మహాభారతం · అధ్యాయం 12.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.85.1
कथंस्विदिह राजेन्द्र पालयन्पार्थिवः प्रजाः ।
प्रैति धर्मं विशेषेण कीर्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ १२.८५.१ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ఈ లోకంలో రాజు ప్రజలను పాలిస్తూ ఎలా ప్రత్యేకంగా ధర్మాన్ని పొంది శాశ్వత కీర్తిని పొందుతాడు?
12.85.2
व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः ।
प्राप्य धर्मं च कीर्ति च लोकानाप्नोत्यसौ शुचिः ॥ १२.८५.२ ॥
శుద్ధమైన ప్రవర్తనతో ప్రజాపాలనలో నిమగ్నమైన ఆ పవిత్రుడు ధర్మాన్ని, కీర్తిని పొంది లోకాలను చేరుకుంటాడు.
12.85.3
कीदृशव्यवहारं तु कैश्च व्यवहरेन्नृपः ।
एतत्पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.८५.३ ॥
రాజు ఎలాంటి ప్రవర్తన కలిగి ఉండాలి, ఎవరితో వ్యవహరించాలి? ఓ మహాప్రాజ్ఞా, ఇది అడిగిన మీరు యథావిధిగా చెప్పాలి.
12.85.4
ये चैव पूर्वकथिता गुणास्ते पुरुषं प्रति ।
नैकस्मिन्पुरुषे ह्येते विद्यन्त इति मे मतिः ॥ १२.८५.४ ॥
ముందు చెప్పబడిన గుణాలు ఒకే పురుషునిలో కనిపించవని నా అభిప్రాయం.
12.85.5
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमन् ।
दुर्लभः पुरुषः कश्चिदेभिर्युक्तो गुणैः शुभैः ॥ १२.८५.५ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, బుద్ధిమంతుడా, మీరు చెప్పినట్లే ఇది. ఈ శుభగుణాలతో కూడిన పురుషుడు అరుదు.
12.85.6
किंतु संक्षेपतः शीलं प्रयत्नेनेह दुर्लभम् ।
वक्ष्यामि तु यथाऽमात्यान्यादृशांश्च करिष्यसि ॥ १२.८५.६ ॥
కానీ సంక్షిప్తంగా, ఇక్కడ ప్రయత్నంతో కూడా అరుదైన శీలాన్ని నేను చెబుతాను; మంత్రులను అలా మీరు తీర్చిదిద్దుతారు.
12.85.7
चतुरो ब्राह्मणान्वैद्यान्प्रगल्भान्स्नातकाञ्शुचीन् ।
क्षत्रियान्दश चाष्टौ च बलिनः शस्त्रपाणिनः ॥ १२.८५.७ ॥
నలుగురు బ్రాహ్మణులు, వైద్యులు, ప్రగల్భులు, స్నాతకులు, శుచులైనవారు; పది మరియు ఎనిమిది బలవంతులైన క్షత్రియులు, ఆయుధపాణులు.
12.85.8
वैश्यान्वित्तेन संपन्नानेकविंशतिसङ्ख्यया ।
त्रींश्च शूद्रान्विनीतांश्च शुचीन्कर्मणि पूर्वके ॥ १२.८५.८ ॥
ధనసంపన్నులైన ఇరవై ఒక్క వైశ్యులు; పూర్వ కర్మలలో శుచులై వినయం కలిగిన మూడు శూద్రులు.
12.85.9
अष्टाभिश्च गुणैर्युक्तं सूतं पौराणिकं तथा ।
पञ्चाशद्वर्षवयसं प्रगल्भमनसूयकम् ॥ १२.८५.९ ॥
ఎనిమిది గుణాలతో కూడిన సూతుడు, పౌరాణికుడు కూడా; ఏభై ఏళ్ల వయసు, ప్రగల్భుడు, అసూయలేనివాడు.
12.85.10
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शिनम् ।
कार्ये विवदमानानां शक्तमर्थेष्वलोलुपम् ॥ १२.८५.१० ॥
శ్రుతి స్మృతులతో కూడినవాడు, వినయశీలి, సమదృష్టి కలవాడు, కార్యంలో వివాదించేవారి మధ్య సమర్థుడు, ధనంలో లోభం లేనివాడు.
12.85.11
वर्जितं चैव व्यसनैः सुघोरैः सप्तभिर्भृशम् ।
अष्टानां मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रं राजोपधारयेत् ॥ १२.८५.११ ॥
ఏడు ఘోరమైన వ్యసనాలకు పూర్తిగా దూరమైనవాడు; ఎనిమిది మంత్రుల మధ్య రాజు మంత్రాన్ని రహస్యంగా వినాలి.
12.85.12
ततः संप्रेषयेद्राष्ट्रे राष्ट्रीयाय च दर्शयेत् ।
अनेन व्यवहारेण द्रष्टव्यास्ते प्रजाः सदा ॥ १२.८५.१२ ॥
అనంతరం వారిని రాజ్యానికి పంపాలి, రాజ్యప్రజలకు చూపాలి; ఈ ప్రవర్తనతోనే ప్రజలను ఎల్లప్పుడూ పరిశీలించాలి.
12.85.13
न चापि गूढं द्रव्यं ते ग्राह्यं कार्योपघातकम् ।
कार्ये खलु विपन्ने त्वां यो धर्मस्तं च पीडयेत् ॥ १२.८५.१३ ॥
నీవు కార్యానికి హాని కలిగించే రహస్య ధనాన్ని ఎప్పుడూ స్వీకరించరాదు. కార్యం విఫలమైతే, ఆ ధర్మమే నిన్ను బాధిస్తుంది.
12.85.14
विद्रवेच्चैव राष्ट्रं ते श्येनात्पक्षिगणा इव ।
परिस्रवेच्च सततं नौर्विशीर्णेव सागरे ॥ १२.८५.१४ ॥
నీ రాజ్యం గ్రద్ద నుండి పారిపోయే పక్షుల గుంపులా చెదిరిపోతుంది; సముద్రంలో విరిగిన పడవలా నిరంతరం కారిపోతుంది.
12.85.15
प्रजाः पालयतोऽसम्यगधर्मेणेह भूपतेः ।
हार्दं भयं संभवति स्वर्गश्चस्य विरुध्यते ॥ १२.८५.१५ ॥
ఇక్కడ అధర్మంతో, సరిగా కాకుండా ప్రజలను పాలించే రాజుకు హృదయంలో భయం కలుగుతుంది; అతని స్వర్గమూ అడ్డుకోబడుతుంది.
12.85.16
अथ यो धर्मतः पाति राजाऽमात्योऽथवाऽऽत्मजः ।
धर्मासने सन्नियुक्तो धर्ममूले नरर्षभ ॥ १२.८५.१६ ॥
ఇప్పుడు ధర్మానుసారం రక్షించే రాజు, మంత్రి, లేదా కుమారుడు — ధర్మపీఠంపై నియమితుడై ధర్మమూలంలో ఉన్నవాడు — ఓ నరశ్రేష్ఠుడా!
12.85.17
स्वर्गं याति महीपालो नियुक्तैः सचिवैः सह ।
कार्येष्वधिकृताः सम्यगकुर्वन्तो नृपानुगाः।
आत्मानं पुरतः कृत्वा यान्त्यधः सह पार्थिवाः ॥ १२.८५.१७ ॥
రాజు నియమించిన మంత్రులతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్తాడు. కానీ కార్యాల్లో నియమితులై సరిగా పని చేయనివారు, రాజానుచరులుగా ఉండి తమను ముందుంచుకునేవారు, రాజులతో కలిసి అధోగతిని పొందుతారు.
12.85.18
बलात्कृतानां वलिभिः कृपणं बहुजल्पताम् ।
नाथो वै भूमिपो नित्यमनाथानां नृणां भवेत् ॥ १२.८५.१८ ॥
బలవంతులచే బలాత్కారంగా పీడించబడి, దీనంగా ఎక్కువగా విలపించే అనాథ మనుషులకు రాజే ఎల్లప్పుడూ నాథుడుగా ఉండాలి.
12.85.19
ततः साक्षिबलं साधु द्वैधवादकृतं भवेत् ।
असाक्षिकमनाथं वा परीक्ष्यं तद्विशेषतः ॥ १२.८५.१९ ॥
అప్పుడు రెండు పక్షాల వివాదంలో సాక్షుల బలమే సరైనదిగా ఉండాలి. సాక్షులు లేనిది లేదా రక్షకులు లేనిది ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
12.85.20
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् ।
वियोजयेद्धनैर्ऋद्धानधनानथ बन्धनैः ॥ १२.८५.२० ॥
అపరాధానికి తగిన శిక్షను పాపులపై విధించాలి. ధనవంతులను ధనంతోనూ, ధనహీనులను బంధనాలతోనూ వేరు చేయాలి.
12.85.21
विनयेच्चापि दुर्वृत्तान्प्रहारैरपि पार्थिवः ।
सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्च परिपालयेत् ॥ १२.८५.२१ ॥
రాజు దుర్మార్గులను దెబ్బలతోనైనా అదుపులో పెట్టాలి; సజ్జనులను సాంత్వనతోనూ దానంతోనూ రక్షించాలి.
12.85.22
राज्ञो वधं चिकीर्षेद्यस्तस्य चित्रो वधो भवेत् ।
आदीपकस्य स्तेनस्य वर्णसंकरिकस्य च ॥ १२.८५.२२ ॥
రాజును చంపాలని కోరేవాడికి విచిత్రమైన వధ ఉండాలి; నిప్పు పెట్టేవాడికీ, దొంగకీ, వర్ణసంకరం కలిగించేవాడికీ కూడా అంతే.
12.85.23
सम्यक्प्रणयतो दण्डं भूमिपस्य विशांपते ।
युक्तस्य वा नास्त्यधर्मो धर्म एव हि शाश्वतः ॥ १२.८५.२३ ॥
ఓ ప్రజాపాలకా, రాజు దండనను సరిగా అమలు చేస్తే, లేదా అందులో నియమించబడిన వ్యక్తి చేస్తే, అందులో అధర్మం లేదు; అది శాశ్వత ధర్మమే.
12.85.24
कामकारेण दण्डं तु यः कुर्यादविचक्षणः ।
स इहाकीर्तिसंयुक्तो मृतो नरकमृच्छति ॥ १२.८५.२४ ॥
అవివేకి తన ఇష్టానుసారం దండన విధిస్తే, అతడు ఇక్కడ అపకీర్తితో ఉండి, మరణించిన తర్వాత నరకానికి పోతాడు.
12.85.25
न परस्य प्रवादेन परेषां दण्डमर्पयेत् ।
आगमानुगमं कृत्वा बध्नीयान्मोक्षयीत वा ॥ १२.८५.२५ ॥
ఇతరుల మాటలతో ఇతరులకు శిక్ష విధించరాదు. రాకపోకలను పరిశీలించిన తర్వాతే బంధించాలి లేదా విడిచిపెట్టాలి.
12.85.26
न तु हन्यान्नृपो जातु दूतं कस्यांचिदापदि ।
दूतस्य हन्ता निरयमाविशेत्सचिवैः सह ॥ १२.८५.२६ ॥
ఏ ఆపదలోనైనా రాజు దూతను ఎన్నడూ చంపరాదు. దూతను చంపినవాడు తన మంత్రులతో కలిసి నరకంలో పడతాడు.
12.85.27
यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः ।
यो हन्यात्पितरस्तस्य भ्रूणहत्यामवाप्नुयुः ॥ १२.८५.२७ ॥
క్షత్రధర్మంలో నిరతుడైన రాజు, చెప్పినట్లే మాట్లాడే దూతను చంపితే, అతని పితరులు భ్రూణహత్య పాపాన్ని పొందుతారు.
12.85.28
कुलीनः शीलसंपन्नो वाग्मी दक्षः प्रियंवदः ।
यथोक्तवादीस्मृतिमान्दूतः स्यात्सप्तभिर्गुणैः ॥ १२.८५.२८ ॥
కులీనుడు, శీలసంపన్నుడు, వాక్చాతుర్యం కలవాడు, దక్షుడు, ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు, చెప్పినట్లు మాట్లాడేవాడు, స్మృతిమంతుడు — ఈ ఏడు గుణాలతో కూడినవాడే దూత కావాలి.
12.85.29
एतैरेव गुणैर्युक्तः प्रतीहारोऽस्य रक्षिता ।
शिरोरक्षश्च भवति गुणैरेतैः समन्वितः ॥ १२.८५.२९ ॥
ఇవే గుణాలతో కూడినవాడు ప్రతీహారుడు (ద్వారపాలకుడు) మరియు అతని రక్షకుడు అవుతాడు. ఇవే గుణాలతో కూడినవాడు శిరోరక్షకుడు కూడా అవుతాడు.
12.85.30
धर्मशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सांधिविग्रहिको भवेत् ।
मतिमान्धृतिमान्ह्रीमान्रहस्यविनिगूहिता ॥ १२.८५.३० ॥
ధర్మశాస్త్రం మరియు అర్థతత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు సంధి-విగ్రహ అధికారి కావాలి. అతడు బుద్ధిమంతుడు, ధైర్యవంతుడు, సిగ్గు కలవాడు, రహస్యాలను దాచేవాడు అయి ఉండాలి.
12.85.31
कुलीनः सत्वसंपन्नः शुक्लोऽमात्यः प्रशस्यते ।
एतैरेव गुणैर्युक्तस्तथा सेनापतिर्भवेत् ॥ १२.८५.३१ ॥
కులీనుడు, సత్త్వసంపన్నుడు, శుద్ధచరితుడైన అమాత్యుడు ప్రశంసనీయుడు. ఈ గుణాలతోనే కూడినవాడు సేనాపతిగా కూడా ఉండాలి.
12.85.32
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः ।
वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥ १२.८५.३२ ॥
వ్యూహాలు, యంత్రాలు, ఆయుధాల తత్త్వం తెలిసినవాడు, పరాక్రమం కలవాడు, వర్షం, చలి, ఎండ, గాలిని సహించేవాడు, శత్రువుల బలహీనతలను తెలిసినవాడు.
12.85.33
विश्वासयेत्परांश्चैव विश्वसेच्च न कस्यचित् ।
पुत्रेष्वपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥ १२.८५.३३ ॥
ఇతరులకు విశ్వాసం కలిగించాలి, కానీ ఎవరినీ విశ్వసించకూడదు. రాజేంద్రా, కుమారుల మీద కూడా విశ్వాసం ఉంచడం ప్రశంసనీయం కాదు.
12.85.34
एतच्छास्त्रार्थतत्त्वं तु मयाऽऽख्यातं तवानघ ।
अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परममुच्यते ॥ १२.८५.३४ ॥
నిర్దోషుడా, శాస్త్రార్థ తత్త్వాన్ని నేను నీకు చెప్పాను. రాజులకు అవిశ్వాసం అత్యుత్తమమైన రహస్యం అని చెప్పబడుతుంది.