മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
രാജാവ് സ്വയം ഏതുതരം നഗരത്തിൽ വസിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്? താൻ പണിത നഗരമോ പണിയിച്ച നഗരമോ? അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
കൗന്തേയാ, പുത്രന്മാരോടും ജ്ഞാതികളോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം എവിടെ വസിക്കണമോ, അവിടെ ഉപജീവനത്തെയും സംരക്ഷണത്തെയും കുറിച്ച് യുക്തമായി അന്വേഷിക്കുന്നതും ഉചിതമാണ്, ഭാരതാ.
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
അതിനാൽ നിനക്ക് പ്രത്യേകമായി ദുർഗനിർമ്മാണ രീതി ഞാൻ വിവരിക്കാം. അത് കേട്ട് അപ്രകാരം ചെയ്യണം, യത്നത്തോടെ അനുഷ്ഠിക്കണം.
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
ആറുതരം ദുർഗത്തെ ആശ്രയിച്ച് നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അത് എല്ലാ സമ്പത്തുകളിലും പ്രധാനമായതും സമൃദ്ധി ഉണ്ടാകാവുന്നതുമായിരിക്കണം.
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
മരുഭൂമിദുർഗം, ഭൂമിദുർഗം, പർവതദുർഗം, അതുപോലെ മനുഷ്യദുർഗം, മൃത്തികാദുർഗം, വനദുർഗം — ഇവ ആറ്.
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
ദുർഗങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ, ധാന്യവും ആയുധവും നിറഞ്ഞ, ഉറച്ച മതിലും കിടങ്ങുമുള്ള, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ നഗരം.
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
പണ്ഡിതന്മാരും ശില്പികളും ഉള്ളിടത്തും, നന്നായി സംഭരിച്ച ശേഖരങ്ങളുള്ളിടത്തും, ഉത്തമമായ വൈദഗ്ധ്യം സ്വീകരിച്ച ധാർമ്മികരായ ജനങ്ങളുള്ളിടത്തും;
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
ശക്തരായ മനുഷ്യരും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ്, ചത്വരങ്ങളാലും അങ്ങാടികളാലും ശോഭിച്ച്, പ്രസിദ്ധമായ വ്യാപാരമുള്ള, ശാന്തമായ, ഒരിടത്തുനിന്നും ഭയമില്ലാത്ത നഗരം;
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
അതിപ്രകാശമുള്ള, പ്രതിധ്വനികളാൽ മുഴങ്ങുന്ന, നന്നായി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട ഘടനയുള്ള, വീരന്മാരാൽ സമൃദ്ധമായ, ജ്ഞാനികളാൽ നിറഞ്ഞ, വേദഘോഷത്താൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന നഗരം;
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
സഭകളും ഉത്സവങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ദേവതകൾ എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന നഗരം; മന്ത്രിമാരും സേനയും വശത്തുള്ള രാജാവ് ആ നഗരത്തിൽ തന്നെ പ്രവേശിക്കണം;
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
അവിടെ അവൻ ഖജനാവ്, സേന, മിത്രങ്ങൾ, വ്യവഹാരം എന്നിവ വർധിപ്പിക്കണം; നഗരത്തിലും ജനപദത്തിലും എല്ലാ ദോഷങ്ങളും അകറ്റണം;
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
ഭാണ്ഡാഗാരവും ആയുധാഗാരവും പ്രയത്നത്തോടെ വർധിപ്പിക്കണം; എല്ലാ ശേഖരങ്ങളും അതുപോലെ, യന്ത്രങ്ങളും കടങ്കടങ്ങളും വർധിപ്പിക്കണം;
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
മരം, ഇരുമ്പ്, തൊണ്ടും കനലും, തടി, കൊമ്പ്, അസ്ഥി, മുള, മജ്ജ, എണ്ണ, കൊഴുപ്പ്, തേൻ, ഔഷധസമൂഹം എന്നിവയും.
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
ചണം, സർജരസം, ധാന്യം, ആയുധങ്ങൾ, അമ്പുകൾ, തോൽ, ഞരമ്പ്, ചൂരൽ, മുഞ്ജപ്പുല്ല്, വൽവജം, ദന്ധ്വനം എന്നിവയും.
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും കുളങ്ങളും കിണറുകളും സമൃദ്ധമായ ജലസ്രോതസ്സുകളും പാൽ ചുരത്തുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും നിയന്ത്രണത്തിൽ വയ്ക്കണം.
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
ആചാര്യന്മാർ, ഋത്വിക്കുകൾ, പുരോഹിതന്മാർ, മഹാധനുർധരന്മാർ, സ്ഥപതികൾ, വാർഷിക വൈദ്യന്മാർ എന്നിവരെ ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിക്കണം.
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
പ്രാജ്ഞരും മേധാവികളും ദാന്തരും ദക്ഷരും ശൂരരും ബഹുശ്രുതരും കുലീനരും സത്ത്വസമ്പന്നരുമായവർ എല്ലാ കർമ്മങ്ങൾക്കും യോഗ്യരാണ്.
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
രാജാവ് ധാർമ്മികരെ ആദരിക്കണം, അധാർമ്മികരെ നിയന്ത്രിക്കണം, എല്ലാ വർണ്ണക്കാരെയും അവരവരുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിയോഗിക്കണം.
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
ബാഹ്യവും ആന്തരവുമായ, നഗരവും ഗ്രാമവുമായ കാര്യങ്ങളെല്ലാം ചാരന്മാർ മുഖേന നന്നായി അറിഞ്ഞശേഷമേ കർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാവൂ.
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
രാജാവ് സ്വയം ചാരന്മാർ, മന്ത്രാലോചന, ഖജനാവ്, ദണ്ഡം എന്നിവയെ പ്രത്യേകമായി പരിപാലിക്കണം; ഇവയിലാണ് എല്ലാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
ഉദാസീനരുടെയും ശത്രുക്കളുടെയും മിത്രങ്ങളുടെയും ഉദ്ദേശ്യമെല്ലാം, നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും, ചാരന്മാരുടെ കണ്ണിലൂടെ അറിയണം.
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
അപ്പോൾ അവരെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാം അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ക്രമീകരിക്കണം—ഭക്തരെ എപ്പോഴും ആദരിച്ചും ശത്രുക്കളെ നിയന്ത്രിച്ചും.
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
യജ്ഞങ്ങളാൽ നിത്യവും യജനം ചെയ്യണം; പീഡിപ്പിക്കാതെ ദാനവും നൽകണം. പ്രജകളെ രക്ഷിക്കണം; ധർമ്മത്തിന് തടസ്സമാകുന്ന കാര്യം ചെയ്യരുത്.
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
ദീനർ, അനാഥർ, വൃദ്ധർ, വിധവകൾ എന്നിവരുടെ യോഗക്ഷേമവും ജീവനോപാധിയും എപ്പോഴും ഒരുക്കണം.
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
രാജാവ് ആശ്രമങ്ങളിൽ യഥാകാലം വസ്ത്രവും പാത്രങ്ങളും ഭക്ഷണവും എപ്പോഴും സമർപ്പിക്കണം; ആദരപൂർവം സത്കരിച്ച് മാന്യരെ പൂജിച്ചുകൊണ്ട്.
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
രാജാവ് തന്നെയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും രാഷ്ട്രവും തപസ്വിയെ ശ്രദ്ധയോടെ അറിയിക്കണം; എപ്പോഴും വിനീതനായി നിൽക്കണം.
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട വ്രതങ്ങളുള്ള ആ തപസ്വികൾ ഏതെങ്കിലും അവസ്ഥയിൽ ശരണം തേടുന്ന രാജാവിന് ഇഷ്ടാനുസരണം ശരണം നൽകട്ടെ.
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
സർവാർത്ഥത്യാഗിയും നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ബഹുശ്രുതനുമായ അങ്ങനെയൊരാളെ കണ്ട് രാജാവ് ശയനം, ആസനം, ഭോജനം എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം.
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
ഏതെങ്കിലും ആപത്തിൽ രാജാവ് അവനിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കട്ടെ; തപസ്വികളിൽപ്പോലും കള്ളന്മാർ വിശ്വാസം ഉളവാക്കുന്നുണ്ടല്ലോ.
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
അവനിൽ നിധികൾ നിക്ഷേപിക്കുകയും വീണ്ടും അവ തിരികെയെടുക്കുകയും വേണം; അവനെ ഇടയ്ക്കിടെ സേവിക്കുകയോ അമിതമായി പൂജിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
ഒരാളെ സ്വരാഷ്ട്രത്തിലും മറ്റൊരാളെ പരരാഷ്ട്രങ്ങളിലും വേറൊരാളെ വനങ്ങളിലും സാമന്തന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിലും നിയോഗിക്കണം.
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
പരരാഷ്ട്രങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും ഉള്ളവർക്ക് സ്വവിഷയത്തിലെന്നപോലെ സത്കാരവും മാനവും നൽകി അവർക്ക് വിഹിതങ്ങളും നൽകിക്കണം.
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
ഏതെങ്കിലും അവസ്ഥയിൽ, ശരണം തേടുന്ന രാജാവിന് അവർ ഇഷ്ടാനുസരണം ശരണം നൽകണം; അവർ കഠിനവ്രതരായ തപസ്വികളാണ്.
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
ഏതുതരം നഗരത്തിൽ രാജാവ് സ്വയം വസിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു എന്ന ലക്ഷണങ്ങളുടെ വിവരണം നിനക്ക് സംക്ഷേപത്തിൽ പറയപ്പെട്ടു.