మహాభారతం · అధ్యాయం 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
రాజు స్వయంగా ఎటువంటి నగరంలో నివసించదగినవాడు? తాను కట్టించినదా లేక కట్టించినదా? ఆ విషయాన్ని నాకు చెప్పు, పితామహా.
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
కౌంతేయా, కుమారులు, జ్ఞాతులు, బంధువులతో ఎక్కడ నివసించాలో, అక్కడ జీవనోపాధిని, రక్షణను గురించి తగినవిధంగా అడగడం కూడా తగినదే, భారతా.
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
అందుచేత నీకు ప్రత్యేకంగా దుర్గ నిర్మాణ విధానాన్ని వివరిస్తాను. దానిని విని, అలాగే చేయాలి, జాగ్రత్తగా అనుసరించాలి.
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
ఆరు రకాల దుర్గాన్ని ఆశ్రయించి నగరాలను నిర్మించాలి; అది అన్ని సంపదలలో ప్రధానమైనదిగా, సమృద్ధి కలిగేదిగా ఉండాలి.
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
ఎడారి దుర్గం, భూమి దుర్గం, పర్వత దుర్గం, అలాగే మానవ దుర్గం, మట్టి దుర్గం, అరణ్య దుర్గం — ఇవి ఆరు.
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
దుర్గాలతో సంపన్నమైన, ధాన్యం, ఆయుధాలతో కూడిన, దృఢమైన ప్రాకారం, అగడ్తతో ఉన్న, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన నగరం.
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
విద్వాంసులు, శిల్పులు, బాగా పోగుచేసిన నిల్వలు ఉన్న చోట, ఉత్తమ నైపుణ్యాన్ని అవలంబించిన ధార్మికులు ఉన్న చోట;
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
బలవంతులైన మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో నిండి, కూడళ్ళు మరియు బజార్లతో శోభించి, ప్రసిద్ధ వ్యాపారం కలిగి, శాంతంగా, ఎక్కడ నుండీ భయం లేనిదిగా ఉన్న పట్టణం;
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
అత్యంత ప్రకాశవంతమైన, ప్రతిధ్వనులతో మోగే, చక్కగా ప్రశంసింపబడిన నిర్మాణం కలిగిన, వీరులతో సమృద్ధమైన, జ్ఞానులతో నిండిన, వేదఘోషతో ప్రతిధ్వనించే నగరం;
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
సభలు, ఉత్సవాలతో సంపన్నమై, దేవతలు ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడే నగరం; మంత్రులు, సైన్యం వశంలో ఉన్న రాజు ఆ నగరంలో స్వయంగా ప్రవేశించాలి;
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
అక్కడ అతడు ఖజానా, సైన్యం, మిత్రులు, వ్యవహారాలను పెంచాలి; నగరంలోనూ జనపదంలోనూ అన్ని దోషాలను తొలగించాలి;
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
భాండాగారాన్ని, ఆయుధాగారాన్ని శ్రద్ధగా పెంచాలి; అన్ని నిల్వలను, అలాగే యంత్రాలు, కటంకటాలను కూడా పెంచాలి;
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
కర్ర, ఇనుము, పొట్టు మరియు నిప్పులు, కలప, కొమ్ము, ఎముక, వెదురు, మజ్జ, నూనె, కొవ్వు, తేనె, ఔషధ సమూహం కూడా.
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
జనపనార, సర్జ రసం, ధాన్యం, ఆయుధాలు, బాణాలు, తోలు, నరం, బెత్తం, మునుగడ్డి, వల్వజ మరియు దంధ్వన రెల్లు కూడా.
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ చెరువులను, బావులను, అధిక జలవనరులను, పాలు కార్చే చెట్లను నియంత్రణలో ఉంచాలి.
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
ఆచార్యులు, ఋత్విజులు, పురోహితులు, మహా ధనుర్ధరులు, స్థపతులు, సాంవత్సర వైద్యులు—వీరిని జాగ్రత్తగా గౌరవించాలి.
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
ప్రాజ్ఞులు, మేధావులు, దాంతులు, దక్షులు, శూరులు, బహుశ్రుతులు, కులీనులు, సత్త్వసంపన్నులు—వీరు అన్ని కార్యాలకు యోగ్యులు.
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
రాజు ధార్మికులను గౌరవించాలి, అధార్మికులను నియంత్రించాలి, సర్వవర్ణాలవారిని తమ తమ కర్మలలో జాగ్రత్తగా నియోగించాలి.
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
బాహ్య, అంతర, పౌర, గ్రామీణ విషయాలన్నింటినీ గూఢచారుల ద్వారా బాగా తెలుసుకున్న తర్వాతే కార్యాన్ని ప్రారంభించాలి.
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
రాజు స్వయంగా గూఢచారులు, మంత్రాంగం, కోశం, దండం వీటిని ప్రత్యేకంగా పాటించాలి; ఎందుకంటే వీటిపైనే సర్వమూ ఆధారపడి ఉంది.
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
ఉదాసీనులు, శత్రువులు, మిత్రులు చేయాలనుకునే ప్రతిదీ, నగరంలోనూ గ్రామంలోనూ, గూఢచారుల దృష్టితో తెలుసుకోవాలి.
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
అప్పుడు వారి విషయాలన్నీ అప్రమత్తతతో ఏర్పాటు చేయాలి—భక్తులను నిత్యం గౌరవిస్తూ, ద్వేషించేవారిని అణచిపెడుతూ.
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
యజ్ఞాలతో నిత్యం యజనం చేయాలి, పీడించకుండా దానం కూడా చేయాలి. ప్రజలను రక్షించాలి; ధర్మానికి అడ్డుపడే పనిని చేయరాదు.
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
దీనులు, అనాథలు, వృద్ధులు, వితంతు స్త్రీల యోగక్షేమాన్ని, జీవనోపాధిని ఎల్లప్పుడూ ఏర్పాటు చేయాలి.
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
రాజు ఆశ్రమాలలో తగిన కాలంలో వస్త్రాలు, పాత్రలు, భోజనం ఎల్లప్పుడూ సమర్పించాలి; గౌరవంతో సత్కరించి, మాన్యులను పూజించి.
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
రాజు తనను, సర్వ కార్యాలను, రాష్ట్రాన్ని కూడా తాపసునికి జాగ్రత్తగా నివేదించాలి; ఎల్లప్పుడూ వినయంతో ఉండాలి.
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
ప్రశంసించబడిన వ్రతాలు గల ఆ తాపసులు, ఏదైనా స్థితిలో శరణు కోరిన రాజుకు ఇష్టానుసారంగా శరణు ఇవ్వవచ్చు.
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
సర్వార్థ త్యాగి, మంచి కులంలో జన్మించి బహుశ్రుతుడైన వానిని రాజు అలాంటివానిగా చూచి శయనం, ఆసనం, భోజనాలతో పూజించాలి.
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
రాజు ఏదైనా ఆపదలో అతనిపై నమ్మకం ఉంచాలి; తాపసులపై కూడా దొంగలు విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తారు.
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
అతని వద్ద నిధులను ఉంచి, మళ్లీ వాటిని తీసుకోవాలి; అతనిని పదే పదే సేవించకూడదు, లేదా అధికంగా పూజించకూడదు.
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
ఒకరిని తన రాజ్యంలో, మరొకరిని పరరాజ్యాలలో, ఇంకొకరిని అడవులలో మరియు సామంతుల నగరాలలో కూడా నియమించాలి.
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
పరరాజ్యాలలో మరియు అడవులలో ఉన్న వారికి, తన రాజ్యంలో ఉన్న వారికి వలె సత్కారం, గౌరవం చేసి వారికి భాగాలను ఇప్పించాలి.
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
వారు ఏదైనా పరిస్థితిలో, శరణు కోరిన రాజుకు, తమ ఇష్టానుసారం శరణు ఇవ్వాలి; వారు దృఢవ్రతులైన తాపసులు.
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
ఏ విధమైన నగరంలో రాజు స్వయంగా నివసించుట తగిందో, ఆ లక్షణాల వివరణ నీకు సంక్షేపంగా చెప్పబడింది.