മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
പ്രജാപാലകാ, സഭാംഗങ്ങളും സഹായികളും സുഹൃത്തുക്കളും, അതുപോലെ പരിവാരങ്ങളും അമാത്യന്മാരും എങ്ങനെയുള്ളവരായിരിക്കണം, പിതാമഹാ?
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
ലജ്ജാശീലരും, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവരും, സത്യവും ഋജുത്വവും ഉള്ളവരും, നന്നായി സംസാരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുമായവരാണ് നിങ്ങളുടെ സഭാംഗങ്ങളാകേണ്ടത്.
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
കൗന്തേയാ, അമാത്യന്മാർ അതിശൂരന്മാരും ബ്രാഹ്മണഭക്തരും ബഹുശ്രുതരും പൂർണ്ണസംതൃപ്തരും കർമ്മങ്ങളിൽ മഹോത്സാഹമുള്ളവരും ആയിരിക്കണം.
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
ഭാരതാ, എല്ലാ ആപത്തുകളിലും ഇത്തരം സഹായികളെ നീ തേടിപ്പിടിക്കണം.
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
കുലീനൻ എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെട്ടാൽ തന്റെ ശക്തി മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല; പ്രസന്നനായാലും അപ്രസന്നനായാലും, പീഡിതനായാലും ഹതനായാലും, പരിപാലിക്കപ്പെട്ടവൻ ഏറെയും ആ സേവനം തന്നെ തിരികെ നൽകുന്നു.
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
കുലീനരും നാട്ടുകാരും ബുദ്ധിമാന്മാരും രൂപവാന്മാരും ബഹുശ്രുതരും ധൈര്യശാലികളും അനുരക്തരും ആയവരാണ് നിങ്ങളുടെ പരിവാരമാകേണ്ടത്.
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
താഴ്ന്ന കുലജരും ലോഭികളും ക്രൂരരും ലജ്ജയില്ലാത്തവരുമായവർ, പ്രിയമകനേ, കൈകൾ നനഞ്ഞിരിക്കുന്നിടത്തോളം മാത്രമേ നിന്നെ സേവിക്കൂ.
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
രാജാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും കുലീനരും സദാചാരസമ്പന്നരും സൂചനകൾ അറിയുന്നവരും ദൃഢരും ദേശകാലനിയമങ്ങൾ അറിയുന്നവരും യജമാനന്റെ ഹിതം കാംക്ഷിക്കുന്നവരുമായ മന്ത്രിമാരെ നിയമിക്കണം.
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
ധനം, മാനം, അർഘ്യം, സത്കാരം, ഉന്നതവും താഴ്ന്നതുമായ ഭോഗങ്ങൾ, പ്രിയവസ്തുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആരെയാണ് നീ ലാഭത്തിന്റെ പങ്കാളികളായി കരുതുന്നത്, അവർ തന്നെ സുഖത്തിന്റെ പങ്കാളികളാകും.
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
ഭിന്നമല്ലാത്ത നടപ്പുള്ളവരും വിദ്വാന്മാരും സത്പ്രവൃത്തരും വ്രതനിഷ്ഠരും എപ്പോഴും താൽപര്യമുള്ളവരും മഹാമനസ്കരും സത്യവാദികളുമായവർ നിന്നെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല.
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
അനാര്യരും മന്ദബുദ്ധികളും സമയം (മര്യാദ) അറിയാത്തവരും മര്യാദയിൽനിന്ന് തെറ്റിയവരും ആയവരിൽനിന്ന് നീ അകന്നു നിൽക്കണം.
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
ഒരു ഗണത്തെ വിട്ട് മറ്റൊരു പക്ഷം ചേരാൻ ആഗ്രഹിക്കരുത്; അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ, പലരെക്കാളും ഒരാൾ ശ്രേഷ്ഠനെങ്കിൽ അയാൾക്കുവേണ്ടി ആ ഗണത്തെ ഉപേക്ഷിക്കാം.
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
ഇതാണ് ശ്രേയസ്സിന്റെ ലക്ഷണം: ആരിൽ പരാക്രമം കാണപ്പെടുന്നുവോ, കീർത്തിയെ പ്രധാനമായി കരുതുന്നവനോ, സമയത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനോ.
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
സമർത്ഥരെ ബഹുമാനിക്കുന്നവൻ, മത്സരത്തിന് യോഗ്യരല്ലാത്തവരോട് മത്സരിക്കാത്തവൻ, കാമം, ഭയം, ക്രോധം, ലോഭം എന്നിവ കൊണ്ട് ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാത്തവൻ.
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
അഹങ്കാരമില്ലാത്തവനും വാക്കിൽ അതിസമർത്ഥനും ആത്മജയം നേടിയവനും മാനമുള്ളവനുമായവൻ—അവനാകട്ടെ നിന്റെ മന്ത്രസഹായി; എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൻ.
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
കുലീനനും ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ക്ഷമയുള്ളവനും ആത്മവാനും ശൂരനും കൃതജ്ഞനും സത്യവാനും—പാർത്ഥാ, ഇതാണ് ശ്രേയസ്സിന്റെ ലക്ഷണം.
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്ന, വിവേകമുള്ള മനുഷ്യന് ശത്രുക്കൾ പോലും ശാന്തരായി മിത്രങ്ങളായിത്തീരുന്നു.
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
അതിനുശേഷം, ആത്മസംയമമുള്ളവനും പ്രജ്ഞയുള്ളവനും ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ രാജാവ് അമാത്യരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം.
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
ബന്ധുക്കളും വിശ്വസ്തരും ഉത്തമകുലജാതരും സ്വദേശികളും പ്രലോഭനങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങാത്തവരും വഞ്ചനയില്ലാത്തവരും എല്ലാ വിധത്തിലും നന്നായി പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുമായവരാൽ.
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
യവനവംശജരും വേദജ്ഞരും പാരമ്പര്യസേവകരും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരുമായവരെ, ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, രാജാവാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുരുഷൻ നിയമിക്കണം.
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
ഇവരുടെ ബുദ്ധി വിനയമുള്ളതും സ്വഭാവം നല്ലതുമാണ്; തേജസ്സ്, ധൈര്യം, ക്ഷമ, ശുചിത്വം, അനുരാഗം, സ്ഥൈര്യം, ധൃതി എന്നിവ അവരിലുണ്ട്.
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും അവരുടെ ഗുണങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ച്, പക്വസ്വഭാവമുള്ളവരെയും ഭാരം വഹിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരെയും പഞ്ചോപധാ പരീക്ഷകളെ കടന്നവരെയും കാര്യം നിർവഹിക്കുന്നവരെയും മന്ത്രിമാരാക്കണം.
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
വാക്കിൽ സമർഥരും വീരന്മാരും പെരുമാറ്റത്തിൽ വിദഗ്ധരും ഉത്തമകുലജരും സത്ത്വസമ്പന്നരും സൂചനകൾ അറിയുന്നവരും കഠിനരല്ലാത്തവരുമായവരെ.
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
രാജാവേ, ദേശകാലവിധികൾ അറിയുന്നവരും യജമാനന്റെ കാര്യവും ഹിതവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായവരെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും മന്ത്രിമാരായി നിയമിക്കണം.
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
ഹീനതേജസ്സുള്ളവരുമായി ചേർന്നവൻ ഒരിക്കലും ഉറച്ച തീരുമാനമെടുക്കുന്നില്ല; എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും അവൻ തീർച്ചയായും സംശയം ജനിപ്പിക്കും.
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
അതുപോലെ അല്പജ്ഞാനിയായ മന്ത്രി, നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളോടു കൂടിയവനുമായാലും, ആലോചന പരിശോധിക്കാൻ പ്രാപ്തനല്ല.
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
അതുപോലെ താഴ്ന്ന കുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ഏറെ പഠിച്ചവനാണെങ്കിലും, നായകനില്ലാത്തവനെപ്പോലെ അന്ധനായി ആലോചിക്കേണ്ട കർമ്മങ്ങളിൽ മോഹിക്കുന്നു.
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
ചഞ്ചലമായ സങ്കല്പമുള്ളവനോ, ബുദ്ധിമാനും വരാനിരിക്കുന്നതറിയുന്നവനും ഉപായങ്ങളറിയുന്നവനുമായാലും, ആ കർമ്മം ദീർഘകാലം പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൻ പ്രാപ്തനല്ല.
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
മാത്രം വീണ്ടും വീണ്ടും കർമ്മം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിലൂടെ കർമ്മം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല; ഇവിടെ വിശേഷങ്ങൾ കേൾക്കാത്ത ദുർബുദ്ധിയുടെ ആലോചനയും ഫലിക്കുന്നില്ല.
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
അനുരക്തനല്ലാത്ത മന്ത്രിയിൽ വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; അതിനാൽ അനുരക്തനല്ലാത്തവനോട് ആലോചന ഒരിക്കലും വെളിപ്പെടുത്തരുത്.
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
വക്രബുദ്ധിയായ അവൻ മന്ത്രിമാരോടുചേർന്ന് രാജാവിനെ തീർച്ചയായും പീഡിപ്പിക്കും; കാറ്റുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ കടന്ന് തീ മരത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
കോപിച്ച യജമാനൻ ഒരിക്കൽ സ്ഥാനത്തുനിന്നുപോലും ഒരാളെ നീക്കും; ക്രോധത്തോടെ വാക്കുകൊണ്ട് ആക്ഷേപിക്കും; പിന്നീട് വീണ്ടും പ്രസന്നനാകും.
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
അനുരക്തനായവന് ഇവയെല്ലാം സഹിക്കാൻ കഴിയും; മന്ത്രിമാരുടെ കോപവും ഇടിമുഴക്കം പോലെയാകാം.
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
എന്നാൽ യജമാനനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അവയെ ശമിപ്പിക്കുകയും സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമനായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനോടാണ് കാര്യങ്ങളിൽ ആലോചന ചോദിക്കേണ്ടത്.
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
കപടനായവൻ, രാജാവിനോട് അനുരക്തനും മറ്റു ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവനും ബുദ്ധിമാനുമാണെങ്കിലും, രാജാവിന്റെ രഹസ്യമന്ത്രം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
ശത്രുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവനും മറ്റുള്ളവരെ വിലമതിക്കാത്തവനുമായവനെ സുഹൃത്തല്ലാത്തവനായി അറിയണം; അവൻ മന്ത്രം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
അജ്ഞനും അശുദ്ധനും ഗർവ്വിയും ശത്രുസേവകനും ആത്മപ്രശംസകനും സുഹൃത്തല്ലാത്തവനും ക്രോധിയും ലോഭിയുമായവൻ മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
പുതുതായി വന്നവൻ അനുരാഗിയും ബഹുശ്രുതനും സത്കാരം ലഭിച്ചവനും പങ്കു ലഭിച്ചവനുമാണെങ്കിലും മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
ആരുടെ പിതാവ് മുൻപ് അധർമ്മത്താൽ അപമാനിതനായി, പിന്നീട് സത്കരിക്കപ്പെട്ട് പുനഃസ്ഥാപിതനായോ, അവനും മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
ചെറിയൊരു കാര്യത്തിനായിപ്പോലും സുഹൃത്തിനാൽ വിളിക്കപ്പെട്ടവൻ, മറ്റു ഗുണങ്ങളുള്ളവനായാലും, മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
പരിശീലിച്ച പ്രജ്ഞയുള്ളവനും മേധാവിയും ബുദ്ധിമാനും നാട്ടുകാരനും ശുചിയും എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും ശുദ്ധനുമായവനാണ് മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹൻ.
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പന്നനും പ്രകൃതി അറിയുന്നവനും പരരുടെയും സ്വന്തം സ്വഭാവത്തെയും അറിയുന്നവനും രാജാവിന്റെ സുഹൃത്തും തന്നോട് തുല്യനുമായവനാണ് മന്ത്രണം കേൾക്കാൻ അർഹൻ.
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
സത്യവാദിയും ശീലസമ്പന്നനും ഗംഭീരനും ലജ്ജാശീലനും മൃദുസ്വഭാവിയും പിതൃ-പിതാമഹ പാരമ്പര്യമുള്ളവനുമായവനാണ് ആലോചന കേൾക്കാൻ യോഗ്യൻ.
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
സംതൃപ്തനും സജ്ജനങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും അഹങ്കാരിയോ ദ്വേഷ്യനോ പാപിയോ അല്ലാത്തവനും മന്ത്രവും കാലവും അറിയുന്നവനും ശൂരനുമായവനാണ് മന്ത്രം കേൾക്കാൻ യോഗ്യൻ.
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
ഈ ലോകം മുഴുവൻ സാന്ത്വനത്താൽ വശത്താക്കാൻ കഴിവുള്ളവന് മന്ത്രം ഉപദേശിക്കണം; രാജാവേ, ദണ്ഡം ചുമത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും അങ്ങനെതന്നെ.
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
പട്ടണവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ധർമ്മപ്രകാരം ആരിൽ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, യോദ്ധാവും നയതന്ത്രത്തിൽ വിദഗ്ധനുമായവനാണ് മന്ത്രം കേൾക്കാൻ യോഗ്യൻ.
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
അതിനാൽ ഈ ഗുണങ്ങളെല്ലാം ഉള്ളവരും നന്നായി ആദരിക്കപ്പെട്ടവരും രാഷ്ട്രാംഗങ്ങളെ അറിയുന്നവരും പ്രധാനികളും മഹത്തായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായ മന്ത്രിമാർ ഉണ്ടാകണം.
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
സ്വന്തം രാഷ്ട്രാംഗങ്ങളിലും ശത്രുവിന്റെ രാഷ്ട്രാംഗങ്ങളിലും ന്യൂനതകൾ നിരീക്ഷിക്കണം; മന്ത്രിമാരുടെ ആലോചനയുടെ മൂലത്തിൽനിന്നാണ് രാജാവിന്റെ രാഷ്ട്രം വളരുന്നത്.
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
ശത്രു ഇവന്റെ ദോഷം കാണരുത്; ദോഷങ്ങളിൽ ശത്രുവിനെ പിന്തുടരണം. ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ ഒളിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വന്തം വിടവ് സംരക്ഷിക്കണം.
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
രാജാവിന്റെ ആലോചന സ്വീകരിക്കുന്നവർ ജ്ഞാനികളായ മന്ത്രിമാരാണ്. രാജാവ് ആലോചനയുടെ ഉറപ്പുള്ള കോട്ട; മറ്റുള്ളവർ ആലോചനയുടെ അവയവങ്ങൾ, തുടകൾ പോലെ.
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
രാജ്യം ചാരന്മാരെ മൂലമാക്കുന്നതെന്നും അത് ആലോചനയുടെ സാരമെന്നും പറയുന്നു. ഇവിടെ മന്ത്രിമാർ ഉപജീവനത്തിനായി യജമാനനെ പിന്തുടരുന്നു.
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
മദം, ക്രോധം, അഹങ്കാരം, അസൂയ എന്നിവ അടക്കി, എപ്പോഴും അഞ്ച് ഉപധകൾക്കപ്പുറം നിന്ന്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കണം.
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
ആ മൂവരുടെ ത്രിവിധ വിചാരം മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സ് അവിടെ ഉറപ്പിച്ച്, അന്തിമ ആലോചനാ സമയത്ത് സ്വന്തം തീരുമാനവും ശത്രുവിന്റെ തീരുമാനവും കാണിക്കണം.
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ അറിയുന്നവരെ സമീപിച്ച്, ഗുരുവിനോടും ബ്രാഹ്മണനോടും ചോദിക്കണം. ഫലത്തിനായി ഏർപ്പെട്ട്, അവൻ നിശ്ചയിച്ച് സമർത്ഥനാകുമ്പോൾ, അനാസക്തനായി ആ ആലോചനാമാർഗം നടത്തണം.
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
ഇപ്രകാരം മന്ത്രണം എപ്പോഴും ചെയ്യണമെന്ന് മന്ത്രതത്ത്വവും അർത്ഥനിശ്ചയവും അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. അതിനാൽ ജനങ്ങളെ ഒന്നിച്ചു നിർത്താൻ കഴിവുള്ള മന്ത്രണത്തെ എപ്പോഴും ഇപ്രകാരം തന്നെ നടത്തണം.
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
കുള്ളന്മാർ, കൂനന്മാർ, മെലിഞ്ഞവർ, മുടന്തർ, അന്ധർ, മൂഢർ, സ്ത്രീകൾ, നപുംസകർ ആരും ഒരു വിധത്തിലും പ്രവേശിക്കരുത്; ഇവിടെ കുറുകെയോ മുന്നിലോ പിന്നിലോ മീതെയോ താഴെയോ ആരും നിൽക്കരുത്.
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
വീടിന്റെ മുകളിൽ കയറിയോ, അതുപോലെ ശൂന്യമായ, തുറന്ന, കുശക്കാശപ്പുല്ലില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് കയറിയോ, വാക്കിലെയും അംഗചേഷ്ടകളിലെയും എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഒഴിവാക്കി, ഉചിത സമയത്ത് കാര്യം മന്ത്രിക്കണം.