மகாபாரதம் · அத்தியாயம் 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
மக்களின் தலைவரே, அவைஉறுப்பினர்களும் உதவியாளர்களும் நண்பர்களும், மேலும் அமைச்சர்களும் பரிவாரங்களும் எத்தகையவராக இருக்க வேண்டும், பிதாமகரே?
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
நாணமுள்ளவர்களும், அடக்கமுடையவர்களும், உண்மையும் நேர்மையும் கொண்டவர்களும், நன்கு பேசும் திறமை உடையவர்களுமே உங்கள் அவை உறுப்பினர்களாக இருக்க வேண்டும்.
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
குந்தியின் மகனே, அமைச்சர்கள் மிகுந்த வீரர்களாகவும், பிராமணர்களைப் போற்றுபவர்களாகவும், பல கற்றவர்களாகவும், நன்கு திருப்தியுடையவர்களாகவும், செயல்களில் பெரும் ஊக்கமுடையவர்களாகவும் இருக்க வேண்டும்.
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
பரதரின் வழித்தோன்றலே, எல்லா இடர்களிலும் இத்தகைய உதவியாளர்களையே நீ நாட வேண்டும்.
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
நற்குடியில் பிறந்தவன் எப்போதும் போற்றப்பட்டால் தன் ஆற்றலை மறைப்பதில்லை; மகிழ்ந்தாலும் அதிருப்தியுற்றாலும், துன்புற்றாலும் கொல்லப்பட்டாலும், பேணப்பட்டவன் மிகுதியாகவே அதே பணியை மீண்டும் செய்கிறான்.
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
நற்குடிப் பிறந்தவர்களும், நாட்டில் பிறந்தவர்களும், அறிவுடையவர்களும், அழகுடையவர்களும், பல கற்றவர்களும், துணிவுள்ளவர்களும், பற்றுடையவர்களுமே உங்கள் பரிவாரமாக இருக்க வேண்டும்.
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
தாழ்ந்த குலத்தவரும், பேராசை கொண்டவரும், கொடியவரும், வெட்கமற்றவருமானோர், அன்பான மகனே, கையில் ஈரம் இருக்கும் வரையே உன்னை வணங்குவார்கள்.
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
அரசன் எப்போதும் எல்லா விவகாரங்களிலும் உயர்குடியினரும், நல்லொழுக்கம் நிறைந்தவரும், குறிப்பறிந்தவரும், உறுதியானவரும், இடம் காலத்தின் விதிகளை அறிந்தவரும், அரசனின் நலனை விரும்புபவருமான அமைச்சர்களை நியமிக்க வேண்டும்.
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
செல்வம், மரியாதை, அர்க்கியம், சத்காரம், உயர்ந்த தாழ்ந்த இன்ப போகங்கள் ஆகியவற்றால் எவர்களை நீ பயனில் பங்குபெறுவோராகக் கருதுகிறாயோ, அவர்களே இன்பத்தின் பங்காளிகள் ஆவர்.
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
நிலைத்த நடத்தையுடையோர், அறிஞர், நல்லொழுக்கமுள்ளோர், விரதம் காப்போர், எப்போதும் நலம் விரும்புவோர், பெருந்தன்மையுள்ள, உண்மை பேசும் அவர்கள் உன்னை ஒருபோதும் கைவிடார்.
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
அனார்யர்களும், மந்த புத்தியுள்ளோரும், ஒழுங்குகளை அறியாதவர்களும், ஒழுங்கிலிருந்து தவறியவர்களும் — அவர்களிடமிருந்து நீ விலகியிருக்க வேண்டும்.
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
ஒரு குழுவை விட்டுவிட்டு ஒருவரின் பக்கம் சேர விரும்பக்கூடாது; அப்படி நேர்ந்தாலும், பலரைவிட ஒருவரே சிறந்தவராக இருந்தால், அவருக்காக அந்தக் குழுவை விட்டுவிடலாம்.
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
இதுவே நலத்தின் அடையாளம்: எவனிடம் வீரம் காணப்படுகிறதோ, புகழை முதன்மையாகக் கொள்பவனோ, சரியான காலத்தில் உறுதியாக நிற்பவனோ.
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
வல்லவர்களை மதிப்பவன், போட்டியிடத் தகாதவர்களுடன் போட்டியிடாதவன், காமத்தாலோ அச்சத்தாலோ சினத்தாலோ பேராசையாலோ தர்மத்தைக் கைவிடாதவன்.
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
பெருமையற்றவனும், மிக்க பேச்சுத்திறனுள்ளவனும், தன்னை வென்றவனும், மரியாதை கொண்டவனுமான அவனே உன் ஆலோசனைத் துணையாக இருக்கட்டும்; எல்லா நிலைகளிலும் சோதிக்கப்பட்டவன்.
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
நற்குடியில் பிறந்தவன், உயர் குலம் கொண்டவன், பொறுமையுள்ளவன், தன்னடக்கமுள்ளவன், வீரன், நன்றியுள்ளவன், உண்மையுள்ளவன்—பார்த்தா, இதுவே நலத்தின் அடையாளம்.
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
இவ்வாறு நடந்துகொள்ளும், அறிவுள்ள மனிதனுக்கு பகைவர்கள்கூட அமைதியடைகிறார்கள்; நண்பர்களாகவும் ஆகிறார்கள்.
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
இதன் பின்னர், தன்னடக்கமும் அறிவும் உள்ளவனாய் செல்வம் விரும்பும் அரசன், அமைச்சர்களின் குணதோஷங்களைச் சோதிக்க வேண்டும்.
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
உறவினர்கள், நம்பிக்கைக்குரியவர்கள், உயர்குடியினர், தம் நாட்டில் பிறந்தவர்கள், கைப்பற்ற முடியாதவர்கள், துரோகமற்றவர்கள், எல்லா வகையிலும் நன்கு சோதிக்கப்பட்டவர்கள் ஆகியோரால்.
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
யவன குலத்தவர்கள், வேதம் கற்றவர்கள், அவ்வாறே பரம்பரை ஊழியர்கள், அகங்காரமற்றவர்கள் ஆகியோரை, செழிப்பை விரும்பும் அரசனாக விரும்பும் மனிதன் நியமிக்க வேண்டும்.
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
இவர்களின் அறிவு பணிவுடையது, இயல்பும் நல்லது; இவர்களிடம் ஒளி, உறுதி, பொறுமை, தூய்மை, பற்று, நிலைத்தன்மை, திடம் உள்ளன.
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
அரசன் எப்போதும் அவர்களின் குணங்களைச் சோதித்து, முதிர்ந்த மனம் கொண்டவர்களையும், பொறுப்பைச் சுமக்கத் திறமையானவர்களையும், ஐந்து சூழ்ச்சிச் சோதனைகளைக் கடந்தவர்களையும், காரியம் நிறைவேற்றுபவர்களையும் நியமிக்க வேண்டும்.
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
சொல்லில் வல்லவர்கள், வீரர்கள், நடத்தையில் திறமையானவர்கள், உயர்குடியினர், மன உறுதி நிறைந்தவர்கள், குறிப்புகளை அறிந்தவர்கள், கடுமையற்றவர்கள் ஆகியோரை நியமிக்க வேண்டும்.
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
அரசே, இடம் மற்றும் காலத்தின் விதிகளை அறிந்தவர்களும், தலைவரின் காரியத்தையும் நலனையும் விரும்புபவர்களுமான மந்திரிகளை எல்லா காரியங்களிலும் எப்போதும் நியமிக்க வேண்டும்.
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
தாழ்ந்த தேஜஸ் உள்ளவர்களுடன் சேர்ந்தவன் ஒருபோதும் உறுதியான முடிவெடுக்க மாட்டான்; எல்லாச் செயல்களிலும் அவன் நிச்சயமாக ஐயத்தையே உண்டாக்குவான்.
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
இவ்வாறே குறைந்த கல்வியுள்ள அமைச்சன், நல்ல குலத்தில் பிறந்தவனாயினும், தர்ம அர்த்த காமங்களுடன் கூடியவனாயினும், ஆலோசனையை ஆராய்வதற்குத் தகுதியற்றவனாவான்.
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
அதுபோலவே தாழ்ந்த குலத்தவன், விரும்பியபடி பல நூல்களைக் கற்றவனாயினும், தலைவனில்லாதவனைப்போல் குருடனாகி ஆராய வேண்டிய செயல்களில் மயங்குவான்.
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
நிலையற்ற உறுதியுள்ளவன், புத்திமானாகவும், வரும் சூழலை அறிந்தவனாகவும், உபாயங்களை அறிந்தவனாகவும் இருந்தாலும், செயலை நீண்ட காலம் நிறைவேற்ற அவன் தகுதியற்றவன்.
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
வெறும் மீண்டும் மீண்டும் செயலை எடுத்துக்கொள்வதால் செயல் நிறைவேறாது; இங்கே நுட்பங்களைக் கேட்டறியாத தீய புத்தியுள்ளவனின் ஆராய்ச்சியும் பயனற்றது.
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
அன்பில்லாத அமைச்சனிடத்தில் நம்பிக்கை உண்டாகாது; ஆகையால் அன்பற்றவனுக்கு ஆலோசனையை ஒருபோதும் வெளிப்படுத்தக் கூடாது.
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
கபடமுள்ள அவன் அமைச்சர்களுடன் சேர்ந்து அரசனை நிச்சயமாக வருத்துவான்; காற்று உண்டாக்கிய துளைகள் வழியாக நுழையும் நெருப்பு மரத்தை எரிப்பது போல்.
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
சினம் கொண்ட தலைவன் ஒருபோது தன் பதவியிலிருந்தும் ஒருவனை நீக்குகிறான்; ஆத்திரத்துடன் வார்த்தைகளால் இகழ்கிறான்; பின்னர் மீண்டும் மனம் தணிகிறான்.
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
அன்பும் பக்தியும் உள்ளவன் இவற்றையெல்லாம் பொறுத்துக்கொள்ள முடியும்; அமைச்சர்களின் சினமும் இடியின் முழக்கம் போல இருக்கலாம்.
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
ஆனால் தலைவனை மகிழ்விக்கும் விருப்பத்தால் அவற்றைத் தணிப்பவனும், இன்பத்திலும் துன்பத்திலும் சமமாக இருப்பவனுமான மனிதனிடம் காரியங்களில் ஆலோசனை கேட்க வேண்டும்.
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
கபடமுள்ளவன், அரசனிடம் பற்றுடையவனாகவும், பிற நற்குணங்கள் நிறைந்தவனாகவும், அறிவுள்ளவனாகவும் இருந்தாலும், அரசனின் ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவன்.
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
எதிரிகளுடன் சேர்ந்தவனும், பிறரை மதிக்காதவனும் ஆன அத்தகையவனை நண்பனல்லாதவனாக அறிய வேண்டும்; அவன் ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவன்.
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
அறியாதவன், தூய்மையற்றவன், செருக்குள்ளவன், பகைவர்களுக்குச் சேவை செய்பவன், தற்பெருமை பேசுபவன், நண்பன் அல்லாதவன், கோபக்காரன், பேராசை கொண்டவன் ஆகியோர் ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவர்.
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
புதியவன் அன்பு கொண்டவனாயினும், பெரும் கல்வி கற்றவனாயினும், மரியாதை பெற்றவனாயினும், பங்கு பெற்றவனாயினும், ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவன்.
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
எவனுடைய தந்தை முன்பு அதர்மத்தால் துன்புறுத்தப்பட்டு அவமதிக்கப்பட்டாரோ, பின்பு மரியாதையுடன் மீண்டும் நிலைநாட்டப்பட்டாரோ, அவனும் ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவன்.
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
ஒரு சிறு வேலைக்காகவே நண்பனால் அழைக்கப்பட்டவன், பின்பு வேறு குணங்களுடன் இருந்தாலும், ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியற்றவன்.
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
பயிற்றுவிக்கப்பட்ட அறிவுடையவனும், நுண்ணறிவுள்ளவனும், ஞானியும், நாட்டைச் சேர்ந்தவனும், தூய்மையானவனும், எல்லாச் செயல்களிலும் நேர்மையானவனுமே ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியுடையவன்.
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
ஞானமும் விஞ்ஞானமும் நிறைந்தவனும், இயல்பை அறிந்தவனும், பிறரையும் தன்னையும் அறிந்தவனும், அரசனின் நண்பனும் தனக்கு நிகரானவனுமே ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியுடையவன்.
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
சத்தியம் பேசுபவர், நல்லொழுக்கம் நிறைந்தவர், ஆழ்ந்தவர், நாணமுள்ளவர், மென்மையானவர், தந்தை பாட்டனார் வழியில் வந்தவர் ஆகியோரே ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியுடையவர்.
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
மனநிறைவுடையவர், நல்லோரால் மதிக்கப்படுபவர், வெறுப்புக்கும் பாவத்துக்கும் உரியவர் அல்லாதவர், ஆலோசனையையும் காலத்தையும் அறிந்தவர், வீரர் ஆகியோரே ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியுடையவர்.
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
இவ்வுலகம் முழுவதையும் சாந்தியால் தன் வசப்படுத்த வல்லவனுக்கே ஆலோசனை கொடுக்க வேண்டும்; அரசே, தண்டனை கொடுக்க விரும்புபவனும் அவ்வாறே செய்ய வேண்டும்.
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
நகரத்தாரும் நாட்டுப்புறத்தாரும் யாரிடம் தர்மப்படி நம்பிக்கை வைத்திருக்கிறார்களோ, போர்வீரனும் அரசியல் அறிவில் வல்லவனுமான அவனே ஆலோசனையைக் கேட்கத் தகுதியுடையவன்.
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
ஆகவே இந்த எல்லா குணங்களுடனும் கூடியவர்களும், நன்கு மதிக்கப்பட்டவர்களும், அரசின் அங்கங்களை அறிந்தவர்களும், முதன்மையானவர்களும், பெரும் நோக்கம் கொண்டவர்களுமான அமைச்சர்கள் இருக்க வேண்டும்.
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
தன் அரசின் அங்கங்களிலும் பகைவரின் அங்கங்களிலும் உள்ள குறைபாடுகளை கவனித்து அறிய வேண்டும்; அமைச்சர்களின் ஆலோசனையின் வேரிலிருந்தே அரசனின் நாடு செழிக்கிறது.
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
எதிரி இவனுடைய குறையைக் காணக்கூடாது; குறைகளில் எதிரியைப் பின்தொடர வேண்டும். ஆமை தன் அவயவங்களை மறைப்பது போல, தன் இடைவெளியைக் காக்க வேண்டும்.
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
அரசனின் ஆலோசனையை ஏற்பவர்கள் அறிவுள்ள அமைச்சர்களே. அரசன் ஆலோசனையின் உறுதியான கோட்டை; மற்றவர்கள் ஆலோசனையின் அங்கங்கள், கால்களைப் போன்றவர்கள்.
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
அரசு உளவாளிகளை அடிப்படையாகக் கொண்டது என்றும், அது ஆலோசனையின் சாரம் என்றும் கூறப்படுகிறது. இங்கு அமைச்சர்கள் வாழ்க்கைக்காக அரசனைப் பின்பற்றுகின்றனர்.
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
மது, கோபம், செருக்கு, பொறாமை ஆகியவற்றை அடக்கி, எப்போதும் ஐந்து சோதனைகளுக்கு அப்பால் நின்று, அமைச்சர்களுடன் ஆலோசிக்க வேண்டும்.
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
அந்த மூவரின் மூவகை ஆய்வைப் புரிந்துகொண்டு, மனதை அதில் நிலைநிறுத்தி, இறுதி ஆலோசனைக் காலத்தில் தன் முடிவையும் எதிரியின் முடிவையும் காட்ட வேண்டும்.
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
தர்மம், அர்த்தம், காமம் அறிந்தவர்களை அணுகி, குருவிடமும் அந்தணரிடமும் கேட்க வேண்டும். விளைவுக்காக ஈடுபட்டு, அவன் முடிவெடுத்து வலிமை பெற்றபோது, பற்றின்றி அந்த ஆலோசனை வழியை நடத்த வேண்டும்.
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
இவ்வாறு ஆலோசனை எப்போதும் செய்யப்பட வேண்டும் என்று ஆலோசனையின் உண்மையையும் பொருளையும் உறுதியாக அறிந்தவர்கள் கூறுகின்றனர். எனவே மக்களை ஒன்றிணைத்து வைக்க வல்ல ஆலோசனையை எப்போதும் அவ்வாறே மேற்கொள்ள வேண்டும்.
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
குள்ளர்கள், கூனர்கள், மெலிந்தவர்கள், நொண்டிகள், குருடர்கள், மூடர்கள், பெண்கள், அலிகள் எவரும் எவ்வகையிலும் உள்ளே வரக்கூடாது; இங்கு குறுக்கே, முன்னே, பின்னே, மேலே, கீழே எவரும் இருக்கக்கூடாது.
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
வீட்டின் மேல்மாடியில் ஏறியோ, அல்லது அவ்வாறே வெறுமையான, திறந்த, குசப் புல்லும் காசப் புல்லும் இல்லாத இடத்திலோ ஏறி, பேச்சு மற்றும் உடல் குறிகளின் எல்லாக் குறைகளையும் தவிர்த்து, உரிய காலத்தில் காரியத்தை ஆலோசிக்க வேண்டும்.