Mahābhārata · Adhyāya 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
¿Qué tipo de ciudad debe habitar el rey en persona, la que él mismo construyó o la que mandó construir? Dímelo, abuelo.
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
Hijo de Kuntī, donde se debe vivir con hijos, parientes y allegados, también es correcto preguntar debidamente por el sustento y la protección, oh Bhārata.
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
Por eso te explicaré en particular la construcción de fortalezas. Habiéndolo oído, debe hacerse así y cumplirse con diligencia.
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
Tras acogerse a una fortaleza de seis clases, deben fundarse las ciudades, las cuales deben ser las principales en toda riqueza y donde pueda darse también la abundancia.
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
La fortaleza del desierto, la fortaleza de la tierra, la fortaleza de la montaña, asimismo la fortaleza humana, la fortaleza de barro y la fortaleza del bosque: estas son las seis.
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
Aquella ciudad que está dotada de fortalezas, provista de grano y armas, con murallas firmes y foso, y repleta de elefantes, caballos y carros.
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
Donde hay hombres sabios y artesanos, reservas bien acumuladas y gente justa que ha adoptado la suprema destreza;
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
Una ciudad llena de hombres vigorosos, elefantes y caballos, adornada con encrucijadas y mercados, con comercio renombrado, pacífica y libre de temor por cualquier lado;
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
Muy radiante, resonante con ecos, de trazado muy bien alabado, rico en héroes, lleno de sabios y resonando con el sonido de la recitación védica;
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
Una ciudad dotada de asambleas y festividades, donde los dioses son siempre adorados; el rey cuyos ministros y ejército están bajo control debe entrar él mismo en esa ciudad;
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
Allí debe aumentar el tesoro, el ejército, los aliados y el comercio, y en la ciudad y en el reino apartar todas las faltas;
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
Debe aumentar con empeño el depósito y el arsenal; asimismo debe aumentar todas las reservas y las máquinas y artefactos de guerra;
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
Madera, hierro, cascarilla y carbón, leña, cuerno, hueso y bambú, médula, aceite, grasa, miel y también un acopio de medicinas.
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
Fibra de cáñamo, resina de sarja, grano, armas y flechas, y asimismo cueros, tendones, caña, hierba muñja, fibra valvaja y cañas dhvana.
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
El rey debe mantener siempre bajo su control los estanques y pozos, las abundantes fuentes de agua y los árboles de savia lechosa.
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
Los maestros, sacerdotes oficiantes y sacerdotes domésticos, los grandes arqueros, los maestros constructores y los médicos anuales deben ser honrados con esmero.
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
Los sabios, los inteligentes, los dominados por sí mismos, los hábiles, los valientes, los muy instruidos, los de buena cuna y dotados de firmeza son aptos para todas las tareas.
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
El rey debe honrar a los justos, refrenar a los injustos y emplear con esmero a los hombres de todas las castas en sus propios deberes.
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
Habiendo conocido bien por medio de espías los asuntos externos e internos, tanto de la ciudad como del campo, entonces debe poner en marcha la acción.
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
El rey mismo debe atender especialmente a los espías, al consejo, al tesoro y a la vara del castigo, pues todo se sustenta en ellos.
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
Todo lo que se propongan hacer los neutrales, los enemigos y los amigos debe conocerse, tanto en la ciudad como en el campo, con la vista de los espías.
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
Entonces, respecto a ellos, todo debe disponerse sin descuido: honrando siempre a los leales y conteniendo a los hostiles.
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
Se debe ofrecer sacrificios constantemente y dar dones sin opresión. Debe cumplirse la protección de los súbditos; no debe hacerse lo que obstruye el dharma.
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
Siempre debe proveerse para el bienestar y el sustento de los pobres, los desamparados, los ancianos y las viudas.
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
En los ermitaños, a su debido tiempo, el rey debe ofrecer siempre vestidos, vasijas y alimento, honrándolos con respeto y dando la debida consideración a los dignos de estima.
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
El rey debe informar cuidadosamente de sí mismo, de todos sus asuntos y del propio reino al asceta, y permanecer siempre humilde.
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
Esos ascetas de votos loables pueden, en cualquier circunstancia, dar refugio al rey que busca amparo, según su deseo.
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
Al ver a quien ha renunciado a todos los fines, nacido en buena familia y muy instruido, el rey debe honrar a tal persona con lecho, asiento y alimento.
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
En alguna calamidad el rey debe depositar en él su confianza, pues incluso los bandidos inspiran confianza entre los ascetas.
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
Debe depositar tesoros en él y luego retirarlos de nuevo, y no debe atenderlo constantemente ni honrarlo en exceso.
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
Uno debe ser designado en el propio reino, otro en los reinos extranjeros, y otro en los bosques y también en las ciudades de los señores vasallos.
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
A quienes están en reinos extranjeros y en los bosques se les debe hacer dar honra, respeto y participaciones, igual que a los de su propio reino.
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
En cualquier circunstancia, esos ascetas firmes en sus votos deben dar refugio, según se desee, al rey que busca refugio.
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
Se te ha expuesto en breve esta descripción de las señas: en qué clase de ciudad debe el rey mismo residir.