ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
ରାଜା ନିଜେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ନଗରରେ ବାସ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ? ନିଜେ ନିର୍ମିତ ନା ନିର୍ମାଇତ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ବାସ କରିବାକୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଜୀବିକା ଓ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପଚାରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ, ହେ ଭାରତ।
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
ଅତଏବ ତୁମକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣର ବିଧି କହିବି। ତାହା ଶୁଣି ସେପରି କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯତ୍ନ ସହ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
ଛଅ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପ୍ରଚୁରତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହେଉ।
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
ମରୁଭୂମି ଦୁର୍ଗ, ଭୂମି ଦୁର୍ଗ, ପର୍ବତ ଦୁର୍ଗ, ସେହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଦୁର୍ଗ, ମୃତ୍ତିକା ଦୁର୍ଗ ଓ ବନ ଦୁର୍ଗ — ଏହି ଛଅଟି।
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
ଯେଉଁ ନଗର ଦୁର୍ଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ପରିଖା ଥିବା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ବାନ ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଥା'ନ୍ତି, ସୁସଂଚିତ ଭଣ୍ଡାର ଥାଏ, ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷତା ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି;
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
ବଳବାନ ମଣିଷ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚୌରାସ୍ତା ଓ ବଜାରରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟଯୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟଶୂନ୍ୟ ନଗର;
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ, ସୁପ୍ରଶଂସିତ ବିନ୍ୟାସଯୁକ୍ତ, ବୀରମାନଙ୍କରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ନଗର;
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
ସଭା ଓ ଉତ୍ସବରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସଦା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏପରି ନଗର; ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ବଶରେ ଅଛନ୍ତି ସେହି ରାଜା ସେହି ନଗରରେ ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ;
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
ସେଠାରେ ସେ କୋଷ, ସେନା, ମିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି କରିବେ; ନଗର ଓ ଜନପଦରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରିବେ;
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
ଭଣ୍ଡାରଗୃହ ଓ ଶସ୍ତ୍ରାଗାରକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ; ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟ ଏବଂ ସେହିପରି ଯନ୍ତ୍ର ଓ କଟଙ୍କଟକୁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ;
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
କାଠ, ଲୁହା, ତୁଷ ଓ ଅଙ୍ଗାର, କାଠ, ଶିଙ୍ଗ, ହାଡ଼ ଓ ବାଉଁଶ, ମଜ୍ଜା, ତେଲ, ଚର୍ବି, ମହୁ ଏବଂ ଔଷଧ ସମୂହ ମଧ୍ୟ।
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
ଶଣ, ସର୍ଜରସ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଏବଂ ଚମଡ଼ା, ସ୍ନାୟୁ, ବେତ, ମୁଞ୍ଜ, ବଲ୍ବଜ ଓ ଦନ୍ଧ୍ୱନ ନଳ ମଧ୍ୟ।
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ଜଳାଶୟ, କୂଅ, ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଉତ୍ସ ଏବଂ କ୍ଷୀରୀ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଋତ୍ୱିକ୍ ଓ ପୁରୋହିତ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ସ୍ଥପତି ଓ ସାଂବତ୍ସରିକ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନ ସହ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ, ମେଧାବୀ, ଦାନ୍ତ, ଦକ୍ଷ, ଶୂର, ବହୁଶ୍ରୁତ, କୁଳୀନ ଓ ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
ରାଜା ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ଅଧାର୍ମିକମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଯତ୍ନ ସହ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ।
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ଜାଣି ତା'ପରେ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
ରାଜା ନିଜେ ଚର, ମନ୍ତ୍ରଣା, କୋଷ ଓ ଦଣ୍ଡକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ ଏହିସବୁରେ ହିଁ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
ଉଦାସୀନ, ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଯାହା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସବୁ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଚରମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁକିଛି ଅପ୍ରମାଦରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍—ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଓ ଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରି।
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ପୀଡ଼ା ନ ଦେଇ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଧର୍ମର ବାଧକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
ଦୀନ, ଅନାଥ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିଧବା ନାରୀମାନଙ୍କର ଯୋଗକ୍ଷେମ ଓ ଜୀବିକାର ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ଯଥାକାଳେ ବସ୍ତ୍ର, ପାତ୍ର ଓ ଭୋଜନ ସଦା ଅର୍ପଣ କରିବେ; ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ସତ୍କାର କରି ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
ରାଜା ନିଜକୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ତାପସଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରିବେ; ଏବଂ ସଦା ନମ୍ର ରହିବେ।
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ସେହି ତାପସମାନେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଶରଣ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶରଣ ଦେବେ।
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
ସର୍ବାର୍ଥତ୍ୟାଗୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜାତ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ସେହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନରେ ପୂଜା କରିବେ।
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
କୌଣସି ଆପଦରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବେ; କାରଣ ତାପସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦସ୍ୟୁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମାନ୍ତି।
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଧି ରଖି ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକ ଫେରାଇ ନେବେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସେବା କରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ।
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
ଜଣକୁ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ପରରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଆଉ ଜଣକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଓ ସାମନ୍ତଙ୍କ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
ପରରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋକଙ୍କ ପରି ସତ୍କାର ଓ ମାନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଂଶ ଦେଇବା ଉଚିତ।
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
କଠୋର ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ତାପସମାନେ ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଶରଣ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶରଣ ଦିଅନ୍ତି।
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
କିପରି ନଗରରେ ରାଜା ନିଜେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ, ତାହାର ଲକ୍ଷଣର ବିବରଣୀ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।