ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.86.1
कथंविधं पुरं राजा स्वयमावस्तुमर्हति ।
कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८६.१ ॥
ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು? ತಾನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದೋ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದೋ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಪಿತಾಮಹ.
12.86.2
वस्तव्यं यत्र कौन्तेय सपुत्रज्ञातिबन्धुना ।
न्याय्यं च परिप्रष्टुं वृत्तिं गुप्तिं च भारत ॥ १२.८६.२ ॥
ಕೌಂತೇಯ, ಪುತ್ರರು, ಜ್ಞಾತಿಗಳು, ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೋ, ಅಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುವುದೂ ಯುಕ್ತ, ಭಾರತ.
12.86.3
तस्मात्ते र्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ।
श्रुत्वा तथा विधातव्यमनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ १२.८६.३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರಂತೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು, ಯತ್ನದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
12.86.4
षङ्विधं दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् ।
सर्वसंपत्प्रधानं च बाहुल्यं चापि संभवेत् ॥ १२.८६.४ ॥
ಆರು ವಿಧದ ದುರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಗರಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಅದು ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವಂತಿರಬೇಕು.
12.86.5
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।
मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ १२.८६.५ ॥
ಮರುಭೂಮಿ ದುರ್ಗ, ಭೂಮಿ ದುರ್ಗ, ಪರ್ವತ ದುರ್ಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯ ದುರ್ಗ, ಮಣ್ಣಿನ ದುರ್ಗ, ಅರಣ್ಯ ದುರ್ಗ — ಇವು ಆರು.
12.86.6
यत्पुरं दुर्गसंपन्नं धान्यायुधसमन्वितम् ।
दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ १२.८६.६ ॥
ದುರ್ಗಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ದೃಢ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಕಂದಕವುಳ್ಳ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರ.
12.86.7
विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः ।
धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तममास्थितः ॥ १२.८६.७ ॥
ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದಾಸ್ತಾನುಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಕೌಶಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜನರಿರುವಲ್ಲಿ;
12.86.8
ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् ।
प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तमकुतोभयम् ॥ १२.८६.८ ॥
ಬಲಶಾಲಿ ಮನುಷ್ಯರು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಬೀದಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯವಹಾರವುಳ್ಳ, ಶಾಂತವಾದ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಭಯವಿಲ್ಲದ ನಗರ;
12.86.9
सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् ।
शूराढ्यं प्राज्ञसंपूर्णं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ १२.८६.९ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುವ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳ, ಶೂರರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ವೇದಘೋಷದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ನಗರ;
12.86.10
समाजोत्सवसंपन्नं सदापूजितदैवतम् ।
वश्यामात्यबलो राजा तत्पुरं स्वयमाविशेत् ॥ १२.८६.१० ॥
ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ನಗರ; ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನೆ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜನು ಆ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು;
12.86.11
तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् ।
पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ १२.८६.११ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೋಶ, ಸೇನೆ, ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು; ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು;
12.86.12
भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् ।
निचयान्वर्धयेत्सर्वांस्तथा यन्त्रकटंकटान् ॥ १२.८६.१२ ॥
ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲಾ ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಟಂಕಟಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಬೇಕು;
12.86.13
काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् ।
मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ॥ १२.८६.१३ ॥
ಮರ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಹೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೆಂಡ, ಮರ, ಕೊಂಬು, ಮೂಳೆ, ಬಿದಿರು, ಮಜ್ಜೆ, ಎಣ್ಣೆ, ಕೊಬ್ಬು, ಜೇನು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಸಮೂಹ ಸಹ.
12.86.14
शणं सर्जरसं धान्यमायुधानि शरांस्तथा ।
चर्म स्नायुं तथा वेत्रं मुञ्जवल्वजदंध्वनान् ॥ १२.८६.१४ ॥
ಸಣಬು, ಸರ್ಜ ರಾಳ, ಧಾನ್ಯ, ಆಯುಧಗಳು, ಬಾಣಗಳು, ಚರ್ಮ, ನರ, ಬೆತ್ತ, ಮುಂಜ ಹುಲ್ಲು, ವಲ್ವಜ ಮತ್ತು ದಂಧ್ವನ ರೀಡ್ ಸಹ.
12.86.15
आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकराः ।
निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ १२.८६.१५ ॥
ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆರೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಹೇರಳ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಸುರಿಸುವ ಮರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡಬೇಕು.
12.86.16
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः ।
महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ १२.८६.१६ ॥
ಆಚಾರ್ಯರು, ಋತ್ವಿಜರು, ಪುರೋಹಿತರು, ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
12.86.17
प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।
कुलीनाः सत्वसंपन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.८६.१७ ॥
ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ಮೇಧಾವಿಗಳು, ದಾಂತರು, ದಕ್ಷರು, ಶೂರರು, ಬಹುಶ್ರುತರು, ಕುಲೀನರು, ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನರು—ಇವರು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರು.
12.86.18
पूजयेद्धार्मिकान्राजा निगृह्णीयादधार्मेकान् ।
नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान्स्वकर्मसु ॥ १२.८६.१८ ॥
ರಾಜನು ಧಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ಅಧಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು, ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.
12.86.19
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं तथा ।
चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ १२.८६.१९ ॥
ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ, ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.
12.86.20
चरान्मन्त्रं च कोशं च दण्डं चैव विशेषतः ।
अनुतिष्ठेत्स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.८६.२० ॥
ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಗೂಢಚಾರರು, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ, ಭಂಡಾರ, ದಂಡ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.86.21
उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् ।
पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ १२.८६.२१ ॥
ಉದಾಸೀನರು, ಶತ್ರುಗಳು, ಮಿತ್ರರು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೂ, ಗೂಢಚಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.86.22
ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवाप्रमादतः ।
भक्तान्पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ १२.८६.२२ ॥
ಆಗ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು—ನಿಷ್ಠರನ್ನು ಸದಾ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ದ್ವೇಷಿಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ.
12.86.23
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया ।
प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् ॥ १२.८६.२३ ॥
ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯವೂ ಯಜನ ಮಾಡಬೇಕು, ಪೀಡಿಸದೆ ದಾನವನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು.
12.86.24
कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् ।
योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यमेव प्रकल्पयेत् ॥ १२.८६.२४ ॥
ದೀನರು, ಅನಾಥರು, ವೃದ್ಧರು, ವಿಧವೆಯರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
12.86.25
आश्रमेषु यथाकालं चैलभाजनभोजनम् ।
सदैवोपहरेद्राजा सत्कृयाभ्यर्च्य मान्य च ॥ १२.८६.२५ ॥
ರಾಜನು ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾಕಾಲವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರ, ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಭೋಜನವನ್ನು ಸದಾ ಅರ್ಪಿಸಲಿ; ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಮಾನ್ಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ.
12.86.26
आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राष्ट्रमेव च ।
निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत्प्रह्वश्च सर्वदा ॥ १२.८६.२६ ॥
ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನೂ ತಾಪಸನಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಲಿ; ಸದಾ ವಿನಯದಿಂದ ಇರಲಿ.
12.86.27
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः शंसितव्रताः ॥ १२.८६.२७ ॥
ಪ್ರಶಂಸಿತ ವ್ರತಗಳುಳ್ಳ ಆ ತಾಪಸರು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣು ಬೇಡುವ ರಾಜನಿಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಶರಣು ನೀಡಲಿ.
12.86.28
सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् ।
पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ १२.८६.२८ ॥
ಸರ್ವಾರ್ಥತ್ಯಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಬಹುಶ್ರುತನಾದ ಅಂತಹವನನ್ನು ರಾಜನು ಕಂಡು ಶಯನ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಭೋಜನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಿ.
12.86.29
तस्मिन्कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिदापदि ।
तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ १२.८६.२९ ॥
ರಾಜನು ಯಾವುದಾದರೂ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಲಿ; ತಾಪಸರ ಮೇಲೂ ದಸ್ಯುಗಳು ವಿಶ್ವಾಸ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.86.30
तस्मिन्निधीनादधीत पुनः प्रत्याददीत च ।
न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ १२.८६.३० ॥
ಅವನ ಬಳಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಿ; ಅವನನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಸೇವಿಸದಿರಲಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸದಿರಲಿ.
12.86.31
अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः ।
अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ॥ १२.८६.३१ ॥
ಒಬ್ಬನನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಪರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಂತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.86.32
तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् ।
परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ १२.८६.३२ ॥
ಪರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರಂತೆಯೇ ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
12.86.33
ते कस्यांचिदवस्थायां शरणं शरणार्थिने ।
राज्ञे दद्युर्थथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ १२.८६.३३ ॥
ಅವರು ಯಾವುದಾದರೂ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣು ಬೇಡುವ ರಾಜನಿಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಶರಣು ನೀಡಬೇಕು; ಅವರು ದೃಢವ್ರತರಾದ ತಾಪಸರು.
12.86.34
एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः ।
यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति ॥ १२.८६.३४ ॥
ಯಾವ ಬಗೆಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ತಾನೇ ವಾಸಿಸಲು ಅರ್ಹನು ಎಂಬ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿವರಣೆ ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.