ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.84

12.84.1

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादं शक्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.८४.१ ॥

ਏਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।

किंस्विदेकपढं ब्रह्मन्पुरुषः सम्यगाचरन् ।
प्रमाणं सर्वभूतानां यशश्चैवाप्नुयान्महत् ॥ १२.८४.२ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਕਿਹੜਾ ਇੱਕ ਹੀ ਪਦ (ਆਚਰਣ) ਮਨੁੱਖ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪਾਵੇ?

सान्त्वमेकपदं शक्र पुरुषः सम्यगाचरन् ।
प्रमाणं सर्वभूतानां यशश्चैवाप्नुयान्महत् ॥ १२.८४.३ ॥

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਸਾਂਤਵਨਾ (ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਨਰਮੀ) ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਪਦ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

एतदेकपदं शक्र सर्वलोकसुखावहम् ।
आचरन्सर्वभूतेषु प्रियो भवति सर्वदा ॥ १२.८४.४ ॥

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਪਦ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

यो हि नाभाषते किंचित्सर्वदा भुकुटीमुखः ।
द्वेष्यो भवति भूतानां स सान्त्वमिह नाचरन् ॥ १२.८४.५ ॥

ਜੋ ਸਦਾ ਭਰਵੱਟੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਵੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਹੀਂ ਆਚਰਦਾ ਉਹ ਵੀ ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।

यस्तु सर्वमभिप्रेक्ष्य पूर्वमेवाभिभाषते ।
स्मितपूर्वाभिभाषी च तस्य लोकः प्रसीदति ॥ १२.८४.६ ॥

ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਸਦਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

दानमेव हि सर्वत्र सान्त्वेनानभिजल्पितम् ।
न प्रीणयति भूतानि निर्व्यञ्जनमिवाशनम् ॥ १२.८४.७ ॥

ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬਿਨਾਂ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ।

आददन्नपि भूतानां मधुरामीरयन्गिरम् ।
सर्वलोकमिमं शक्र सान्त्वेव कुरुते वशे ॥ १२.८४.८ ॥

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

तस्मात्सान्त्वं प्रयोक्तव्यं दण्डमाधित्सताऽपि हि ।
प्रीतिं च जनयत्येवं न चास्योद्विजते जनः ॥ १२.८४.९ ॥

ਇਸ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸੱਲੀ ਹੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ।

सुकृतस्य हि सान्त्वस्य श्लक्ष्णस्य मधुरस्य च ।
सम्यगासेव्यमानस्य तुल्यं जातु न विद्यते ॥ १२.८४.१० ॥

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੀ ਗਈ, ਸੁਚੱਜੀ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

इत्युक्तः कृतवान्सर्वं यथा शक्रः पुरोधसा ।
तथा त्वमपि कौन्तेय सम्यगेतत्समाचर ॥ १२.८४.११ ॥

ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾ।