sabios, apuestos, muy instruidos, audaces y leales: esos deben ser tu séquito.
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
Hombres de baja cuna, codiciosos, crueles y desvergonzados, hijo mío, te servirán solo mientras tengan las manos húmedas.
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
En todos los asuntos el rey debe siempre nombrar ministros de noble linaje, de buena conducta, que entiendan las señales, sean firmes, conozcan las normas del lugar y del tiempo y busquen el bien de los asuntos de su señor.
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
Aquellos a quienes consideres partícipes del beneficio, con riquezas, honor, ofrendas, respeto y placeres grandes y pequeños que agraden, esos serán partícipes de la felicidad.
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
Quienes tienen conducta inquebrantable, son sabios, de buena conducta, observan sus votos, siempre buscan tu bien, no son mezquinos y dicen la verdad, jamás te abandonarán.
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
A los hombres innobles y de mente torpe que no conocen el código acordado debes evitarlos, y también a los que han caído del código acordado.
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
No debe desear abandonar un grupo y tomar el partido de uno solo; si ocurre, y uno solo es mejor que muchos, por él puede abandonar el grupo.
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
Esta es la señal de la excelencia: aquel en quien se ve el valor, para quien la fama es lo primero y que se mantiene firme en el momento oportuno.
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
Quien honra a los capaces, no compite con quienes no deben ser rivales, y no abandona el dharma por deseo, miedo, ira ni codicia.
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
Que él sea tu auxiliar en el consejo: libre de orgullo, muy hábil en el hablar, dueño de sí y dotado de honor, probado en toda circunstancia.
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
De buen linaje y noble familia, paciente, dueño de sí, valiente, agradecido y veraz: esta, hijo de Pṛthā, es la señal de la excelencia.
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
Para el hombre que así se conduce y entiende, incluso los enemigos se apaciguan y se hacen amigos.
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
Después de esto, el rey, dueño de sí, de sabiduría consumada y deseoso de prosperidad, debe examinar las virtudes y defectos de sus ministros.
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
Por parientes, hombres de confianza, de noble linaje, nacidos en su propia tierra, que no pueden ser sobornados, que no son desleales y que han sido bien probados en todo sentido.
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
Hombres de linaje yavana, versados en el Veda, igualmente servidores hereditarios y libres de orgullo: estos deben ser escogidos por quien desea prosperidad y aspira a ser rey.
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
Su inteligencia es disciplinada y su naturaleza excelente; poseen brillo, firmeza, paciencia, pureza, lealtad, solidez y constancia.
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
Tras probar siempre sus cualidades, el rey debe nombrar como ministros a hombres de carácter maduro, capaces de cargar con responsabilidades, libres de las cinco pruebas de engaño y eficaces en los asuntos.
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
Hombres elocuentes y capaces en el habla, valientes, diestros en el trato, de noble familia, dotados de valor, que entienden las señas y no son severos.
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
Oh rey, siempre se debe nombrar como consejeros, en todos los asuntos, a quienes conocen las normas del lugar y del tiempo y buscan el bienestar de los asuntos de su señor.
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
Quien se asocia con quienes carecen de brillo nunca llega a una decisión firme; ciertamente siembra la duda en todas las empresas.
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
Igualmente, un ministro de poco saber, aunque sea de noble linaje y esté dotado de dharma, riqueza y placer, no es capaz de examinar el consejo.
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
Igualmente, un hombre de baja cuna, aunque muy docto, se extravía en asuntos que requieren deliberación, ciego como quien no tiene guía.
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
Quien tiene una resolución inestable, aunque sea inteligente, perciba lo que viene y conozca los medios, no es capaz de llevar un asunto a término durante mucho tiempo.
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
Una acción no se consuma solo con retomarla una y otra vez; y aquí la reflexión de un hombre de mala mente que no ha aprendido las distinciones no tiene éxito.
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
En un ministro que no es leal no surge la confianza; por ello, nunca se debe revelar el consejo a quien no es leal.
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
Unido a los ministros, el hombre tortuoso ciertamente afligirá al rey, como el fuego que, entrando por las aberturas hechas por el viento, quema un árbol.
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
Un amo airado a veces incluso destituye a alguien de su puesto, lo injuria con palabras encendidas y después vuelve a apaciguarse.
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
Un hombre leal puede soportar todo esto; y la ira de los ministros puede ser como el estallido de un rayo.
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
Pero en los asuntos se debe consultar a aquel hombre que, con deseo de agradar a su señor, calma esos arrebatos y permanece igual en el gozo y en el dolor.
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
Un hombre tortuoso, aunque sea leal al rey y esté dotado de otras virtudes y de sabiduría, aun así no merece oír el consejo secreto del rey.
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
Quien está unido a los enemigos y no estima a los demás debe ser reconocido como no amigo de tal clase; no merece oír el consejo.
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
El ignorante, impuro, arrogante, que sirve a los enemigos, presume, no es amigo, es colérico y codicioso, no es digno de escuchar consejo.
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
Un recién llegado, aunque sea leal, muy instruido, honrado o con parte, no es digno de escuchar consejo.
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
Aquel cuyo padre fue antes injuriado por medios injustos y luego honrado y restablecido, tampoco es digno de escuchar consejo.
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
Aquel a quien un amigo llamó aun por una pequeña tarea, y que además posee otras cualidades, tampoco es digno de escuchar consejo.
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
Aquel de sabiduría adiestrada, inteligente, sabio, natural del país, puro y recto en todas sus acciones, es digno de escuchar consejo.
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
Aquel dotado de conocimiento y discernimiento, que conoce la naturaleza de las cosas, comprende a otros y a sí mismo, y es amigo del rey y su igual, es digno de escuchar consejo.
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
Quien es veraz, dotado de buen carácter, profundo, modesto, gentil y de linaje heredado de padres y abuelos, ese es digno de escuchar el consejo.
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
Quien está satisfecho, honrado por los buenos, no es arrogante, odioso ni malvado, conoce el consejo y el momento, y es valiente, ese es digno de escuchar el consejo.
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
A quien es capaz de someter a todo este mundo por la conciliación, hay que darle el consejo; y, oh rey, lo mismo a quien desea imponer castigo.
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
Aquel en quien los habitantes de la ciudad y del campo han depositado su confianza conforme al dharma, que es guerrero y experto en la política, ese es digno de escuchar el consejo.
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
Por tanto, los ministros deben estar dotados de todas estas cualidades, bien honrados, conocedores de los elementos del Estado, eminentes y excelentes, deseosos de grandes empresas.
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
Uno debe observar las debilidades tanto en los propios elementos del Estado como en los del enemigo; pues el reino del rey prospera desde la raíz del consejo de sus ministros.
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
El enemigo no debe ver su debilidad; debe perseguir al enemigo en sus puntos débiles. Como la tortuga oculta sus miembros, debe proteger su propia brecha.
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
Quienes reciben el consejo del rey son los ministros sabios. El rey es la fortaleza firme del consejo; los demás son los miembros del consejo, como los muslos.
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
Se dice que el reino se funda en los espías, y esa es la esencia del consejo. Aquí los ministros siguen a su señor por su sustento.
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
Habiendo dominado la embriaguez, la ira, el orgullo y la envidia, y siempre situado más allá de las cinco pruebas, debe deliberar junto con sus ministros.
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
Habiendo comprendido la deliberación triple de aquellos tres y fijando en ella la mente, debe mostrar, en el momento del consejo final, su propia resolución y la del enemigo.
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
Acudiendo a quienes conocen el dharma, la riqueza y el placer, debe consultar a un maestro y a un brahmán. Dedicado al resultado, cuando haya tomado una resolución y sea capaz, debe conducir sin apego ese camino de consejo.
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
Así debe deliberarse siempre, dicen quienes conocen la verdad y el sentido cierto del consejo. Por eso, el consejo capaz de mantener unido al pueblo debe conducirse siempre de esta manera.
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
Enanos, jorobados, los demacrados, cojos, ciegos, los torpes, mujeres y eunucos no deben ser admitidos de ningún modo; ni nadie debe estar aquí de través, ni delante, detrás, arriba o abajo.
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
Subiendo a la azotea de una casa, o igualmente a un lugar vacío y abierto, libre de hierba kuśa y kāśa, evitando todas las faltas de habla y de gestos corporales, debe deliberarse sobre el asunto en el momento oportuno.