Mahābhārata · Adhyāya 12.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.87.1
राष्ट्रगुप्तिं च मे राजन्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
सम्यग्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.८७.१ ॥
Oh rey, toro de los Bhāratas, explícame bien la protección del reino y la organización del reino, a mí que deseo saber.
12.87.2
राष्ट्रगुप्तिं च ते सम्यग्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
हन्त सर्वं प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १२.८७.२ ॥
Te explicaré bien la protección del reino y la organización del reino; ahora te declaro todo con verdad, escucha con la mente concentrada.
12.87.3
ग्रामस्याधिपतिः कार्यो दशग्रामपतिस्तथा ।
विंशतित्रिंशतीशं च सहस्रस्य च कारयेत् ॥ १२.८७.३ ॥
Debe designarse un jefe para una aldea, asimismo un señor de diez aldeas; un señor de veinte o treinta, y se designará uno sobre mil.
12.87.4
ग्रामेयान्ग्रामदोषांश्च ग्रामिकः प्रतिभावेयेत् ।
तानाचक्षीत दशिने दशिको विंशिने पुनः ॥ १२.८७.४ ॥
El jefe de la aldea debe dar a conocer los asuntos y faltas de la aldea; debe informarlos al señor de diez, y el señor de diez de nuevo al señor de veinte.
12.87.5
विंशाधिपस्तु तत्सर्वं वृत्तं जानपदे जने ।
ग्रामाणां शतपालाय सर्वमेव निवेदयेत् ॥ १२.८७.५ ॥
El señor de veinte debe conocer toda la conducta de la gente del país e informar plenamente al señor de cien sobre todo lo de las aldeas.
12.87.6
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्निया ।
दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिपः ॥ १२.८७.६ ॥
El jefe de la aldea debe disfrutar debidamente de los bienes que produce la aldea; con ello debe mantenerse al señor de diez, y con ello también al señor de la porción doble.
12.87.7
ग्रामं ग्रामशताध्यक्षो भोक्तुमर्हति सत्कुरः ।
महान्तं भरतश्रेष्ठ सुस्फीतं जनसंकुलम्।
तत्र ह्यनेकपायत्तं राज्ञो भवति भारत ॥ १२.८७.७ ॥
El administrador de cien aldeas, honrado, merece disfrutar de una aldea grande, próspera y llena de gente, oh mejor de los Bhāratas. Allí, lo que hay pertenece al rey y está bajo el cuidado de muchos protectores.
12.87.8
शाखानगरमर्हस्तु सहस्रपतिरुत्तमः ।
धान्यहैरण्यभोगेन भोक्तुं राष्ट्रीयसंगतः ॥ १२.८७.८ ॥
El señor de mil, el excelente, merece una ciudad ramal; unido a los oficiales del reino, merece disfrutarla mediante el goce de grano y oro.
12.87.9
तेषां संग्रामकृत्यं स्याद्वामकृत्यं च तेषु यत् ।
धर्मज्ञः सचिवः कश्चित्तत्तत्पश्येदतन्द्रितः ॥ १२.८७.९ ॥
Los asuntos de guerra entre ellos y los asuntos de paz entre ellos, sean los que sean: algún ministro que conozca el dharma debe atenderlos cada uno sin pereza.
12.87.10
नगरेनगरे वा स्यादेकः सर्वार्थचिन्तकः ।
उच्चैः स्थाने घोररूपो नक्षत्राणामिव ग्रहः ॥ १२.८७.१० ॥
En cada ciudad, o en alguna, debe haber uno que atienda a todos los asuntos: colocado en alto, de aspecto temible, como un planeta entre las estrellas.
12.87.11
भवेत्स तान्परिक्रामेत्सर्वानेव सभासदः ।
तेषां वृत्तिं परिणयेत्कश्चिद्राष्ट्रेषु तच्चरः ॥ १२.८७.११ ॥
Debe recorrer a todos esos miembros de la asamblea, y algún espía suyo en los reinos debe regular su sustento.
12.87.12
जिघांसवः पापकामाः परस्वादायिनः शठाः ।
रक्षाभ्यधिकृता नाम तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः ॥ १२.८७.१२ ॥
Aquellos que desean dañar, de intención malvada, que arrebatan la riqueza ajena, engañosos: aun si están nombrados para la protección, de ellos hay que proteger a estos súbditos.
12.87.13
विक्रयं क्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् ।
योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजां कारयेत्करान् ॥ १२.८७.१३ ॥
Habiendo considerado las ventas, las compras, los peajes de los caminos, las provisiones y sus gastos, y atendiendo a la ganancia y la seguridad de los mercaderes, que haga cobrar los impuestos a los comerciantes.
12.87.14
उत्पत्तिं दानवृत्तिं च शिल्पं संप्रेक्ष्य चासकृत् ।
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिनः प्रति कारयेत् ॥ १२.८७.१४ ॥
Habiendo considerado repetidamente la producción, el sustento por salarios y el oficio, que haga cobrar los impuestos a los artesanos según cada oficio.
12.87.15
उच्चावचकरन्यायाः पूर्वराज्ञां युधिष्ठिर ।
यथायथा न सीदेरंस्तथा कुर्यान्महीपतिः ॥ १२.८७.१५ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, tal como fueron las normas de impuestos, altas y bajas, de los reyes anteriores, así debe obrar el rey, para que el pueblo no sufra.
12.87.16
फलं कर्म च संप्रेक्ष्य ततः सर्वं प्रकल्पयेत् ।
फलं कर्म च निर्हेतु न कश्चित्संप्रवर्तते ॥ १२.८७.१६ ॥
Habiendo considerado el fruto y la acción, que luego ordene todo; pues nadie se pone a obrar o a cosechar sin causa.
12.87.17
यथा राजा च कर्ता च स्यातां कर्मणि भागिनौ ।
संवेक्ष्य तु तथा राज्ञा प्रणेयाः सततं कराः ॥ १२.८७.१७ ॥
Habiendo considerado bien que el rey y el obrero sean ambos partícipes de la labor, el rey debe hacer cobrar siempre los impuestos.
12.87.18
नोच्छिद्याहात्मनो मूलं परेषां चापि तृष्णया ।
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा संवृतदर्शनः ॥ १२.८७.१८ ॥
Que no arranque, por codicia, su propio fundamento ni el de otros; el rey, habiendo cerrado las puertas de los afanes, mantenga oculta su presencia.
12.87.19
प्रद्विषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम् ।
प्रद्विष्टस्य कुतः श्रेयो संवृतो लभते श्रियम् ॥ १२.८७.१९ ॥
La gente odia al rey famoso que devora en exceso. ¿De dónde vendrá el bien para quien es odiado? Solo quien se mantiene oculto obtiene la prosperidad.
12.87.20
वत्सौपम्येन दोग्धव्यं राष्ट्रमक्षीणबुद्धिना ।
भृतो वत्सो जातबलः षीडां सहति भारत ॥ १२.८७.२० ॥
Un rey de mente aguda debe ordeñar el reino como a un ternero. El ternero, bien alimentado y fortalecido, soporta el dolor, oh Bhārata.
12.87.21
न कर्म कुरुते वत्सो भृशं दुग्धो युधिष्ठिर ।
राष्ट्रमप्यातिदुग्धं हि न कर्म कुरुते महत् ॥ १२.८७.२१ ॥
El ternero ordeñado en exceso, oh Yudhiṣṭhira, no realiza gran trabajo; un reino exprimido en exceso tampoco realiza gran obra.
12.87.22
यो राष्ट्रमनुगृह्णाति परिरक्षन्स्वयं नृपः ।
संजातमुपजीवन्स लभते सुमहत्फलम् ॥ १२.८७.२२ ॥
El rey que, protegiendo él mismo el reino, lo favorece y vive de lo que ha crecido en él, obtiene un fruto muy grande.
12.87.23
आपदर्थं च निचयात्राजानो हि चिचिन्वते ।
राष्ट्रं च कोशभूतं स्यात्कोशो वेश्मगतस्तथा ॥ १२.८७.२३ ॥
Para los tiempos de calamidad, los reyes acumulan riquezas mediante el atesoramiento. El reino mismo debe ser el tesoro, y el tesoro debe guardarse seguro en el palacio.
12.87.24
पौरजानपदान्सर्वान्संश्रितोषाश्रितांस्तथा ।
यथाशक्त्यनुकम्पेत सर्वान्स्वल्पधनानपि ॥ १२.८७.२४ ॥
El rey debe mostrar compasión, según su capacidad, a todos los habitantes de la ciudad y del campo, tanto a los que dependen de él como a los que no, incluso a los de escasa riqueza.
12.87.25
बाह्यं जनं भेदयित्वा भोक्तव्यो मध्यमः सुखम् ।
एवं नास्य प्रकुप्यन्ति जनाः सुखितदुः खिताः ॥ १२.८७.२५ ॥
Dividiendo al pueblo exterior, el mediano debe disfrutar con comodidad. Así, ni los felices ni los desdichados se enfurecen contra él.
12.87.26
प्रामेव तु धनादानमनुभाष्य ततः पुनः ।
सन्निपत्य स्वविषये भयं राष्ट्रे प्रदर्शयेत् ॥ १२.८७.२६ ॥
Tras anunciar la recaudación de riqueza de las aldeas, y reuniéndose de nuevo, debe mostrar temor en su propio reino.
12.87.27
इयमापत्समुत्पन्ना परचक्रभयं महत् ।
अपि चान्ताय कल्पन्ते वेणोरिव फलागमाः ॥ १२.८७.२७ ॥
Ha surgido esta calamidad, el gran temor a un ejército enemigo. Así como los frutos del bambú conducen a su perdición, también estos pueden conducir a la ruina.
12.87.28
अरयो मे समुत्थाय बहुभिर्दस्युभिः सह ।
इदमात्मवधायैव राष्ट्रमिच्छन्ति बाधितुम्। ॥ १२.८७.२८ ॥
Mis enemigos se han levantado junto con muchos bandidos y desean hostigar este reino, lo que será para su propia destrucción.
12.87.29
अस्यामापदि घोरायां संप्राप्ते दारुणे भये ।
परित्राणाय भवतः प्रार्थयिष्ये धनानि वः ॥ १२.८७.२९ ॥
En esta terrible calamidad, cuando ha llegado un temor espantoso, pediré riquezas para vuestra protección.
12.87.30
प्रतिदास्ये च भवतां सर्वं चाहं भयक्षये ।
नारयः प्रतिदास्यन्ति यद्धरेयुर्बलादितः ॥ १२.८७.३० ॥
Cuando el temor haya cesado, os devolveré todo. Lo que los enemigos se llevarían de aquí por la fuerza, ellos no lo devolverán.
12.87.31
कलत्रमादितः कृत्वा सर्वं वो विनशेदिति ।
शरीरपुत्रदारार्थमर्थसंचय इष्यते ॥ १२.८७.३१ ॥
Poniendo primero a la esposa, para que todo vuestro bien no perezca; la acumulación de riqueza se desea por el cuerpo, los hijos y las esposas.
12.87.32
नन्दामि वः प्रभावेण पुत्राणामिव चोदये ।
यखाशक्त्युपगृह्णामि राष्ट्रस्यापीडया च वः ॥ १२.८७.३२ ॥
Me alegro de vuestro poder, como si fuerais mis hijos; según vuestra capacidad recibo, sin oprimir tampoco al reino.
12.87.33
आपत्स्वेव निवोढव्यं भवद्भिः संगतैरिह ।
न वः प्रियतरं कार्यं धनं कस्यांचिदापदि ॥ १२.८७.३३ ॥
Solo en las calamidades debéis soportarlas unidos aquí; en ninguna calamidad la riqueza debe ser vuestro asunto más querido.
12.87.34
इति वाचा मधुरया श्लक्ष्णया सोपचारया ।
स्वरश्मीनभ्यवसृजेद्योगमाधाय कालवित् ॥ १२.८७.३४ ॥
Con tal palabra dulce, suave y cortés, quien conoce el momento, aplicando habilidad, debe liberar sus rayos (el beneficio del pueblo).
12.87.35
प्रचारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् ।
योगक्षेणं च संप्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत्करम् ॥ १२.८७.३५ ॥
Considerando el comercio, el sustento de los sirvientes, los gastos, el peligro de la guerra y la seguridad y el bienestar, se debe hacer que los terratenientes paguen el impuesto.
12.87.36
उपेक्षिता हि नश्येयुर्गोमिनोऽरण्यवासिनः ।
तस्मात्तेषु विशेषेण मृदुपूर्वं समाचरेत् ॥ १२.८७.३६ ॥
Pues si son desatendidos, los terratenientes y los habitantes de los bosques perecerían; por tanto, con ellos especialmente se debe actuar primero con suavidad.
12.87.37
सान्त्वनं रक्षणं दानमवस्था चाप्यभीक्ष्णशः ।
गोमिनां पार्थ कर्तव्यः संविभागः प्रियाणि च ॥ १२.८७.३७ ॥
Oh Pārtha, a los dueños del ganado se les debe dar consuelo, protección, dádivas y cuidado constante; también hay que compartir con ellos y darles lo que les es querido.
12.87.38
अजस्रमुपयोक्तव्यं फलं गोमिषु भारत ।
प्रभावयन्ति राष्ट्रं च व्यवहारं कृषिं तथा ॥ १२.८७.३८ ॥
Oh descendiente de Bharata, el fruto que proviene de los dueños del ganado debe disfrutarse sin cesar; ellos hacen prosperar el reino, el comercio y la agricultura.
12.87.39
तस्माद्गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्याद्विचक्षणः ।
दयावानप्रमत्तश्च करान्संप्रणयन्मृदून् ॥ १२.८७.३९ ॥
Por eso, el sabio debe mostrar afecto con esmero a los dueños del ganado; compasivo y atento, debe recaudar los impuestos con suavidad.
12.87.40
सर्वत्र क्षेमचरणं सुलभं नाम गोमिषु ।
न ह्यतः सदृशं किंचिद्धनमस्ति युधिष्ठिर ॥ १२.८७.४० ॥
Entre los dueños del ganado, una vida segura se obtiene fácilmente en todas partes; Oh Yudhiṣṭhira, no hay riqueza igual a esta.