ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
ಜನಪತಿಯೇ, ಸಭಾಸದರು, ಸಹಾಯಕರು, ಹಿತೈಷಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ಅಮಾತ್ಯರು ಹೇಗಿರಬೇಕು, ಪಿತಾಮಹರೇ?
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
ನಾಚಿಕೆಯುಳ್ಳವರು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲವರು — ಅವರೇ ನಿಮ್ಮ ಸಭಾಸದರು ಆಗಬೇಕು.
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
ಕೌಂತೇಯನೇ, ಅಮಾತ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಶೂರರಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಕ್ತರಾಗಿ, ಬಹುಶ್ರುತರಾಗಿ, ಸಂತೃಪ್ತರಾಗಿ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹವುಳ್ಳವರಾಗಿರಬೇಕು.
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
ಭಾರತನೇ, ಎಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ಸಹಾಯಕರನ್ನೇ ನೀನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಬೇಕು.
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
ಕುಲೀನನು ಸದಾ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೂ ಅಪ್ರಸನ್ನನಾದರೂ, ಪೀಡಿತನಾದರೂ ನಾಶವಾದರೂ, ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದೇ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
ಕುಲೀನರು, ತಮ್ಮ ನಾಡಿನವರು, ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ರೂಪವಂತರು, ಬಹುಶ್ರುತರು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಅನುರಕ್ತರು — ಅವರೇ ನಿಮ್ಮ ಪರಿವಾರವಾಗಬೇಕು.
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
ಕೀಳು ಕುಲದವರು, ಲೋಭಿಗಳು, ಕ್ರೂರರು, ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿಗಳು — ಮಗನೇ, ಕೈಗಳು ಒದ್ದೆಯಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕುಲೀನರು, ಶೀಲಸಂಪನ್ನರು, ಸೂಚನೆ ಅರಿಯುವವರು, ದೃಢರು, ದೇಶಕಾಲ ನಿಯಮ ತಿಳಿದವರು, ಪ್ರಭುವಿನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
ಧನ, ಮಾನ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಸತ್ಕಾರ, ಉಚ್ಚಾವಚ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಯಾರನ್ನು ನೀನು ಲಾಭದ ಭಾಗಿಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುವೆಯೋ ಅವರೇ ಸುಖದ ಭಾಗಿಗಳಾಗುವರು.
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
ಅಖಂಡ ನಡತೆಯವರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸದ್ವೃತ್ತರು, ವ್ರತನಿಷ್ಠರು, ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಉದಾರರು, ಸತ್ಯವಾದಿಗಳು — ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸರು.
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
ಅನಾರ್ಯರು, ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವರು, ಸಮಯ (ಮರ್ಯಾದೆ) ತಿಳಿಯದವರು, ಸಮಯದಿಂದ ಚ್ಯುತರಾದವರು — ಅವರಿಂದ ನೀನು ದೂರವಿರಬೇಕು.
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
ಒಂದು ಗಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದರ ಪಕ್ಷ ಸೇರಬಯಸಬಾರದು; ಹಾಗಾದರೆ, ಬಹಳ ಮಂದಿಗಿಂತ ಒಬ್ಬನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಆ ಗಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದು.
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
ಇದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ: ಯಾರಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಯಸುವವನೋ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವವನೋ.
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
ಸಮರ್ಥರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವನು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದವನು, ಕಾಮ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ಲೋಭದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದವನು.
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಮರ್ಥನು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ, ಗೌರವಯುಕ್ತನು—ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಸಹಾಯಕನಾಗಲಿ; ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತನಾದವನು.
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
ಕುಲೀನನು, ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಸಹನಶೀಲನು, ಆತ್ಮವಂತನು, ಶೂರನು, ಕೃತಜ್ಞನು, ಸತ್ಯವಂತನು—ಓ ಪಾರ್ಥ, ಇದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ.
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ, ವಿವೇಕಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳೂ ಶಾಂತರಾಗಿ ಮಿತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
ಇದರ ನಂತರ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನೂ ಆದ ರಾಜನು ಅಮಾತ್ಯರ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
ಬಂಧುಗಳು, ನಂಬಿಕಸ್ಥರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲದವರು, ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿದವರು, ಲಂಚಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗದವರು, ದ್ರೋಹವಿಲ್ಲದವರು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಂದ.
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
ಯವನ ವಂಶದವರು, ವೇದಜ್ಞರು, ಪರಂಪರಾಗತ ಸೇವಕರು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವರು — ಇವರನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿ ಬಯಸುವ, ರಾಜನಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಪುರುಷನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
ಇವರ ಬುದ್ಧಿ ವಿನಯಪೂರ್ಣ, ಸ್ವಭಾವವೂ ಉತ್ತಮ; ತೇಜಸ್ಸು, ಧೈರ್ಯ, ಕ್ಷಮೆ, ಶುಚಿತ್ವ, ಅನುರಾಗ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಧೃತಿ ಇವರಲ್ಲಿವೆ.
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಪ್ರೌಢ ಸ್ವಭಾವದವರನ್ನು, ಭಾರವನ್ನು ಹೊರಬಲ್ಲವರನ್ನು, ಐದು ಉಪಧಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದವರನ್ನು, ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವವರನ್ನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರು, ವೀರರು, ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು, ಕುಲೀನರು, ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನರು, ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವರು, ಕಠೋರರಲ್ಲದವರು — ಇವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ದೇಶ-ಕಾಲದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅರಿತವರು, ಒಡೆಯನ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರನ್ನು ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
ಹೀನ ತೇಜಸ್ಸಿನವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂದಿಗೂ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸಂಶಯವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಪಶ್ರುತನಾದ ಮಂತ್ರಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನಾಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ.
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಕೀಳು ಕುಲದವನು, ಎಷ್ಟೇ ಬಹುಶ್ರುತನಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾಯಕನಿಲ್ಲದವನಂತೆ ಕುರುಡನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
ಅಸ್ಥಿರ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವನು, ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ಮುಂದೆ ಬರುವುದನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆರವೇರಿಸಲು ಅವನು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ.
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
ಕೇವಲ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಕೇಳದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನ ವಿಚಾರವೂ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
ಅನುರಕ್ತನಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುರಕ್ತನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಾರದು.
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
ಕುಟಿಲನಾದ ಅವನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಾಜನನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುವನು; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಮರವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ.
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
ಕೋಪಗೊಂಡ ಒಡೆಯನು ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬನನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಆವೇಶದಿಂದ ಮಾತಿನಿಂದ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
ಅನುರಕ್ತನಾದವನು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಬಲ್ಲನು; ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೋಪವೂ ಸಿಡಿಲಿನ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಇರಬಹುದು.
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
ಆದರೆ ಒಡೆಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೇ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಕೇಳಬೇಕು.
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
ಕುಟಿಲನು, ರಾಜನಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಜನ ರಹಸ್ಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ, ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸದ ಅಂಥವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲದವನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ರಹಸ್ಯ ಸಲಹೆ ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
ಅಜ್ಞಾನಿ, ಅಶುದ್ಧ, ಗರ್ವಿಷ್ಠ, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇವಕ, ಡಂಬಾಚಾರಿ, ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲದವ, ಕೋಪಿಷ್ಠ, ಲೋಭಿ ಆದವನು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
ಹೊಸಬನು ಅನುರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುಶ್ರುತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಪಾಲು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
ಯಾರ ತಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಅವಮಾನಿತನಾಗಿದ್ದನೋ, ನಂತರ ಸತ್ಕಾರಗೊಂಡು ಮರುಸ್ಥಾಪಿತನಾದನೋ, ಅವನೂ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಬೇರೆ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವನು, ಮೇಧಾವಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ದೇಶವಾಸಿ, ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾದವನು ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನು.
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಇತರರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿತವನಾಗಿ, ರಾಜನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ, ತನ್ನಂತೆಯೇ ಇರುವವನು ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನು.
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
ಸತ್ಯವಾದಿ, ಶೀಲಸಂಪನ್ನ, ಗಂಭೀರ, ಲಜ್ಜಾಶೀಲ, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವನು, ಪಿತೃ-ಪಿತಾಮಹರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದವನು — ಅವನೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹ.
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
ತೃಪ್ತನು, ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಅಹಂಕಾರಿಯಲ್ಲದ, ದ್ವೇಷಾರ್ಹನಲ್ಲದ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದ, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಬಲ್ಲ, ಶೂರನಾದವನು — ಅವನೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹ.
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತನಾದವನಿಗೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ರಾಜನೇ, ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ಬಯಸುವವನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
ನಗರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳು ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೋ, ಯೋಧನೂ ನೀತಿನಿಪುಣನೂ ಆದವನೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹ.
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೂ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರೂ, ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ಮಹತ್ತರ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದವರೂ ಆದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಇರಬೇಕು.
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶತ್ರುವಿನ ರಾಜ್ಯಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು; ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂತ್ರದ ಮೂಲದಿಂದಲೇ ರಾಜನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
ಶತ್ರು ಇವನ ದೋಷವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು; ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಕು. ಆಮೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವಂತೆ, ತನ್ನ ಅಂತರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
ರಾಜನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳು. ರಾಜನು ಮಂತ್ರದ ಭದ್ರ ಕೋಟೆ; ಇತರರು ಮಂತ್ರದ ಅಂಗಗಳು, ತೊಡೆಗಳಂತೆ.
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
ರಾಜ್ಯವು ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಅದು ಮಂತ್ರದ ಸಾರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಡೆಯನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
ಮದ, ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಸೂಯೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ, ಸದಾ ಪಂಚ ಉಪಧಾಗಳಿಗೆ ಮೀರಿ ನಿಂತು, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
ಆ ಮೂವರ ತ್ರಿವಿಧ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅರಿತು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅಂತಿಮ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ಶತ್ರುವಿನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ತೋರಿಸಬೇಕು.
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಗುರುವನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ತೊಡಗಿ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಸಮರ್ಥನಾದಾಗ, ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ ಆ ಮಂತ್ರಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
ಹೀಗೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆಸಬೇಕು.
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
ಕುಳ್ಳರು, ಕೂನರು, ಕೃಶರು, ಕುಂಟರು, ಕುರುಡರು, ಮೂಢರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಷಂಡರು ಯಾರೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು; ಇಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ, ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ, ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಯಾರೂ ಇರಬಾರದು.
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿ, ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೇ ಖಾಲಿಯಾದ, ತೆರೆದ, ಕುಶ-ಕಾಶ ಹುಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಅಂಗಚೇಷ್ಟೆಯ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು.