ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.85.1
कथंस्विदिह राजेन्द्र पालयन्पार्थिवः प्रजाः ।
प्रैति धर्मं विशेषेण कीर्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ १२.८५.१ ॥
ಓ ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಹೇಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ?
12.85.2
व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः ।
प्राप्य धर्मं च कीर्ति च लोकानाप्नोत्यसौ शुचिः ॥ १२.८५.२ ॥
ಶುದ್ಧ ನಡತೆಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ಆ ಶುಚಿಯಾದವನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
12.85.3
कीदृशव्यवहारं तु कैश्च व्यवहरेन्नृपः ।
एतत्पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.८५.३ ॥
ರಾಜನು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಡತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು, ಯಾರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು? ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ನೀವು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯರು.
12.85.4
ये चैव पूर्वकथिता गुणास्ते पुरुषं प्रति ।
नैकस्मिन्पुरुषे ह्येते विद्यन्त इति मे मतिः ॥ १२.८५.४ ॥
ಮೊದಲು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಗಳು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
12.85.5
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमन् ।
दुर्लभः पुरुषः कश्चिदेभिर्युक्तो गुणैः शुभैः ॥ १२.८५.५ ॥
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಬುದ್ಧಿವಂತನೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಇದು ಆಗಿದೆ. ಈ ಶುಭ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪುರುಷ ಅಪರೂಪ.
12.85.6
किंतु संक्षेपतः शीलं प्रयत्नेनेह दुर्लभम् ।
वक्ष्यामि तु यथाऽमात्यान्यादृशांश्च करिष्यसि ॥ १२.८५.६ ॥
ಆದರೆ ಸಂಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾದ ಶೀಲವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ನೀನು ರೂಪಿಸುವೆ.
12.85.7
चतुरो ब्राह्मणान्वैद्यान्प्रगल्भान्स्नातकाञ्शुचीन् ।
क्षत्रियान्दश चाष्टौ च बलिनः शस्त्रपाणिनः ॥ १२.८५.७ ॥
ನಾಲ್ಕು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ವೈದ್ಯರು, ಪ್ರಗಲ್ಭರು, ಸ್ನಾತಕರು, ಶುಚಿಗಳು; ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬಲಿಷ್ಠ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿದವರು.
12.85.8
वैश्यान्वित्तेन संपन्नानेकविंशतिसङ्ख्यया ।
त्रींश्च शूद्रान्विनीतांश्च शुचीन्कर्मणि पूर्वके ॥ १२.८५.८ ॥
ಧನಸಂಪನ್ನರಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವೈಶ್ಯರು; ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುಚಿಗಳೂ ವಿನೀತರೂ ಆದ ಮೂವರು ಶೂದ್ರರು.
12.85.9
अष्टाभिश्च गुणैर्युक्तं सूतं पौराणिकं तथा ।
पञ्चाशद्वर्षवयसं प्रगल्भमनसूयकम् ॥ १२.८५.९ ॥
ಎಂಟು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೂತನು, ಪೌರಾಣಿಕನೂ; ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನು, ಪ್ರಗಲ್ಭನು, ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದವನು.
12.85.10
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शिनम् ।
कार्ये विवदमानानां शक्तमर्थेष्वलोलुपम् ॥ १२.८५.१० ॥
ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ವಿನೀತನು, ಸಮದರ್ಶಿ, ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿಸುವವರ ನಡುವೆ ಸಮರ್ಥನು, ಧನದಲ್ಲಿ ಲೋಭವಿಲ್ಲದವನು.
12.85.11
वर्जितं चैव व्यसनैः सुघोरैः सप्तभिर्भृशम् ।
अष्टानां मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रं राजोपधारयेत् ॥ १२.८५.११ ॥
ಏಳು ಘೋರ ವ್ಯಸನಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೂರವಿರುವವನು; ಎಂಟು ಮಂತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ರಾಜನು ಮಂತ್ರವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕು.
12.85.12
ततः संप्रेषयेद्राष्ट्रे राष्ट्रीयाय च दर्शयेत् ।
अनेन व्यवहारेण द्रष्टव्यास्ते प्रजाः सदा ॥ १२.८५.१२ ॥
ನಂತರ ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು, ರಾಜ್ಯದ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು; ಈ ನಡತೆಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸದಾ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
12.85.13
न चापि गूढं द्रव्यं ते ग्राह्यं कार्योपघातकम् ।
कार्ये खलु विपन्ने त्वां यो धर्मस्तं च पीडयेत् ॥ १२.८५.१३ ॥
ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಗುಪ್ತ ಧನವನ್ನು ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಕಾರ್ಯ ವಿಫಲವಾದರೆ, ಆ ಧರ್ಮವೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ.
12.85.14
विद्रवेच्चैव राष्ट्रं ते श्येनात्पक्षिगणा इव ।
परिस्रवेच्च सततं नौर्विशीर्णेव सागरे ॥ १२.८५.१४ ॥
ನಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಗಿಡುಗನಿಂದ ಚದುರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪಿನಂತೆ ಚದುರಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದೋಣಿಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೋರುತ್ತದೆ.
12.85.15
प्रजाः पालयतोऽसम्यगधर्मेणेह भूपतेः ।
हार्दं भयं संभवति स्वर्गश्चस्य विरुध्यते ॥ १२.८५.१५ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದಿಂದ, ಸರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಜನಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನ ಸ್ವರ್ಗವೂ ತಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.85.16
अथ यो धर्मतः पाति राजाऽमात्योऽथवाऽऽत्मजः ।
धर्मासने सन्नियुक्तो धर्ममूले नरर्षभ ॥ १२.८५.१६ ॥
ಈಗ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ರಕ್ಷಿಸುವ ರಾಜನು, ಅಮಾತ್ಯನು ಅಥವಾ ಪುತ್ರನು — ಧರ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ನೇಮಿತನಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವವನು — ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ!
12.85.17
स्वर्गं याति महीपालो नियुक्तैः सचिवैः सह ।
कार्येष्वधिकृताः सम्यगकुर्वन्तो नृपानुगाः।
आत्मानं पुरतः कृत्वा यान्त्यधः सह पार्थिवाः ॥ १२.८५.१७ ॥
ರಾಜನು ತನ್ನ ನೇಮಿತ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿತರಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ರಾಜನ ಅನುಚರರಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಡುವವರು ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
12.85.18
बलात्कृतानां वलिभिः कृपणं बहुजल्पताम् ।
नाथो वै भूमिपो नित्यमनाथानां नृणां भवेत् ॥ १२.८५.१८ ॥
ಬಲವಂತರಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾದ, ದೀನರಾಗಿ ಬಹಳ ಅಳುವ ಅನಾಥ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ರಾಜನೇ ಸದಾ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರಬೇಕು.
12.85.19
ततः साक्षिबलं साधु द्वैधवादकृतं भवेत् ।
असाक्षिकमनाथं वा परीक्ष्यं तद्विशेषतः ॥ १२.८५.१९ ॥
ಆಗ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಬಲವೇ ಸರಿಯಾದದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.85.20
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् ।
वियोजयेद्धनैर्ऋद्धानधनानथ बन्धनैः ॥ १२.८५.२० ॥
ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಾಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಸಿರಿವಂತರನ್ನು ಧನದಿಂದಲೂ ಬಡವರನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದಲೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
12.85.21
विनयेच्चापि दुर्वृत्तान्प्रहारैरपि पार्थिवः ।
सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्च परिपालयेत् ॥ १२.८५.२१ ॥
ರಾಜನು ದುರ್ನಡತೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಹೊಡೆತದಿಂದಲೂ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ತರಬೇಕು; ಸತ್ಪುರುಷರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನದಿಂದಲೂ ದಾನದಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.85.22
राज्ञो वधं चिकीर्षेद्यस्तस्य चित्रो वधो भवेत् ।
आदीपकस्य स्तेनस्य वर्णसंकरिकस्य च ॥ १२.८५.२२ ॥
ರಾಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ವಧೆ ಇರಬೇಕು; ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನಿಗೂ ಕಳ್ಳನಿಗೂ ವರ್ಣಸಂಕರ ಉಂಟುಮಾಡುವವನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.85.23
सम्यक्प्रणयतो दण्डं भूमिपस्य विशांपते ।
युक्तस्य वा नास्त्यधर्मो धर्म एव हि शाश्वतः ॥ १२.८५.२३ ॥
ಓ ಜನಾಧಿಪತೇ, ರಾಜನು ದಂಡವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಯುಕ್ತನಾದವನು ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮವೇ.
12.85.24
कामकारेण दण्डं तु यः कुर्यादविचक्षणः ।
स इहाकीर्तिसंयुक्तो मृतो नरकमृच्छति ॥ १२.८५.२४ ॥
ಅವಿವೇಕಿಯಾದವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಅಪಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.85.25
न परस्य प्रवादेन परेषां दण्डमर्पयेत् ।
आगमानुगमं कृत्वा बध्नीयान्मोक्षयीत वा ॥ १२.८५.२५ ॥
ಇತರರ ಮಾತಿನಿಂದ ಇತರರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಾರದು. ಬರುವಿಕೆ-ಹೋಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.85.26
न तु हन्यान्नृपो जातु दूतं कस्यांचिदापदि ।
दूतस्य हन्ता निरयमाविशेत्सचिवैः सह ॥ १२.८५.२६ ॥
ಯಾವ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲೂ ರಾಜನು ದೂತನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೊಲ್ಲಬಾರದು. ದೂತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.85.27
यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः ।
यो हन्यात्पितरस्तस्य भ्रूणहत्यामवाप्नुयुः ॥ १२.८५.२७ ॥
ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ರಾಜನು, ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾತನಾಡುವ ದೂತನನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12.85.28
कुलीनः शीलसंपन्नो वाग्मी दक्षः प्रियंवदः ।
यथोक्तवादीस्मृतिमान्दूतः स्यात्सप्तभिर्गुणैः ॥ १२.८५.२८ ॥
ಕುಲೀನ, ಶೀಲಸಂಪನ್ನ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವುಳ್ಳವ, ದಕ್ಷ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವ, ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾತನಾಡುವವ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವ — ಈ ಏಳು ಗುಣಗಳುಳ್ಳವನೇ ದೂತನಾಗಬೇಕು.
12.85.29
एतैरेव गुणैर्युक्तः प्रतीहारोऽस्य रक्षिता ।
शिरोरक्षश्च भवति गुणैरेतैः समन्वितः ॥ १२.८५.२९ ॥
ಇವೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಪ್ರತೀಹಾರ (ದ್ವಾರಪಾಲಕ) ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ಷಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇವೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಶಿರೋರಕ್ಷಕನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
12.85.30
धर्मशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सांधिविग्रहिको भवेत् ।
मतिमान्धृतिमान्ह्रीमान्रहस्यविनिगूहिता ॥ १२.८५.३० ॥
ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕು. ಅವನು ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ನಾಚಿಕೆಯುಳ್ಳವ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು.
12.85.31
कुलीनः सत्वसंपन्नः शुक्लोऽमात्यः प्रशस्यते ।
एतैरेव गुणैर्युक्तस्तथा सेनापतिर्भवेत् ॥ १२.८५.३१ ॥
ಕುಲೀನನು, ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನನು, ಶುದ್ಧನಾದ ಅಮಾತ್ಯನು ಪ್ರಶಂಸನೀಯನು. ಇದೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಸೇನಾಪತಿಯೂ ಆಗಬೇಕು.
12.85.32
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः ।
वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥ १२.८५.३२ ॥
ವ್ಯೂಹ, ಯಂತ್ರ, ಆಯುಧಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಮಳೆ, ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು, ಶತ್ರುವಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು.
12.85.33
विश्वासयेत्परांश्चैव विश्वसेच्च न कस्यचित् ।
पुत्रेष्वपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥ १२.८५.३३ ॥
ಇತರರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಂಬಬಾರದು. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ನಂಬುವುದು ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಲ್ಲ.
12.85.34
एतच्छास्त्रार्थतत्त्वं तु मयाऽऽख्यातं तवानघ ।
अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परममुच्यते ॥ १२.८५.३४ ॥
ನಿರ್ದೋಷನೇ, ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದ ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜರಿಗೆ ಅವಿಶ್ವಾಸವು ಪರಮ ರಹಸ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.