มหาภารตะ · อัธยายะ 12.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.85.1
कथंस्विदिह राजेन्द्र पालयन्पार्थिवः प्रजाः ।
प्रैति धर्मं विशेषेण कीर्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ १२.८५.१ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ กษัตริย์ผู้ปกครองประชาราษฎร์ในโลกนี้ จะปฏิบัติอย่างไรจึงบรรลุธรรมได้โดยเฉพาะ และได้รับเกียรติยศอันยั่งยืน
12.85.2
व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः ।
प्राप्य धर्मं च कीर्ति च लोकानाप्नोत्यसौ शुचिः ॥ १२.८५.२ ॥
กษัตริย์ผู้บริสุทธิ์นั้น ทุ่มเทให้แก่การปกครองประชาราษฎร์ด้วยความประพฤติอันบริสุทธิ์ ย่อมบรรลุธรรมและเกียรติยศ และได้ไปสู่โลกทั้งหลาย
12.85.3
कीदृशव्यवहारं तु कैश्च व्यवहरेन्नृपः ।
एतत्पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.८५.३ ॥
กษัตริย์ควรประพฤติอย่างไร และควรคบค้ากับผู้ใด ท่านผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เมื่อถูกถามเช่นนี้ ท่านควรอธิบายให้ถูกต้องตามที่เป็นจริง
12.85.4
ये चैव पूर्वकथिता गुणास्ते पुरुषं प्रति ।
नैकस्मिन्पुरुषे ह्येते विद्यन्त इति मे मतिः ॥ १२.८५.४ ॥
คุณสมบัติที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ เมื่อนำมาใช้กับบุคคลหนึ่ง ข้าพเจ้าเห็นว่าไม่อาจพบรวมกันอยู่ในบุรุษคนเดียวได้
12.85.5
एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमन् ।
दुर्लभः पुरुषः कश्चिदेभिर्युक्तो गुणैः शुभैः ॥ १२.८५.५ ॥
เป็นดังที่ท่านกล่าวจริงอย่างนั้น ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่และมีสติปัญญา บุรุษที่ประกอบด้วยคุณสมบัติอันเป็นมงคลเหล่านี้นั้นหาได้ยาก
12.85.6
किंतु संक्षेपतः शीलं प्रयत्नेनेह दुर्लभम् ।
वक्ष्यामि तु यथाऽमात्यान्यादृशांश्च करिष्यसि ॥ १२.८५.६ ॥
แต่ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงความประพฤติโดยสังเขป ซึ่งในโลกนี้แม้จะพยายามก็ยังหาได้ยาก เพื่อท่านจะได้ทำให้อำมาตย์ของท่านเป็นไปตามที่ควรเป็น
12.85.7
चतुरो ब्राह्मणान्वैद्यान्प्रगल्भान्स्नातकाञ्शुचीन् ।
क्षत्रियान्दश चाष्टौ च बलिनः शस्त्रपाणिनः ॥ १२.८५.७ ॥
พราหมณ์สี่คน แพทย์ผู้แกล้วกล้าและชำนาญ ผู้จบการศึกษาและบริสุทธิ์ กษัตริย์สิบแปดคนที่แข็งแรงและถืออาวุธในมือ
12.85.8
वैश्यान्वित्तेन संपन्नानेकविंशतिसङ्ख्यया ।
त्रींश्च शूद्रान्विनीतांश्च शुचीन्कर्मणि पूर्वके ॥ १२.८५.८ ॥
ไวศยะยี่สิบเอ็ดคนผู้มั่งคั่งด้วยทรัพย์ และศูทรสามคนที่มีวินัยและบริสุทธิ์ในหน้าที่ของตนแต่เดิม
12.85.9
अष्टाभिश्च गुणैर्युक्तं सूतं पौराणिकं तथा ।
पञ्चाशद्वर्षवयसं प्रगल्भमनसूयकम् ॥ १२.८५.९ ॥
สูตะผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติแปดประการ และเป็นผู้ขับขานปุราณะด้วย มีอายุห้าสิบปี แกล้วกล้า และไม่มีความริษยา
12.85.10
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तं विनीतं समदर्शिनम् ।
कार्ये विवदमानानां शक्तमर्थेष्वलोलुपम् ॥ १२.८५.१० ॥
ผู้ทรงความรู้ในศรุติและสมฤติ มีวินัย มีใจเสมอภาค สามารถในหมู่ผู้โต้เถียงกันในกิจการ และไม่โลภในทรัพย์สมบัติ
12.85.11
वर्जितं चैव व्यसनैः सुघोरैः सप्तभिर्भृशम् ।
अष्टानां मन्त्रिणां मध्ये मन्त्रं राजोपधारयेत् ॥ १२.८५.११ ॥
ปราศจากอบายมุขอันร้ายแรงทั้งเจ็ด โดยสิ้นเชิง ท่ามกลางอำมาตย์แปดคน กษัตริย์พึงปรึกษาหารือความลับกับผู้เหล่านั้น
12.85.12
ततः संप्रेषयेद्राष्ट्रे राष्ट्रीयाय च दर्शयेत् ।
अनेन व्यवहारेण द्रष्टव्यास्ते प्रजाः सदा ॥ १२.८५.१२ ॥
จากนั้นพึงส่งอำมาตย์เหล่านั้นออกไปยังแคว้น และแสดงผลงานของเขาแก่ชาวแคว้น ด้วยความประพฤติเช่นนี้ ประชาราษฎร์ก็ควรได้รับการดูแลอยู่เสมอ
12.85.13
न चापि गूढं द्रव्यं ते ग्राह्यं कार्योपघातकम् ।
कार्ये खलु विपन्ने त्वां यो धर्मस्तं च पीडयेत् ॥ १२.८५.१३ ॥
ท่านไม่ควรรับทรัพย์ที่ซ่อนเร้นซึ่งจะทำลายกิจการ และเมื่อกิจการล้มเหลวแล้ว หน้าที่ที่ผูกมัดท่านจะเบียดเบียนท่าน
12.85.14
विद्रवेच्चैव राष्ट्रं ते श्येनात्पक्षिगणा इव ।
परिस्रवेच्च सततं नौर्विशीर्णेव सागरे ॥ १२.८५.१४ ॥
แคว้นของท่านจะกระจัดกระจายดุจฝูงนกที่หนีเหยี่ยว และจะรั่วไหลไปอย่างไม่หยุดยั้ง ดุจเรือแตกที่ลอยอยู่กลางมหาสมุทร
12.85.15
प्रजाः पालयतोऽसम्यगधर्मेणेह भूपतेः ।
हार्दं भयं संभवति स्वर्गश्चस्य विरुध्यते ॥ १२.८५.१५ ॥
สำหรับพระมหากษัตริย์ที่ปกครองประชาราษฎร์ในโลกนี้โดยไม่ชอบ และด้วยอธรรม ความกลัวย่อมเกิดขึ้นในใจ และสวรรค์ของพระองค์ก็ถูกขัดขวาง
12.85.16
अथ यो धर्मतः पाति राजाऽमात्योऽथवाऽऽत्मजः ।
धर्मासने सन्नियुक्तो धर्ममूले नरर्षभ ॥ १२.८५.१६ ॥
ส่วนกษัตริย์ อำมาตย์ หรือบุตรผู้ใดที่ปกป้องตามธรรม ได้รับการแต่งตั้งบนอาสนะแห่งธรรม และตั้งมั่นอยู่บนรากฐานแห่งธรรม ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐที่สุด
12.85.17
स्वर्गं याति महीपालो नियुक्तैः सचिवैः सह ।
कार्येष्वधिकृताः सम्यगकुर्वन्तो नृपानुगाः।
आत्मानं पुरतः कृत्वा यान्त्यधः सह पार्थिवाः ॥ १२.८५.१७ ॥
พระมหากษัตริย์ย่อมขึ้นสวรรค์ พร้อมกับอำมาตย์ที่ได้รับแต่งตั้งให้ปฏิบัติงาน ส่วนผู้ที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลกิจการแต่ไม่ปฏิบัติให้ถูกต้อง และเป็นผู้ตามกษัตริย์ที่นำตนเองขึ้นก่อน ย่อมตกลงสู่ที่ต่ำพร้อมกับกษัตริย์เหล่านั้น
12.85.18
बलात्कृतानां वलिभिः कृपणं बहुजल्पताम् ।
नाथो वै भूमिपो नित्यमनाथानां नृणां भवेत् ॥ १२.८५.१८ ॥
สำหรับมนุษย์ที่ถูกผู้แข็งแรงข่มเหงด้วยกำลัง ผู้คร่ำครวญอย่างน่าสงสารและพร่ำพรรณนามาก ผู้ไม่มีที่พึ่ง กษัตริย์ผู้ปกครองแผ่นดินย่อมควรเป็นที่พึ่งของผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เสมอ
12.85.19
ततः साक्षिबलं साधु द्वैधवादकृतं भवेत् ।
असाक्षिकमनाथं वा परीक्ष्यं तद्विशेषतः ॥ १२.८५.१९ ॥
จากนั้น น้ำหนักของพยานที่ตั้งขึ้นในข้อพิพาทระหว่างสองฝ่ายควรเป็นไปโดยชอบ ส่วนคดีที่ไม่มีพยาน หรือผู้ไม่มีที่พึ่ง ต้องพิจารณาเป็นพิเศษด้วยความรอบคอบ
12.85.20
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् ।
वियोजयेद्धनैर्ऋद्धानधनानथ बन्धनैः ॥ १२.८५.२० ॥
พึงลงโทษผู้กระทำชั่วให้สมกับความผิดของเขา และพึงแยกผู้มั่งคั่งออกจากทรัพย์ของตน และผู้ยากจนออกจากพันธนาการ
12.85.21
विनयेच्चापि दुर्वृत्तान्प्रहारैरपि पार्थिवः ।
सान्त्वेनोपप्रदानेन शिष्टांश्च परिपालयेत् ॥ १२.८५.२१ ॥
กษัตริย์พึงปราบผู้ประพฤติชั่วด้วยแม้การลงโทษด้วยการตี และคุ้มครองผู้ประพฤติดีด้วยการปลอบโยนและการให้ของกำนัล
12.85.22
राज्ञो वधं चिकीर्षेद्यस्तस्य चित्रो वधो भवेत् ।
आदीपकस्य स्तेनस्य वर्णसंकरिकस्य च ॥ १२.८५.२२ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะฆ่ากษัตริย์ ความตายของเขาควรเป็นความตายที่ผิดแผกไปจากปกติ เช่นเดียวกับผู้วางเพลิง ขโมย และผู้ก่อให้เกิดการปนของวรรณะ
12.85.23
सम्यक्प्रणयतो दण्डं भूमिपस्य विशांपते ।
युक्तस्य वा नास्त्यधर्मो धर्म एव हि शाश्वतः ॥ १२.८५.२३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อกษัตริย์ลงทัณฑ์โดยชอบ หรือผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่นั้นโดยชอบ ย่อมไม่มีอธรรม เพราะนั่นคือธรรมอันนิรันดร์แท้จริง
12.85.24
कामकारेण दण्डं तु यः कुर्यादविचक्षणः ।
स इहाकीर्तिसंयुक्तो मृतो नरकमृच्छति ॥ १२.८५.२४ ॥
ผู้ไร้ปัญญาที่ลงทัณฑ์ตามอำเภอใจของตน ผู้นั้นย่อมประสบความอัปยศในโลกนี้ และเมื่อตายแล้วย่อมไปสู่นรก
12.85.25
न परस्य प्रवादेन परेषां दण्डमर्पयेत् ।
आगमानुगमं कृत्वा बध्नीयान्मोक्षयीत वा ॥ १२.८५.२५ ॥
ไม่ควรลงทัณฑ์แก่ผู้อื่นเพราะคำกล่าวหาของอีกผู้หนึ่ง เมื่อได้พิจารณาความเป็นมาและความเป็นไปของเรื่องแล้ว ก็พึงผูกมัดหรือปล่อยไปเถิด
12.85.26
न तु हन्यान्नृपो जातु दूतं कस्यांचिदापदि ।
दूतस्य हन्ता निरयमाविशेत्सचिवैः सह ॥ १२.८५.२६ ॥
แต่กษัตริย์ไม่ควรฆ่าทูตเลย ไม่ว่าในภัยพิบัติใดก็ตาม ผู้ฆ่าทูตย่อมตกนรกพร้อมกับเหล่าที่ปรึกษาของตน
12.85.27
यथोक्तवादिनं दूतं क्षत्रधर्मरतो नृपः ।
यो हन्यात्पितरस्तस्य भ्रूणहत्यामवाप्नुयुः ॥ १२.८५.२७ ॥
หากกษัตริย์ผู้ยึดมั่นในหน้าที่ของกษัตริย์ฆ่าทูตผู้พูดตามที่ได้รับคำสั่ง บรรพบุรุษของเขาจะต้องรับบาปแห่งการฆ่าทารกในครรภ์
12.85.28
कुलीनः शीलसंपन्नो वाग्मी दक्षः प्रियंवदः ।
यथोक्तवादीस्मृतिमान्दूतः स्यात्सप्तभिर्गुणैः ॥ १२.८५.२८ ॥
ผู้มีตระกูลสูง มีความประพฤติดีงาม มีวาทศิลป์ มีความฉลาด พูดจาไพเราะ พูดตามที่ได้รับคำสั่ง และมีความจำดี ผู้ที่มีคุณสมบัติทั้งเจ็ดนี้ควรเป็นทูต
12.85.29
एतैरेव गुणैर्युक्तः प्रतीहारोऽस्य रक्षिता ।
शिरोरक्षश्च भवति गुणैरेतैः समन्वितः ॥ १२.८५.२९ ॥
ผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้นั่นเองย่อมเป็นนายทวารและผู้คุ้มครองของกษัตริย์ได้ และผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้เช่นกันย่อมเป็นผู้พิทักษ์ศีรษะ
12.85.30
धर्मशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सांधिविग्रहिको भवेत् ।
मतिमान्धृतिमान्ह्रीमान्रहस्यविनिगूहिता ॥ १२.८५.३० ॥
ผู้รู้แก่นแท้ของคัมภีร์ธรรมศาสตร์และของนโยบาย ควรเป็นที่ปรึกษาด้านสันติภาพและสงคราม ผู้นั้นพึงมีปัญญา มีความมั่นคง มีความถ่อมตน และรักษาความลับไว้ได้
12.85.31
कुलीनः सत्वसंपन्नः शुक्लोऽमात्यः प्रशस्यते ।
एतैरेव गुणैर्युक्तस्तथा सेनापतिर्भवेत् ॥ १२.८५.३१ ॥
อำมาตย์ที่มีตระกูลดี มีความซื่อสัตย์ และมีความประพฤติบริสุทธิ์ ย่อมเป็นที่สรรเสริญ ผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้นั่นเองก็ควรเป็นแม่ทัพได้เช่นกัน
12.85.32
व्यूहयन्त्रायुधानां च तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः ।
वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥ १२.८५.३२ ॥
ผู้รู้หลักการจัดกระบวนทัพ เครื่องจักรกลและอาวุธ มีความกล้าหาญ อดทนต่อฝนหนาว ความร้อน และลม และรู้จุดอ่อนของข้าศึก
12.85.33
विश्वासयेत्परांश्चैव विश्वसेच्च न कस्यचित् ।
पुत्रेष्वपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥ १२.८५.३३ ॥
ควรทำให้ผู้อื่นไว้วางใจ แต่ไม่ควรไว้วางใจผู้ใดเลย ข้าแต่จอมกษัตริย์ แม้ในบุตรก็ไม่ควรไว้วางใจ ความไว้วางใจไม่เป็นที่สรรเสริญ
12.85.34
एतच्छास्त्रार्थतत्त्वं तु मयाऽऽख्यातं तवानघ ।
अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परममुच्यते ॥ १२.८५.३४ ॥
ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป เราได้กล่าวแก่เจ้าถึงแก่นแท้แห่งความหมายของคัมภีร์เหล่านี้แล้ว การไม่ไว้วางใจถูกเรียกว่าความลับอันสูงสุดของบรรดากษัตริย์