మహాభారతం · అధ్యాయం 12.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.83.1
सभासदः सहायाश्च सुहृदश्च विशांपते ।
परिच्छदास्तथाऽमात्याः कीदृशाः स्युः पितामह ॥ १२.८३.१ ॥
ప్రజాపాలకా, సభ్యులు, సహాయకులు, మిత్రులు, అలాగే పరివారం మరియు అమాత్యులు ఎలాంటివారై ఉండాలి, పితామహా?
12.83.2
ह्रीनिषेवास्तथा दान्ताः सत्यार्जवसमन्विताः ।
शक्ताः कथयितुं सम्यक्ते तव स्युः सभासदः ॥ १२.८३.२ ॥
సిగ్గు కలవారు, నిగ్రహం కలవారు, సత్యం మరియు ఋజుత్వం కలవారు, సరిగ్గా మాట్లాడగల సామర్థ్యం కలవారే మీ సభ్యులుగా ఉండాలి.
12.83.3
अमात्याश्चातिशूराश्च ब्रह्मण्याश्च बहुश्रुताः ।
सुसंतृष्टाश्च कौन्तेय महोत्साहाश्च कर्मसु ॥ १२.८३.३ ॥
కౌంతేయా, అమాత్యులు అత్యంత శూరులుగా, బ్రాహ్మణ భక్తులుగా, బహుశ్రుతులుగా, పూర్ణ సంతృప్తులుగా, కర్మలలో మహోత్సాహం కలవారుగా ఉండాలి.
12.83.4
एतान्सहायाँल्लिप्सेथाः सर्वास्वापत्सु भारत ॥ १२.८३.४ ॥
భారతా, అన్ని ఆపదల్లోనూ ఇలాంటి సహాయకులనే నీవు పొందగోరాలి.
12.83.5
कुलीनः पूजितो नित्यं न हि शक्तिं निगूहति ।
प्रसन्नमप्रसन्नं वा पीडितं हतमेव वा।
आवर्तयति भूयिष्ठं तदेव ह्यनुपालितम् ॥ १२.८३.५ ॥
కులీనుడు ఎల్లప్పుడూ గౌరవింపబడితే తన శక్తిని దాచడు; ప్రసన్నుడైనా అప్రసన్నుడైనా, పీడితుడైనా హతుడైనా, పోషింపబడినవాడు అధికంగా అదే సేవను తిరిగి చేస్తాడు.
12.83.6
कुलीना देशजाः प्राज्ञा रूपवन्तो बहुश्रुताः ।
प्रगल्भाश्चानुरक्ताश्च ते तव स्युः परिच्छदाः ॥ १२.८३.६ ॥
కులీనులు, దేశీయులు, ప్రాజ్ఞులు, రూపవంతులు, బహుశ్రుతులు, ప్రగల్భులు, అనురక్తులు — వారే మీ పరివారం కావాలి.
12.83.7
दौष्कुलेयाश्च लुब्धाश्च नृशंसा निरपत्रपाः ।
ते त्वां तात निषेवेयुर्यावदार्द्रकपाणयः ॥ १२.८३.७ ॥
నీచ కులజులు, లోభులు, క్రూరులు, సిగ్గులేనివారు, ప్రియ పుత్రా, చేతులు తడిసినంతకాలమే నిన్ను సేవిస్తారు.
12.83.8
कुलीनाञ्शीलसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ।
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैपिणः।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजा कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.८ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ అన్ని వ్యవహారాల్లో కులీనులు, శీలవంతులు, సంకేతాలు తెలిసినవారు, దృఢులు, దేశకాల నియమాలు తెలిసినవారు, ప్రభువు కార్య హితాన్ని కోరేవారైన మంత్రులను నియమించాలి.
12.83.9
अर्थमानार्घसत्कारैर्भोगैरुच्चावचैः प्रियैः ।
यानर्थभाजो मन्येथास्तेते स्युः सुखभागिनः ॥ १२.८३.९ ॥
ధనం, మర్యాద, అర్ఘ్యం, సత్కారం, ఉన్నత, అల్ప భోగాలు, ప్రియమైనవాటితో ఎవరిని నీవు ప్రయోజనంలో భాగస్థులుగా భావిస్తావో, వారే సుఖభాగులౌతారు.
12.83.10
अभिन्नवृत्ता विद्वांसः सद्वॄत्ताश्चरितव्रताः ।
नत्वां नित्यार्थिनो जह्युरक्षुद्राः सत्यवादिनः ॥ १२.८३.१० ॥
అఖండ ప్రవర్తన కలవారు, విద్వాంసులు, సత్ప్రవర్తన గలవారు, వ్రతాలను ఆచరించేవారు, ఎల్లప్పుడూ హితాన్ని కోరేవారు, గొప్ప మనసున్నవారు, సత్యవాదులు — వారు నిన్ను ఎన్నటికీ విడువరు.
12.83.11
अनार्या ये न जानन्ति समयं मन्दचेतसः ।
तेभ्यः परिजुगुप्सेथा ये चापि समयच्युताः ॥ १२.८३.११ ॥
అనార్యులు, మందబుద్ధులు, సమయ (మర్యాద) తెలియనివారు, సమయం నుండి తప్పినవారు — వారి నుండి నీవు దూరంగా ఉండాలి.
12.83.12
नैकमिच्छेद्गणं हित्वा स्याच्चेदन्यतरग्रहः ।
यस्त्वेको बहुभिः श्रेयान्कामं तेन गणं त्यजेत् ॥ १२.८३.१२ ॥
ఒక గణాన్ని వదిలి మరొకరిని ఎంచుకోవాలని కోరకూడదు; అలా జరిగితే, అనేకులకంటే ఒక్కడే శ్రేష్ఠుడైతే, అతని కోసం ఆ గణాన్ని వదిలివేయాలి.
12.83.13
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यस्य दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति ॥ १२.८३.१३ ॥
ఇదే శ్రేయస్సు యొక్క లక్షణం: ఎవనిలో పరాక్రమం కనిపిస్తుందో, కీర్తినే ప్రధానంగా భావించేవాడో, సమయానికి స్థిరంగా నిలిచేవాడో.
12.83.14
समर्थान्पूजयेद्यश्च नास्पर्ध्यैः स्पर्धते च यः ।
न च कामाद्भयात्क्रोधाल्लोभाद्वा धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.८३.१४ ॥
సమర్థులను గౌరవించేవాడు, పోటీకి తగని వారితో పోటీ పడనివాడు, కామం, భయం, కోపం, లోభం వల్ల ధర్మాన్ని విడువనివాడు.
12.83.15
अमानी अत्यवाक्शक्तो जितात्मा मानसंयुतः ।
स ते मन्त्रसहायः स्यात्सर्वावस्थापरीक्षितः ॥ १२.८३.१५ ॥
గర్వం లేనివాడు, మాటలో అతిశయ నైపుణ్యం కలవాడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు, గౌరవంతో కూడినవాడు—అతడే నీకు మంత్రసహాయుడు కావాలి; అన్ని పరిస్థితులలో పరీక్షించబడినవాడు.
12.83.16
कुलीनः कुलसंपन्नस्तितिक्षुर्दश आत्मवान् ।
शूरः कृतज्ञः सत्यश्च श्रेयसः पार्थ लक्षणम् ॥ १२.८३.१६ ॥
కులీనుడు, ఉత్తమ కులంలో జన్మించినవాడు, సహనశీలుడు, ఆత్మవంతుడు, శూరుడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు—ఓ పార్థా, ఇదే శ్రేయస్సు యొక్క లక్షణం.
12.83.17
तस्यैवं वर्तमानस्य पुरुषस्य विजानतः ।
अमित्राः संप्रसीदन्ति तथा मित्रीभवन्त्यपि ॥ १२.८३.१७ ॥
ఇలా ప్రవర్తించే, విజ్ఞుడైన పురుషునికి శత్రువులు కూడా శాంతించి మిత్రులుగా మారతారు.
12.83.18
अत ऊर्ध्वममात्यानां परीक्षेत गुणागुणम् ।
संयतात्मा कृतप्रज्ञो भूतिकामश्च भूमिपः ॥ १२.८३.१८ ॥
ఆ తర్వాత, ఆత్మనిగ్రహం కలిగి, ప్రజ్ఞావంతుడై, సంపదను కోరే రాజు, అమాత్యుల గుణదోషాలను పరీక్షించాలి.
12.83.19
संबन्धिपुरुषैराप्तैरभिजातैः स्वदेशजैः ।
अहार्यैरव्यभीचारैः सर्वशः सुपरीक्षितैः ॥ १२.८३.१९ ॥
బంధువులు, నమ్మకమైనవారు, ఉత్తమ కులీనులు, తమ దేశంలోనే జన్మించినవారు, లొంగదీయలేనివారు, ద్రోహం చేయనివారు, అన్ని విధాలుగా బాగా పరీక్షించబడినవారి ద్వారా.
12.83.20
यौनाः श्रौतास्तथा मौलास्तथैवाप्यनहंकृताः ।
कर्तव्या भूतिकामेन पुरुषेण बुभूपता ॥ १२.८३.२० ॥
యవన వంశీయులు, వేదజ్ఞులు, అలాగే పరంపరాగత సేవకులు, అహంకారం లేనివారిని సంపదను కోరే రాజుగా కాంక్షించే పురుషుడు నియమించాలి.
12.83.21
एषां वैनयिकी बुद्धिः प्रकृतिश्चैव शोभना ।
तेजो धैर्यं क्षमा शौचमनुरागः स्थितिर्धृतिः ॥ १२.८३.२१ ॥
వీరి బుద్ధి వినయపూర్వకమైనది, స్వభావమూ మంచిది; వీరికి తేజస్సు, ధైర్యం, క్షమ, శుచి, అనురాగం, స్థిరత్వం, ధృతి ఉన్నాయి.
12.83.22
परीक्ष्य च गुणान्नित्यं प्रौढभावान्धुरंधरान् ।
पञ्चोपधाव्यतीतांश्च कुर्याद्राजाऽर्थकारिणः ॥ १२.८३.२२ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ వారి గుణాలను పరీక్షించి, పరిపక్వ స్వభావం గలవారిని, భారం మోయగలవారిని, ఐదు ఉపధలను దాటినవారిని, పనులు నెరవేర్చేవారిని మంత్రులుగా నియమించాలి.
12.83.23
पर्याप्तवचनान्वीरान्प्रतिपत्तिविशारदान् ।
कुलीनान्सत्वसंपन्नानिङ्गितज्ञाननिष्ठुरान् ॥ १२.८३.२३ ॥
మాటలో సమర్థులు, వీరులు, ప్రవర్తనలో నేర్పరులు, కులీనులు, సత్త్వసంపన్నులు, సూచనలను తెలిసినవారు, కఠినత్వం లేనివారు (వీరిని నియమించాలి).
12.83.24
देशकालविधानज्ञान्भर्तृकार्यहितैषिणः ।
नित्यमर्थेषु सर्वेषु राजन्कुर्वीत मन्त्रिणः ॥ १२.८३.२४ ॥
ఓ రాజా! దేశకాల నియమాలను తెలిసినవారు, యజమాని కార్యం, హితం కోరేవారిని అన్ని పనులలో ఎల్లప్పుడూ మంత్రులుగా నియమించాలి.
12.83.25
हीनतेजोभिसंसृष्टो नैव जातु व्यवस्यति ।
अवश्यं जनयत्येव सर्वकर्मसु संशयम् ॥ १२.८३.२५ ॥
హీన తేజస్సు గలవారితో కలిసిన వాడు ఎప్పుడూ నిశ్చయంగా నిర్ణయించడు; అన్ని కార్యాలలోనూ అతడు తప్పక సందేహాన్నే కలిగిస్తాడు.
12.83.26
एवमल्पश्रुतो मन्त्री कल्याणाभिजनोऽप्युत ।
धर्मार्थकामसंयुक्तो नालं मन्त्रं परीक्षितुम् ॥ १२.८३.२६ ॥
అలాగే అల్పశ్రుతుడైన మంత్రి, మంచి కులంలో పుట్టినవాడైనా, ధర్మార్థకామాలతో కూడినవాడైనా, మంత్రాలోచనను పరీక్షించేందుకు సమర్థుడు కాదు.
12.83.27
तथैवानभिजातोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
अनायक इवाचक्षुर्मुह्यत्यूह्येषु कर्मसु ॥ १२.८३.२७ ॥
అలాగే అధమ కులంలో పుట్టినవాడు, ఎంతో శాస్త్రజ్ఞానం కలిగినవాడైనా, నాయకుడు లేనివాడిలా కళ్లులేనివాడై, ఆలోచించవలసిన కార్యాలలో మోహం పొందుతాడు.
12.83.28
यो वाऽप्यस्थिरसंकल्पो बुद्धिमानागतागमः ।
उपायज्ञोऽपि नालं स कर्म प्रापयितुं चिरम् ॥ १२.८३.२८ ॥
అస్థిరమైన సంకల్పం కలవాడు, బుద్ధిమంతుడు, రాబోయే సందర్భాన్ని గ్రహించేవాడు, ఉపాయాలు తెలిసినవాడు అయినా, ఆ కార్యాన్ని చాలాకాలం పాటు పూర్తిచేయలేడు.
12.83.29
केवलात्पुनरादानात्कर्मणो नोपपद्यते ।
परामर्शो विशेषणामश्रुतस्येह दुर्मतेः ॥ १२.८३.२९ ॥
కేవలం మళ్లీ మళ్లీ కార్యాన్ని చేపట్టడం వల్ల పని సిద్ధించదు; ఇక్కడ విశేషాలను వినని దుర్బుద్ధి గలవాడి ఆలోచన కూడా సఫలం కాదు.
12.83.30
मन्त्रिण्यननुरक्ते तु विश्वासो नोपपद्यते ।
तस्मादननुरक्ताय नैव मन्त्रं प्रकाशयेत् ॥ १२.८३.३० ॥
అనురక్తి లేని మంత్రిలో విశ్వాసం కలగదు; కాబట్టి అనురక్తి లేనివాడికి మంత్రాన్ని ఎన్నడూ వెల్లడించకూడదు.
12.83.31
व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभिः सहितोऽनृजुः ।
मारुतोपहितच्छिद्रैः प्रविश्याग्निरिव द्रुमम् ॥ १२.८३.३१ ॥
కుటిలుడైన అతడు మంత్రులతో కలిసి రాజును నిశ్చయంగా బాధిస్తాడు; గాలి చేసిన రంధ్రాల గుండా ప్రవేశించే అగ్ని చెట్టును కాల్చినట్లు.
12.83.32
संक्रुद्धश्चैकदा स्वामी स्थानाच्चैवापकर्षति ।
वाचा क्षिपति संरब्धः पुनः पश्चात्प्रसीदति ॥ १२.८३.३२ ॥
కోపించిన యజమాని ఒకప్పుడు తన స్థానం నుండి కూడా తొలగిస్తాడు; ఆగ్రహంతో మాటలతో నిందిస్తాడు; తరువాత మళ్లీ శాంతిస్తాడు.
12.83.33
तानितान्यनुरक्तेन शक्यानि हि तितिक्षितुम् ।
मन्त्रिणां च भवेत्क्रोधो विस्फूर्जितमिवाशनेः ॥ १२.८३.३३ ॥
అనురక్తుడైన వ్యక్తి వీటన్నిటినీ సహించగలడు; మంత్రుల కోపం కూడా పిడుగు ధ్వనిలా ఉండవచ్చు.
12.83.34
यस्तु संहरते तानि भर्तुः प्रियचिकीर्षया ।
समानसुखदुःखं तं पृच्छेदर्थेषु मानवम् ॥ १२.८३.३४ ॥
అయితే యజమానిని సంతోషపెట్టాలనే కోరికతో వాటిని శాంతింపజేసి, సుఖదుఃఖాలలో సమానంగా ఉండే వ్యక్తిని కార్యాలలో సంప్రదించాలి.
12.83.35
अनृजुस्त्वनुरक्तोऽपि संपन्नश्चेतरैर्गुणैः ।
राज्ञः प्रज्ञानयुक्तोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३५ ॥
కుటిలుడు, రాజు పట్ల అనురక్తుడై, ఇతర సద్గుణాలతో కూడినవాడై, బుద్ధిమంతుడైనా కూడా రాజు మంత్రాన్ని వినే అర్హత లేనివాడు.
12.83.36
योऽमित्रैः सह संबद्धो न परान्बहुमन्यते ।
असुहृत्तादृशो ज्ञेयो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३६ ॥
శత్రువులతో కలిసి ఉండి, ఇతరులను గౌరవించనివాడు, అటువంటి వ్యక్తిని మిత్రుడు కానివాడిగా తెలుసుకోవాలి; అతడు మంత్రాన్ని వినే అర్హుడు కాదు.
12.83.37
अविद्वानशुचिः स्तब्धः शत्रुसेवी विकत्थनः ।
असुहृत्क्रोधनो लुब्धो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३७ ॥
అజ్ఞానియై, అశుద్ధుడై, గర్వించినవాడై, శత్రువులను సేవించేవాడై, గొప్పలు చెప్పుకునేవాడై, మిత్రుడు కానివాడై, కోపిష్టియై, లోభియై ఉన్నవాడు మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు కాడు.
12.83.38
आगन्तुश्चानुरक्तोऽपि काममस्तु बहुश्रुतः ।
सत्कृतः संविभक्तो वा न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३८ ॥
కొత్తగా వచ్చినవాడు అనురాగం కలవాడైనా, బహుశ్రుతుడైనా, సత్కారం పొందినవాడైనా, వాటా పొందినవాడైనా, మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు కాడు.
12.83.39
विधर्मतो विप्रकृतः पिता यस्याभवत्पुरा ।
सत्कृतः स्थापितः सोऽपि न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.३९ ॥
ఎవరి తండ్రి పూర్వం అధర్మంతో హింసించబడి అవమానించబడ్డాడో, తర్వాత సత్కారం పొంది పునఃస్థాపితుడయ్యాడో, అతడు కూడా మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు కాడు.
12.83.40
यः स्वल्पेनापि कार्येण सुहृदाक्षारितो भवेत् ।
पुनरन्यैर्गुणैर्युक्तो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४० ॥
ఒక చిన్న పనికైనా మిత్రుడిచే పిలువబడినవాడై, మరే గుణాలతో కూడినవాడైనా, మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు కాడు.
12.83.41
कृतप्रज्ञश्च मेधावी बुधो जानपदः शुचिः ।
सर्वकर्मसु यः शुद्धः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४१ ॥
శిక్షణ పొందిన ప్రజ్ఞ కలవాడు, మేధావి, బుద్ధిమంతుడు, దేశవాసి, శుచి, అన్ని కర్మలలోనూ శుద్ధుడైనవాడు మాత్రమే మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు.
12.83.42
ज्ञानविज्ञानसंपन्नः प्रकृतिज्ञः परात्मनोः ।
सुहृदात्मसमो राज्ञः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४२ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో సంపన్నుడై, ప్రకృతిని తెలిసినవాడై, ఇతరుల మరియు తన స్వభావాలను అర్థం చేసుకున్నవాడై, రాజుకు మిత్రుడై, తనతో సమానమైనవాడే మంత్రాలోచనను వినడానికి అర్హుడు.
12.83.43
सत्यवाक्शीलसंपन्नो गन्भीरः सत्रपो मृदुः ।
पितृपैतामहो यः स्यात्स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४३ ॥
సత్యవాది, శీలసంపన్నుడు, గంభీరుడు, లజ్జాశీలుడు, మృదుస్వభావుడు, తండ్రితాతల వారసత్వం కలవాడు — అతడే మంత్రాన్ని వినదగినవాడు.
12.83.44
संतुष्टः संमतः सद्भिः शौटीरो द्वेष्यपापकः ।
मन्त्रवित्कालविच्छूरः स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४४ ॥
తృప్తిగలవాడు, సజ్జనులచే గౌరవింపబడినవాడు, గర్వి కాక, ద్వేషింపదగని వాడు, పాపం లేనివాడు, మంత్రాన్ని మరియు కాలాన్ని తెలిసినవాడు, శూరుడు — అతడే మంత్రాన్ని వినదగినవాడు.
12.83.45
सर्वलोकमिमं शक्तः सान्त्वेन कुरुते वशम् ।
तस्मै मन्त्रः प्रयोक्तव्यो दण्डमाधित्सता नृप ॥ १२.८३.४५ ॥
ఈ సర్వలోకాన్ని సాంత్వనతో వశపరచుకోగల సమర్థుడికే మంత్రం ఉపదేశించాలి; ఓ రాజా, దండం విధించదలచినవాడూ అలాగే చేయాలి.
12.83.46
पौरजानपदा यस्मिन्विश्वासं धर्मतो गताः ।
योद्धा नयविपश्चिच्च स मन्त्रं श्रोतुमर्हति ॥ १२.८३.४६ ॥
పౌరులు, గ్రామీణులు ధర్మపూర్వకంగా ఎవరిపై విశ్వాసం ఉంచారో, యోధుడు మరియు నీతిశాస్త్రంలో నిపుణుడు — అతడే మంత్రాన్ని వినదగినవాడు.
12.83.47
तस्मात्सर्वैर्गुणैरेतैरुपपन्नाः सुपूजिताः ।
मन्त्रिणः प्रकृतिज्ञाः स्युख्यवरा महदीप्सवः ॥ १२.८३.४७ ॥
కావున ఈ గుణాలన్నింటితో కూడినవారూ, బాగా గౌరవింపబడినవారూ, రాజ్యాంగాలను తెలిసినవారూ, ప్రముఖులూ, గొప్ప లక్ష్యాలను కోరేవారూ అయిన మంత్రులు ఉండాలి.
12.83.48
स्वासु प्रकृतिषु च्छिद्रं लक्षयेरन्परस्य च ।
मन्त्रिणां मन्त्रमूलं हि राज्ञो राष्ट्रं विवर्धते ॥ १२.८३.४८ ॥
తన రాజ్యాంగాలలో మరియు శత్రువు రాజ్యాంగాలలో లోపాలను గమనించాలి; మంత్రుల మంత్రాల మూలం వల్లనే రాజు రాష్ట్రం అభివృద్ధి చెందుతుంది.
12.83.49
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङगानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.८३.४९ ॥
శత్రువు ఇతని లోపాన్ని చూడకూడదు; లోపాలలో శత్రువును అనుసరించాలి. తాబేలు తన అవయవాలను దాచినట్లు, తన బలహీనతను కాపాడుకోవాలి.
12.83.50
मन्त्रग्राहा हि राजस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः ।
मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरे जन्गः ॥ १२.८३.५० ॥
రాజు యొక్క మంత్రాన్ని స్వీకరించేవారు జ్ఞానులైన మంత్రులు. రాజు మంత్రానికి దృఢమైన కోట; ఇతరులు మంత్రానికి అవయవాలు, తొడల వంటివారు.
12.83.51
राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते ।
स्वामिनं त्वनुवर्न्तते वृत्त्यर्थमिह मन्त्रिणः ॥ १२.८३.५१ ॥
రాజ్యం గూఢచారుల మూలంలో నిలిచి ఉంటుందని, అది మంత్రానికి సారమని చెబుతారు. ఇక్కడ మంత్రులు జీవనోపాధి కోసం స్వామిని అనుసరిస్తారు.
12.83.52
संविनीयमदक्रोधौ मानमीर्ष्यां च निर्वृताः ।
नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १२.८३.५२ ॥
మదం, కోపం, గర్వం, ఈర్ష్యలను అదుపు చేసి, ఎల్లప్పుడూ ఐదు ఉపధలకు అతీతంగా ఉండి, మంత్రులతో మంత్రాంగం చేయాలి.
12.83.53
तेषां त्रयाणां त्रिविधं विमर्शं ।
विबुध्य चित्तं विनिवेश्य तत्र।
स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च ।
निदर्शयेदुत्तरमन्त्रकाले ॥ १२.८३.५३ ॥
ఆ ముగ్గురి త్రివిధ విచారణను గ్రహించి, మనస్సును అక్కడ నిలిపి, చివరి మంత్రాంగ సమయంలో తన నిశ్చయాన్ని, శత్రువు నిశ్చయాన్ని ప్రదర్శించాలి.
12.83.54
धर्मार्थकामज्ञमुपेत्य पृच्छे ।
द्युक्तो गुरुं ब्राह्मणमुत्तरार्थम्।
निष्ठा कृता तेन यदा सहः स्या ।
त्तं मन्त्रमार्गं प्रणयेदसक्तः ॥ १२.८३.५४ ॥
ధర్మ, అర్థ, కామాలను తెలిసినవారిని సమీపించి, గురువును, బ్రాహ్మణుని అడగాలి. ఫలం కోసం నిమగ్నమై, అతడు నిశ్చయించి సమర్థుడైనప్పుడు, అనాసక్తంగా ఆ మంత్రమార్గాన్ని నడిపించాలి.
12.83.55
एवं सदा मन्त्रयितत्र्यमाहु ।
र्ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः।
तस्मात्तमेवं प्रणयेत्सदैव ।
मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम् ॥ १२.८३.५५ ॥
ఈ విధంగా ఆలోచన ఎల్లప్పుడూ చేయాలని, మంత్రతత్త్వాన్ని, అర్థనిశ్చయాన్ని తెలిసినవారు చెబుతారు. కాబట్టి ప్రజలను కూడగట్టడంలో సమర్థమైన ఆలోచనను ఎల్లప్పుడూ ఈ విధంగానే కొనసాగించాలి.
12.83.56
न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा ।
नान्धा जडाः स्त्री च नपुंसकाश्च।
न चात्र तिर्यक्च पुरो न पश्चा ।
न्नोर्ध्वं न चाधः प्रपरेत्कथंचित् ॥ १२.८३.५६ ॥
వామనులు, కుబ్జులు, కృశులు, కుంటివారు, గుడ్డివారు, మూఢులు, స్త్రీలు, నపుంసకులు ఎవరూ ఏ విధంగానూ ప్రవేశించరాదు; ఇక్కడ అడ్డంగా, ముందు, వెనుక, పైన, క్రింద ఎవరూ ఉండరాదు.
12.83.57
आरुह्य वा वेश्म तथैव शून्यं ।
स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्।
वागङ्गदोषान्परिहृत्य सर्वा ।
न्संमन्त्रयेत्कार्यमहीनकालम् ॥ १२.८३.५७ ॥
ఇంటిపై ఎక్కి, లేదా అలాగే ఖాళీగా, తెరిచి, కుశ కాశ గడ్డి లేని ప్రదేశంలో ఎక్కి, వాక్కు మరియు అంగచేష్టల దోషాలన్నిటినీ విడిచి, తగిన సమయంలో కార్యాన్ని ఆలోచించాలి.