Mahābhārata · Adhyāya 12.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.85.1
कथंस्विदिह राजेन्द्र पालयन्पार्थिवः प्रजाः ।
प्रैति धर्मं विशेषेण कीर्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ १२.८५.१ ॥
Oh señor de reyes, ¿cómo, protegiendo a sus súbditos en este mundo, alcanza el rey especialmente el dharma y obtiene una fama duradera?
12.85.2
व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः ।
प्राप्य धर्मं च कीर्ति च लोकानाप्नोत्यसौ शुचिः ॥ १२.८५.२ ॥
Aquel rey puro, dedicado a proteger a sus súbditos con conducta pura, alcanza el dharma y la fama, y obtiene los mundos.
12.85.3
कीदृशव्यवहारं तु कैश्च व्यवहरेन्नृपः ।
एतत्पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.८५.३ ॥
¿Qué clase de conducta debe practicar el rey, y con quiénes debe tratar? Oh gran sabio, preguntado esto, debes explicarlo debidamente.
12.85.4
ये चैव पूर्वकथिता गुणास्ते पुरुषं प्रति ।
नैकस्मिन्पुरुषे ह्येते विद्यन्त इति मे मतिः ॥ १२.८५.४ ॥
Las cualidades mencionadas antes, aplicadas a una persona, creo que no se encuentran juntas en un solo hombre.
12.85.5
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमन् ।
दुर्लभः पुरुषः कश्चिदेभिर्युक्तो गुणैः शुभैः ॥ १२.८५.५ ॥
Así es, oh gran sabio e inteligente, como dices: un hombre dotado de estas cualidades auspiciosas es raro.
12.85.6
किंतु संक्षेपतः शीलं प्रयत्नेनेह दुर्लभम् ।
वक्ष्यामि तु यथाऽमात्यान्यादृशांश्च करिष्यसि ॥ १२.८५.६ ॥
Pero en breve, hablaré del carácter, que aquí es raro incluso con esfuerzo, para que hagas a tus ministros como deben ser.
12.85.7
चतुरो ब्राह्मणान्वैद्यान्प्रगल्भान्स्नातकाञ्शुचीन् ।
क्षत्रियान्दश चाष्टौ च बलिनः शस्त्रपाणिनः ॥ १२.८५.७ ॥
Cuatro brahmanes, médicos, valientes, graduados de estudios y puros; diez y ocho kṣatriyas fuertes, con armas en la mano.
12.85.8
वैश्यान्वित्तेन संपन्नानेकविंशतिसङ्ख्यया ।
त्रींश्च शूद्रान्विनीतांश्च शुचीन्कर्मणि पूर्वके ॥ १२.८५.८ ॥
Veintiún vaiśyas dotados de riqueza, y tres śūdras disciplinados y puros en sus antiguas tareas.
12.85.9
अष्टाभिश्च गुणैर्युक्तं सूतं पौराणिकं तथा ।
पञ्चाशद्वर्षवयसं प्रगल्भमनसूयकम् ॥ १२.८५.९ ॥
Un sūta dotado de ocho cualidades, también narrador de los Purāṇas, de cincuenta años, valiente y libre de envidia.
12.85.10
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शिनम् ।
कार्ये विवदमानानां शक्तमर्थेष्वलोलुपम् ॥ १२.८५.१० ॥
Versado en śruti y smṛti, disciplinado, de mente ecuánime, capaz entre quienes disputan sobre los asuntos, libre de codicia por la riqueza.
12.85.11
वर्जितं चैव व्यसनैः सुघोरैः सप्तभिर्भृशम् ।
अष्टानां मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रं राजोपधारयेत् ॥ १२.८५.११ ॥
Completamente libre de siete terribles vicios; entre los ocho ministros, el rey debe escuchar el consejo en secreto.
12.85.12
ततः संप्रेषयेद्राष्ट्रे राष्ट्रीयाय च दर्शयेत् ।
अनेन व्यवहारेण द्रष्टव्यास्ते प्रजाः सदा ॥ १२.८५.१२ ॥
Luego debe enviarlos al reino y mostrar su labor a los habitantes del reino; con esta conducta, los súbditos deben ser siempre observados.
12.85.13
न चापि गूढं द्रव्यं ते ग्राह्यं कार्योपघातकम् ।
कार्ये खलु विपन्ने त्वां यो धर्मस्तं च पीडयेत् ॥ १२.८५.१३ ॥
Nunca debes tomar riquezas ocultas que dañen la empresa. Cuando el asunto haya fracasado, el deber mismo te atormentará.
12.85.14
विद्रवेच्चैव राष्ट्रं ते श्येनात्पक्षिगणा इव ।
परिस्रवेच्च सततं नौर्विशीर्णेव सागरे ॥ १२.८५.१४ ॥
Tu reino se dispersará como bandadas de aves que huyen del halcón, y se escurrirá sin cesar como una barca rota en el mar.
12.85.15
प्रजाः पालयतोऽसम्यगधर्मेणेह भूपतेः ।
हार्दं भयं संभवति स्वर्गश्चस्य विरुध्यते ॥ १२.८५.१५ ॥
Para un rey que protege a sus súbditos aquí de manera indebida y con injusticia, surge el temor en su corazón, y su cielo se ve obstruido.
12.85.16
अथ यो धर्मतः पाति राजाऽमात्योऽथवाऽऽत्मजः ।
धर्मासने सन्नियुक्तो धर्ममूले नरर्षभ ॥ १२.८५.१६ ॥
Ahora bien, el rey, el ministro o el hijo que protege conforme al dharma, designado en el trono del dharma y firme en la raíz del dharma, ¡oh toro entre los hombres!
12.85.17
स्वर्गं याति महीपालो नियुक्तैः सचिवैः सह ।
कार्येष्वधिकृताः सम्यगकुर्वन्तो नृपानुगाः।
आत्मानं पुरतः कृत्वा यान्त्यधः सह पार्थिवाः ॥ १२.८५.१७ ॥
El rey va al cielo junto con los ministros que ha nombrado. Pero los encargados de los asuntos que no actúan debidamente, y que, siendo seguidores del rey, se ponen a sí mismos por delante, caen hacia abajo junto con los reyes.
12.85.18
बलात्कृतानां वलिभिः कृपणं बहुजल्पताम् ।
नाथो वै भूमिपो नित्यमनाथानां नृणां भवेत् ॥ १२.८५.१८ ॥
Para los hombres oprimidos por la fuerza de los poderosos, que se lamentan lastimosamente y sin cesar, y que carecen de protector, el rey debe ser siempre su protector.
12.85.19
ततः साक्षिबलं साधु द्वैधवादकृतं भवेत् ।
असाक्षिकमनाथं वा परीक्ष्यं तद्विशेषतः ॥ १२.८५.१९ ॥
Entonces, la fuerza de los testigos, establecida en una disputa entre dos partes, debe ser adecuada; un caso sin testigos o sin protector debe examinarse con especial cuidado.
12.85.20
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् ।
वियोजयेद्धनैर्ऋद्धानधनानथ बन्धनैः ॥ १२.८५.२० ॥
Debe imponerse a los malvados un castigo proporcional a la ofensa; que separe a los prósperos por medio de la riqueza y a los pobres por medio de cadenas.
12.85.21
विनयेच्चापि दुर्वृत्तान्प्रहारैरपि पार्थिवः ।
सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्च परिपालयेत् ॥ १२.८५.२१ ॥
El rey debe disciplinar a los de mala conducta incluso con golpes, y proteger a los de buena conducta con consuelo y dádivas.
12.85.22
राज्ञो वधं चिकीर्षेद्यस्तस्य चित्रो वधो भवेत् ।
आदीपकस्य स्तेनस्य वर्णसंकरिकस्य च ॥ १२.८५.२२ ॥
Para quien desea matar al rey, la muerte debe ser extraordinaria; lo mismo para el incendiario, el ladrón y el que causa la mezcla de castas.
12.85.23
सम्यक्प्रणयतो दण्डं भूमिपस्य विशांपते ।
युक्तस्य वा नास्त्यधर्मो धर्म एव हि शाश्वतः ॥ १२.८५.२३ ॥
Oh señor de los hombres, cuando un rey administra el castigo con rectitud, o quien está encargado de ello lo hace, no hay injusticia; eso es en verdad el dharma eterno.
12.85.24
कामकारेण दण्डं तु यः कुर्यादविचक्षणः ।
स इहाकीर्तिसंयुक्तो मृतो नरकमृच्छति ॥ १२.८५.२४ ॥
Quien, sin discernimiento, impone castigo por capricho, aquí queda unido a la infamia y, muerto, va al infierno.
12.85.25
न परस्य प्रवादेन परेषां दण्डमर्पयेत् ।
आगमानुगमं कृत्वा बध्नीयान्मोक्षयीत वा ॥ १२.८५.२५ ॥
No por la acusación de otro se debe imponer castigo a otros. Tras examinar la ida y venida (del asunto), que los ate o los libere.
12.85.26
न तु हन्यान्नृपो जातु दूतं कस्यांचिदापदि ।
दूतस्य हन्ता निरयमाविशेत्सचिवैः सह ॥ १२.८५.२६ ॥
Pero un rey, en ninguna calamidad, nunca debe matar a un enviado; quien mata a un enviado entra en el infierno junto con sus consejeros.
12.85.27
यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः ।
यो हन्यात्पितरस्तस्य भ्रूणहत्यामवाप्नुयुः ॥ १२.८५.२७ ॥
Si un rey, consagrado al deber del guerrero, mata a un enviado que habla tal como se le ha indicado, sus antepasados incurrirían en la culpa de matar un embrión.
12.85.28
कुलीनः शीलसंपन्नो वाग्मी दक्षः प्रियंवदः ।
यथोक्तवादीस्मृतिमान्दूतः स्यात्सप्तभिर्गुणैः ॥ १२.८५.२८ ॥
De noble linaje, dotado de buena conducta, elocuente, hábil, de palabra agradable, que habla tal como se le indica y de buena memoria: quien tenga estas siete cualidades debe ser enviado.
12.85.29
एतैरेव गुणैर्युक्तः प्रतीहारोऽस्य रक्षिता ।
शिरोरक्षश्च भवति गुणैरेतैः समन्वितः ॥ १२.८५.२९ ॥
Dotado precisamente de estas cualidades, uno llega a ser el chambelán y protector del rey; dotado de estas mismas cualidades, uno también llega a ser guardián de la cabeza.
12.85.30
धर्मशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सांधिविग्रहिको भवेत् ।
मतिमान्धृतिमान्ह्रीमान्रहस्यविनिगूहिता ॥ १२.८५.३० ॥
Quien conoce la esencia de los textos de dharma y de la política debe ser el ministro de la paz y la guerra; ha de ser inteligente, firme, modesto y capaz de guardar los secretos.
12.85.31
कुलीनः सत्वसंपन्नः शुक्लोऽमात्यः प्रशस्यते ।
एतैरेव गुणैर्युक्तस्तथा सेनापतिर्भवेत् ॥ १२.८५.३१ ॥
Un ministro de buena familia, dotado de integridad y de conducta pura, es alabado; quien posea estas mismas cualidades debe ser también el comandante del ejército.
12.85.32
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः ।
वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥ १२.८५.३२ ॥
Quien conoce la esencia de las formaciones de batalla, las máquinas y las armas, es valiente, soporta la lluvia, el frío, el calor y el viento, y conoce los puntos débiles del enemigo.
12.85.33
विश्वासयेत्परांश्चैव विश्वसेच्च न कस्यचित् ।
पुत्रेष्वपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥ १२.८५.३३ ॥
Uno debe inspirar confianza en los demás, pero no debe confiar en nadie. Oh señor de los reyes, ni siquiera en los hijos la confianza es alabada.
12.85.34
एतच्छास्त्रार्थतत्त्वं तु मयाऽऽख्यातं तवानघ ।
अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परममुच्यते ॥ १२.८५.३४ ॥
Oh sin mancilla, te he revelado esta esencia del sentido de los tratados; la desconfianza se llama el secreto supremo de los reyes.