มหาภารตะ · อัธยายะ 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
ราชาควรอาศัยอยู่ในนครเช่นไรเล่า ทั้งที่ตนสร้างเอง หรือให้ผู้อื่นสร้างให้ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้น ปู่ผู้เป็นที่เคารพ
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
โอ้บุตรของกุนตี โอ้ภารตะ นครที่ต้องอาศัยอยู่พร้อมด้วยบุตร ญาติ และวงศ์ตระกูลนั้น การถามให้ถูกต้องถึงการเลี้ยงชีพและการคุ้มครองก็เป็นสิ่งควรทำเช่นกัน
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
ดังนั้น ข้าพเจ้าจะอธิบายให้ท่านฟังโดยละเอียดถึงการสร้างป้อมปราการ เมื่อได้ฟังแล้ว พึงปฏิบัติตามนั้น และดำเนินการด้วยความระมัดระวัง
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
เมื่อยึดถือป้อมปราการหกประการแล้ว จึงพึงสถาปนานครขึ้น ซึ่งควรเป็นที่หนึ่งในความมั่งคั่งทุกประการ และที่อาจเกิดความอุดมสมบูรณ์ด้วย
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
ป้อมในทะเลทราย ป้อมในดิน ป้อมบนภูเขา ป้อมคือมนุษย์ ป้อมโคลน และป้อมในป่า เหล่านี้คือทั้งหกประการ
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
นครใดที่บริบูรณ์ด้วยป้อมปราการ มีข้าวเปลือกและอาวุธพร้อม มีกำแพงและคูน้ำที่มั่นคง และเต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถรบ
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
ที่ใดมีผู้รู้และช่างฝีมือ มีเสบียงที่สะสมไว้อย่างดี และมีผู้คนธรรมิกที่ตั้งตนอยู่ในความชำนาญอันยอดเยี่ยม
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
นครที่เต็มไปด้วยชายฉกรรจ์ ช้าง และม้า ประดับด้วยสี่แยกและตลาด มีการค้าขายที่เลื่องชื่อ สงบ และปราศจากภัยจากทุกทิศ
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
นครที่สว่างไสวยิ่งนัก ก้องด้วยเสียงสะท้อน มีผังเมืองที่ได้รับการยกย่องดี อุดมด้วยวีรบุรุษ เต็มไปด้วยปราชญ์ และกึกก้องด้วยเสียงสวดพระเวท
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
นครที่บริบูรณ์ด้วยการประชุมและงานเฉลิมฉลอง ซึ่งมีเทพเจ้าได้รับการบูชาเสมอ ราชาผู้มีอำมาตย์และกองทัพอยู่ในอำนาจ พึงเข้าไปอยู่ในนครนั้นด้วยพระองค์เอง
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
ที่นั่นพึงเพิ่มพูนคลัง กองทัพ มิตรพันธมิตร และการค้าขาย และในนครและแว่นแคว้น พึงขจัดความผิดทั้งปวงให้หมดไป
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
พึงเพิ่มพูนคลังสมบัติและคลังอาวุธด้วยความพยายาม และพึงเพิ่มพูนเสบียงทั้งปวง ตลอดจนเครื่องยนต์และอาวุธล้อมเมืองด้วย
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
ไม้ เหล็ก แกลบ ถ่าน ไม้เนื้อแข็ง เขาสัตว์ กระดูก และไม้ไผ่ ไขกระดูก น้ำมัน ไขมัน น้ำผึ้ง และคลังยาสมุนไพรด้วย
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
เส้นป่าน ยางสาละ ข้าวเปลือก อาวุธ และลูกศร รวมทั้งหนัง เอ็น หวาย หญ้ามุญชะ เส้นวัลวาชะ และอ้อสำหรับธวนะด้วย
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
ราชาต้องควบคุมอ่างเก็บน้ำและบ่อน้ำ แหล่งน้ำอันอุดมสมบูรณ์ และต้นไม้ที่มีน้ำนมอยู่เสมอ
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
พึงให้เกียรติแก่อาจารย์ ปุโรหิตผู้ประกอบยัญพิธี และปุโรหิตประจำราชสำนักด้วยความเอาใจใส่ ตลอดจนนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ สถาปนิก และแพทย์ประจำปี
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
ผู้ฉลาด ผู้มีปัญญา ผู้ข่มใจได้ ผู้ชำนาญ ผู้กล้าหาญ ผู้มีความรู้กว้างขวาง ผู้มาจากตระกูลดี และผู้พร้อมด้วยความมั่นคงทางจิตใจ ย่อมเหมาะแก่งานทุกอย่าง
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
ราชาพึงยกย่องผู้ประพฤติธรรม ควบคุมผู้ไม่ประพฤติธรรม และพึงมอบหมายงานให้คนทุกวรรณะทำหน้าที่ของตนด้วยความระมัดระวัง
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
เมื่อได้รู้ทุกเรื่องทั้งภายนอกและภายในของนครและชนบทอย่างทั่วถึงด้วยสายลับแล้ว จึงพึงเริ่มดำเนินการ
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
ราชาเองพึงใส่ใจเป็นพิเศษในสายลับ คำปรึกษา คลังสมบัติ และไม้เท้าแห่งการลงโทษ เพราะทุกสิ่งตั้งอยู่บนสิ่งเหล่านี้
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
กิจการทั้งปวงที่ผู้เป็นกลาง ศัตรู และมิตรคิดจะทำ ต้องรู้ให้ได้ทั้งในเมืองและในชนบท ด้วยดวงตาของผู้สอดแนม
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
ต่อจากนั้น ต้องจัดการเรื่องของพวกเขาทั้งหมดโดยไม่ประมาท คอยให้เกียรติผู้จงรักภักดีอยู่เสมอ และควบคุมผู้เป็นปรปักษ์
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
ต้องบูชายัญด้วยพิธียัญอยู่เป็นนิจ และต้องให้ทานโดยไม่กดขี่ราษฎร ต้องปกป้องประชาชน และไม่ทำสิ่งใดที่ขัดขวางธรรม
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
ความมั่นคงและการดำรงชีพของคนยากจน ผู้ไร้ที่พึ่ง ผู้สูงอายุ และหญิงหม้าย ต้องได้รับการจัดหาให้อยู่เสมอ
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
ที่อาศรมทั้งหลาย พระราชาพึงถวายผ้านุ่งห่ม ภาชนะ และอาหารตามกาลอันควรอยู่เสมอ ทรงให้เกียรติและยกย่องผู้ควรได้รับความนับถือด้วยความเคารพ
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
พระราชาพึงรายงานตนเอง กิจการทั้งปวง และตัวแว่นแคว้นแก่ฤๅษีด้วยความพากเพียร และพึงถ่อมตนอยู่เสมอ
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
ฤๅษีผู้มีวัตรอันสรรเสริญเหล่านั้น อาจให้ที่พึ่งแก่พระราชาผู้แสวงหาที่พึ่ง ในสภาพการณ์ใดก็ได้ ตามที่พระราชาปรารถนา
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
เมื่อเห็นผู้ที่สละประโยชน์ทั้งปวง เกิดในตระกูลดี และมีความรู้กว้างขวาง พระราชาพึงบูชาบุคคลเช่นนั้นด้วยที่นอน ที่นั่ง และอาหาร
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
ในเหตุร้ายใดๆ พระราชาพึงวางความไว้วางใจในท่าน เพราะแม้โจรก็ยังไว้วางใจฤๅษีทั้งหลาย
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
พระองค์พึงฝากทรัพย์สมบัติไว้กับท่าน แล้วรับคืนมาอีก และไม่ควรปรนนิบัติท่านอยู่เสมอ หรือบูชาท่านอย่างมากเกินไป
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
ควรแต่งตั้งผู้หนึ่งในแว่นแคว้นของตน อีกผู้หนึ่งในแว่นแคว้นอื่น และอีกผู้หนึ่งในป่า แม้ในเมืองของเจ้าเมืองขึ้นด้วย
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
พึงให้ผู้ที่ประจำอยู่ในแว่นแคว้นอื่นและในป่า ได้รับการให้เกียรติ การยกย่อง และส่วนแบ่งเช่นเดียวกับผู้ที่อยู่ในแว่นแคว้นของตน
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
ในสภาพการณ์ใดก็ตาม ฤๅษีผู้มั่นในวัตรเหล่านั้น พึงให้ที่พึ่งแก่พระราชาผู้แสวงหาที่พึ่ง ตามที่ปรารถนา
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
นี่คือการกล่าวถึงลักษณะของเมืองอย่างย่อที่ได้ประกาศแก่ท่านแล้ว คือเมืองเช่นไรที่พระราชาควรประทับอยู่เอง