マハーバーラタ · 章 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
民の主よ、議会の成員と助力者と友人、そして従者と大臣は、どのようであるべきでしょうか、祖父よ。
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
慎みがあり、自制し、真実と誠実を備え、適切に語ることのできる者たち——その者たちこそ、あなたの議会の成員であるべきです。
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
クンティーの子よ、大臣たちは非常に勇敢で、バラモンを敬い、多くを学び、よく満ち足り、務めに大いなる熱意を持つべきです。
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
バラタの子孫よ、あらゆる苦難において、まさにこれらの助力者を得ようと望むべきです。
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
高貴な生まれの人は、常に敬われれば己の力量を隠すことはない。喜んでいても不満でも、苦しんでいても、たとえ打ち倒されていても、大切に養われた者は、その同じ奉仕を豊かに返すのだ。
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
高貴な生まれで、その土地の出身、賢明で、容姿が美しく、多く学び、大胆で、忠実な者たち——その者たちこそ、あなたの従者であるべきです。
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
卑しい家柄で、貪欲で、残酷で、恥知らずの者たちは、わが子よ、手が濡れている間だけお前に仕えるだろう。
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
王は、すべての事柄において、家柄が高く、品行が良く、合図を理解し、堅固で、場所と時の規則を知り、主君の事の利益を求める者を、常に大臣に任ずべきである。
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
富、名誉、供物、敬意、そして大小さまざまな好ましい楽しみによって、お前が利益の分け前にあずかる者と見なす者たち、その者たちこそ幸福の分け前にあずかるであろう。
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
行いが揺るがず、学識があり、品行の正しく、誓戒を守り、常にお前の利益を求め、卑しくなく、真実を語る者たちは、決してお前を見捨てないだろう。
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
約束を知らない卑しく愚かな者たち、そして約束を破った者たちからも、お前は遠ざかるべきである。
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
一つの集団を捨てて一人の側につくことを望んではならない。もしそうなり、一人が多くの者より優れているなら、その者のためにその集団を捨ててもよい。
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
これが勝れた者の徴である。勇気が見え、名誉を第一とし、時に応じて堅く立つ者。
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
有能な者を敬い、競うべきでない者と競わず、欲・恐れ・怒り・貪りによって法を捨てない者。
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
慢心なく、言葉に非常に巧みで、己を制し、名誉を備え、あらゆる状況で試された者を、汝の謀議の助けとせよ。
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
良い血筋と高貴な家柄、忍耐強く、己を制し、勇敢で、恩を知り、真実を語る者。パールタよ、これが勝れた者の徴である。
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
このように振る舞い、理解する人にとって、敵さえも和らぎ、また友となる。
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
その後、自己を制し、智慧を備え、繁栄を望む王は、大臣たちの長所と短所を試すべきである。
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
親族、信頼できる人々、良家の出身で自国に生まれ、買収されず、裏切らず、あらゆる面で十分に試された人々によって。
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
ヤヴァナの血統の者、ヴェーダに通じた者、同じく世襲の家臣、傲慢でない者——これらを、繁栄を望み王となろうとする人は登用すべきである。
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
彼らの知性は訓練され、本性も優れている。彼らには気概、堅忍、寛容、清浄、忠誠、安定、不動の心がある。
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
王は常に彼らの資質を試し、成熟した気質で重責を担え、五つの策略の試しを越えた、実務を果たす者を大臣とすべきである。
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
弁舌に優れ、勇敢で、振る舞いに長け、良家の出で、気力に満ち、合図を理解し、厳しすぎない人々。
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
王よ、あらゆる事柄において、場所と時の規則を知り、主君の務めと利益を求める者を、常に顧問として任命すべきである。
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
精彩の衰えた者と関わる者は、決して確固たる決断に至らない。彼は必ずや、あらゆる行いに疑いを生じさせる。
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
同様に、学識の浅い大臣は、たとえ良き家柄で法・利・欲を備えていても、助言を吟味することができない。
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
同様に、卑しい家の者は、たとえ博学でも、熟慮を要する事柄に迷う。指導者のない者のように盲目となって。
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
決意が定まらない者は、たとえ賢く、来るものを察し、手段を知っていても、事を長く成し遂げることはできない。
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
ただ繰り返し手を付けるだけでは行いは成就しない。ここで、区別を学ばぬ悪心の者の考察も成功しない。
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
忠誠でない大臣には信頼が生まれない。ゆえに、忠誠でない者に助言を決して明かしてはならない。
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
大臣たちと結託した不正直な者は必ず王を悩ませるだろう。風が作った隙間から入り込んだ火が木を焼くように。
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
怒った主君は時に人をその地位からさえ退け、激しい言葉で罵り、その後again和らぐ。
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
忠実な者はこれらすべてに耐えることができる。大臣の怒りも雷鳴のようなものとなりうる。
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
しかし、主君を喜ばせたいという思いからそれらを鎮め、喜びも悲しみも等しく受け止める人に、事柄について相談すべきである。
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
不正直な者は、王に忠実で、他の徳と知恵を備えていても、王の秘密の謀議を聞く資格はない。
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
敵と結びつき、他人を重んじない者は、そのような非友と知るべきである。彼は謀議を聞く資格がない。
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
無知で、不浄で、傲慢で、敵に仕え、自慢し、友でなく、怒りっぽく、貪欲な者は、策謀を聞くにふさわしくない。
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
新参者は、たとえ忠実で、博学で、厚遇され、分け前を得ていようとも、策謀を聞くにふさわしくない。
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
父が以前に不正によって辱められ、後に厚遇されて再び立てられた者も、策謀を聞くにふさわしくない。
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
ほんの小さな用事のために友に呼ばれ、さらに他の美点を備えた者であっても、策謀を聞くにふさわしくない。
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
鍛えられた知恵を持ち、聡明で、賢く、その土地の出身で、清らかで、すべての行いにおいて正しい者こそ、策謀を聞くにふさわしい。
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
知識と識別力を備え、物事の本性を知り、他人と自分の本性を理解し、王の友であり王と対等な者こそ、策謀を聞くにふさわしい。
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
真実を語り、品行を備え、深く、慎み深く、穏やかで、父祖以来の家系に生まれた者こそ、助言を聞くにふさわしい。
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
満足し、善人に敬われ、驕らず、憎まれず、罪なく、謀りごとと時を知り、勇敢な者こそ、助言を聞くにふさわしい。
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
この世界全体を懐柔によって服従させられる者に助言を与えるべきである。王よ、罰を加えようとする者にもまた同様である。
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
都市と田舎の民が正法に従って信頼を寄せ、武人で政略に長けた者こそ、助言を聞くにふさわしい。
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
ゆえに大臣は、これらすべての徳を備え、よく敬われ、国家の要素を知り、傑出し、大きなことを望む者でなければならない。
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
自国の要素にも敵国の要素にも弱点を見定めるべきである。王の国は、大臣の謀りごとの根本によって栄えるからである。
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
敵は彼の欠点を見てはならず、敵の弱点を追うべきである。亀が手足を隠すように、自らの隙間を守るべきだ。
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
王の謀略を受け取るのは賢明な大臣たちである。王は謀略の堅固な砦であり、他の者たちは謀略の四肢、すなわち腿のようなものである。
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
王国は間者を根本とし、それこそ謀略の精髄だと言われる。ここでは大臣たちは生計のために主君に従う。
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
酩酊・怒り・慢心・嫉妬を抑え、常に五つの試練を超えた者として、大臣たちと謀議すべきである。
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
その三者の三重の考察を理解し、心をそこに定めて、最後の謀議の時に自らの決断と敵の決断を明らかにすべきである。
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
法・利・欲に通じた者に近づき、師と婆羅門に問うべきである。結果のために励み、決断して力を得たとき、執着なくその謀略の道を進めるべきである。
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
このように常に熟慮すべきであると、謀略の真実と確かな意味を知る者たちは言う。ゆえに民を結束させるに足る謀議を、常にこのように行うべきである。
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
小人、せむし、やせ衰えた者、足の不自由な者、盲人、愚鈍な者、女性、去勢された者は、いかなる方法でも入れてはならない。ここには横に、前に、後ろに、上に、下に誰もいてはならない。
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
家の屋上に上るか、同じく空いた開けた場所で、クシャ草やカーシャ草のない所に行き、言葉と身振りのあらゆる過失を避けて、ふさわしい時にその事を熟議すべきである。