మహాభారతం · అధ్యాయం 12.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.87.1
राष्ट्रगुप्तिं च मे राजन्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
सम्यग्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.८७.१ ॥
ఓ రాజా, భరతశ్రేష్ఠా, తెలుసుకోవాలనుకునే నాకు రాష్ట్ర రక్షణను, రాష్ట్ర సంఘటనను సరిగ్గా వివరించు.
12.87.2
राष्ट्रगुप्तिं च ते सम्यग्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
हन्त सर्वं प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १२.८७.२ ॥
రాష్ట్ర రక్షణను, రాష్ట్ర సంఘటనను నీకు సరిగ్గా చెబుతాను; ఇప్పుడు అన్నీ సత్యంగా చెబుతాను, ఏకాగ్ర మనస్సుతో విను.
12.87.3
ग्रामस्याधिपतिः कार्यो दशग्रामपतिस्तथा ।
विंशतित्रिंशतीशं च सहस्रस्य च कारयेत् ॥ १२.८७.३ ॥
ఒక గ్రామానికి ఒక అధిపతిని నియమించాలి; అలాగే పది గ్రామాలకు పతి; ఇరవై లేదా ముప్పైకి ఈశుడు; వెయ్యికీ ఒకరిని నియమించాలి.
12.87.4
ग्रामेयान्ग्रामदोषांश्च ग्रामिकः प्रतिभावेयेत् ।
तानाचक्षीत दशिने दशिको विंशिने पुनः ॥ १२.८७.४ ॥
గ్రామ విషయాలను, గ్రామ దోషాలను గ్రామాధిపతి తెలుసుకుని, వాటిని దశాధిపతికి తెలియజేయాలి; దశాధిపతి మళ్లీ వింశాధిపతికి.
12.87.5
विंशाधिपस्तु तत्सर्वं वृत्तं जानपदे जने ।
ग्रामाणां शतपालाय सर्वमेव निवेदयेत् ॥ १२.८७.५ ॥
ఇరవై మందికి అధిపతి జనపదంలోని ప్రజల ప్రవర్తనను తెలుసుకుని, గ్రామాల సమస్త విషయాలను శతపాలునికి పూర్తిగా తెలియజేయాలి.
12.87.6
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्निया ।
दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिपः ॥ १२.८७.६ ॥
గ్రామంలో అనుభవించదగిన వస్తువులను గ్రామాధిపతి తగినట్లుగా అనుభవించాలి; దానితో దశాధిపతిని పోషించాలి, దానితోనే రెట్టింపునకు అధిపతిని కూడా.
12.87.7
ग्रामं ग्रामशताध्यक्षो भोक्तुमर्हति सत्कुरः ।
महान्तं भरतश्रेष्ठ सुस्फीतं जनसंकुलम्।
तत्र ह्यनेकपायत्तं राज्ञो भवति भारत ॥ १२.८७.७ ॥
వంద గ్రామాలకు అధిపతి గౌరవంతో పెద్ద, సుసంపన్నమైన, జనసమృద్ధిగల గ్రామాన్ని అనుభవించడానికి అర్హుడు. భరతశ్రేష్ఠా, అక్కడి (ఆదాయం) రాజుకు చెందినది, అనేక మంది రక్షకుల ఆధీనంలో ఉంటుంది.
12.87.8
शाखानगरमर्हस्तु सहस्रपतिरुत्तमः ।
धान्यहैरण्यभोगेन भोक्तुं राष्ट्रीयसंगतः ॥ १२.८७.८ ॥
శాఖానగరానికి అర్హుడు వేయి మందికి అధిపతి, ఉత్తముడు. ధాన్యం, బంగారం భోగంతో, రాష్ట్ర అధికారులతో కలిసి అనుభవించడానికి అర్హుడు.
12.87.9
तेषां संग्रामकृत्यं स्याद्वामकृत्यं च तेषु यत् ।
धर्मज्ञः सचिवः कश्चित्तत्तत्पश्येदतन्द्रितः ॥ १२.८७.९ ॥
వారి యుద్ధ కార్యాలు, వారిలోని శాంతి కార్యాలు—వాటన్నిటినీ ధర్మజ్ఞుడైన ఒక మంత్రి అలసటలేక చూడాలి.
12.87.10
नगरेनगरे वा स्यादेकः सर्वार्थचिन्तकः ।
उच्चैः स्थाने घोररूपो नक्षत्राणामिव ग्रहः ॥ १२.८७.१० ॥
ప్రతి నగరంలో, లేదా ఒక నగరంలో, అన్ని కార్యాలను ఆలోచించే ఒక వ్యక్తి ఉండాలి—ఉన్నత స్థానంలో, భయంకర రూపంతో, నక్షత్రాల మధ్య గ్రహంలా.
12.87.11
भवेत्स तान्परिक्रामेत्सर्वानेव सभासदः ।
तेषां वृत्तिं परिणयेत्कश्चिद्राष्ट्रेषु तच्चरः ॥ १२.८७.११ ॥
అతడు ఆ సభాసదులందరినీ చుట్టివస్తూ ఉండాలి; రాష్ట్రాల్లో అతని గూఢచారి ఒకరు వారి జీవనోపాధిని ఏర్పాటు చేయాలి.
12.87.12
जिघांसवः पापकामाः परस्वादायिनः शठाः ।
रक्षाभ्यधिकृता नाम तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः ॥ १२.८७.१२ ॥
హింస కోరేవారు, పాపబుద్ధిగలవారు, పరధనం అపహరించేవారు, మోసగాళ్లు—రక్షణకు నియమితులైనవారైనా—వారి నుండి ఈ ప్రజలను రక్షించాలి.
12.87.13
विक्रयं क्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् ।
योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजां कारयेत्करान् ॥ १२.८७.१३ ॥
అమ్మకం, కొనుగోలు, మార్గ-సుంకం, ఆహార పదార్థాలు, వాటి ఖర్చు — వీటన్నిటినీ, అలాగే వర్తకుల లాభనష్టాలు, భద్రతలను పరిశీలించి, వారి నుండి పన్నులు వసూలు చేయించాలి.
12.87.14
उत्पत्तिं दानवृत्तिं च शिल्पं संप्रेक्ष्य चासकृत् ।
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिनः प्रति कारयेत् ॥ १२.८७.१४ ॥
ఉత్పత్తి, దానవృత్తి (వేతనాధార జీవనం), శిల్పం — వీటిని పదేపదే పరిశీలించి, శిల్పాన్ని బట్టి శిల్పులనుండి పన్నులు వసూలు చేయించాలి.
12.87.15
उच्चावचकरन्यायाः पूर्वराज्ञां युधिष्ठिर ।
यथायथा न सीदेरंस्तथा कुर्यान्महीपतिः ॥ १२.८७.१५ ॥
యుధిష్ఠిరా, పూర్వరాజుల ఎగుడుదిగుడు పన్ను విధానాలు ఎలా ఉన్నాయో, ఆ రీతిగా రాజు ప్రవర్తించాలి, తద్వారా ప్రజలు దుఃఖించకుండా ఉండాలి.
12.87.16
फलं कर्म च संप्रेक्ष्य ततः सर्वं प्रकल्पयेत् ।
फलं कर्म च निर्हेतु न कश्चित्संप्रवर्तते ॥ १२.८७.१६ ॥
ఫలాన్ని, కర్మను పరిశీలించి, అప్పుడు అన్నీ ఏర్పాటు చేయాలి; ఫలమూ కర్మమూ కారణం లేకుండా ఎవరూ చేపట్టరు.
12.87.17
यथा राजा च कर्ता च स्यातां कर्मणि भागिनौ ।
संवेक्ष्य तु तथा राज्ञा प्रणेयाः सततं कराः ॥ १२.८७.१७ ॥
రాజు, కర్త ఇద్దరూ కర్మలో భాగస్వాములయ్యేలా బాగా పరిశీలించి, రాజు ఎల్లప్పుడూ పన్నులు వసూలు చేయాలి.
12.87.18
नोच्छिद्याहात्मनो मूलं परेषां चापि तृष्णया ।
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा संवृतदर्शनः ॥ १२.८७.१८ ॥
లోభంతో తన మూలాన్ని, ఇతరుల మూలాన్ని కూడా పెకలించకూడదు; రాజు కోరికల ద్వారాలను మూసివేసి, తనను దృష్టికి దూరంగా ఉంచుకోవాలి.
12.87.19
प्रद्विषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम् ।
प्रद्विष्टस्य कुतः श्रेयो संवृतो लभते श्रियम् ॥ १२.८७.१९ ॥
అతిగా మ్రింగే ప్రసిద్ధ రాజును ప్రజలు ద్వేషిస్తారు. ద్వేషింపబడినవానికి శ్రేయస్సు ఎక్కడిది? తనను కప్పిపుచ్చుకున్నవాడే సంపదను పొందుతాడు.
12.87.20
वत्सौपम्येन दोग्धव्यं राष्ट्रमक्षीणबुद्धिना ।
भृतो वत्सो जातबलः षीडां सहति भारत ॥ १२.८७.२० ॥
తెలివి తగ్గని రాజు రాష్ట్రాన్ని దూడను ఉపమానంగా తీసుకొని పితకాలి. బాగా పోషించబడిన దూడ బలం పొందాక బాధను సహిస్తుంది, ఓ భారతా.
12.87.21
न कर्म कुरुते वत्सो भृशं दुग्धो युधिष्ठिर ।
राष्ट्रमप्यातिदुग्धं हि न कर्म कुरुते महत् ॥ १२.८७.२१ ॥
యుధిష్ఠిరా, అతిగా పితికిన దూడ గొప్ప పని చేయదు. అతిగా పితికిన రాష్ట్రం కూడా గొప్ప పని చేయదు.
12.87.22
यो राष्ट्रमनुगृह्णाति परिरक्षन्स्वयं नृपः ।
संजातमुपजीवन्स लभते सुमहत्फलम् ॥ १२.८७.२२ ॥
రాష్ట్రాన్ని తానే కాపాడుతూ దానిపై కరుణ చూపే రాజు, పుట్టిన సంపదను అనుభవిస్తూ గొప్ప ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.87.23
आपदर्थं च निचयात्राजानो हि चिचिन्वते ।
राष्ट्रं च कोशभूतं स्यात्कोशो वेश्मगतस्तथा ॥ १२.८७.२३ ॥
ఆపదల కోసం రాజులు సంచయం ద్వారా ధనాన్ని కూడబెడతారు. రాష్ట్రమే ఖజానాగా ఉండాలి, ఖజానా కూడా ఇంట్లో భద్రంగా ఉండాలి.
12.87.24
पौरजानपदान्सर्वान्संश्रितोषाश्रितांस्तथा ।
यथाशक्त्यनुकम्पेत सर्वान्स्वल्पधनानपि ॥ १२.८७.२४ ॥
పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు అందరినీ, ఆశ్రితులైనా అనాశ్రితులైనా, తన శక్తికి తగినట్లు రాజు దయ చూపాలి; అల్ప ధనం కలవారిని కూడా.
12.87.25
बाह्यं जनं भेदयित्वा भोक्तव्यो मध्यमः सुखम् ।
एवं नास्य प्रकुप्यन्ति जनाः सुखितदुः खिताः ॥ १२.८७.२५ ॥
బయటి ప్రజలను విభజించి, మధ్యముడు సుఖంగా అనుభవించాలి. ఈ విధంగా సుఖితులు, దుఃఖితులు అతనిపై కోపించరు.
12.87.26
प्रामेव तु धनादानमनुभाष्य ततः पुनः ।
सन्निपत्य स्वविषये भयं राष्ट्रे प्रदर्शयेत् ॥ १२.८७.२६ ॥
గ్రామాల నుండి ధనవసూలు ప్రకటించి, తర్వాత మళ్లీ సమావేశమై తన రాజ్యంలో భయాన్ని ప్రదర్శించాలి.
12.87.27
इयमापत्समुत्पन्ना परचक्रभयं महत् ।
अपि चान्ताय कल्पन्ते वेणोरिव फलागमाः ॥ १२.८७.२७ ॥
ఈ ఆపద ఉద్భవించింది, శత్రు సైన్యపు మహా భయం. వెదురుకు పండ్లు వచ్చినప్పుడు అది నశించినట్లు, ఇవి వినాశానికే దారితీయవచ్చు.
12.87.28
अरयो मे समुत्थाय बहुभिर्दस्युभिः सह ।
इदमात्मवधायैव राष्ट्रमिच्छन्ति बाधितुम्। ॥ १२.८७.२८ ॥
నా శత్రువులు అనేక దొంగలతో కలిసి లేచారు. ఈ రాజ్యాన్ని బాధించాలని కోరుకుంటున్నారు — అది వారి స్వనాశనానికే.
12.87.29
अस्यामापदि घोरायां संप्राप्ते दारुणे भये ।
परित्राणाय भवतः प्रार्थयिष्ये धनानि वः ॥ १२.८७.२९ ॥
ఈ భయంకరమైన ఆపదలో, దారుణ భయం వచ్చిన ఈ సమయంలో, మీ రక్షణ కోసం మీ నుండి ధనాన్ని నేను అడుగుతాను.
12.87.30
प्रतिदास्ये च भवतां सर्वं चाहं भयक्षये ।
नारयः प्रतिदास्यन्ति यद्धरेयुर्बलादितः ॥ १२.८७.३० ॥
భయం తొలగిపోయాక మీకు అంతా తిరిగి ఇస్తాను. శత్రువులు ఇక్కడి నుండి బలవంతంగా తీసుకువెళ్లేది వారు తిరిగి ఇవ్వరు.
12.87.31
कलत्रमादितः कृत्वा सर्वं वो विनशेदिति ।
शरीरपुत्रदारार्थमर्थसंचय इष्यते ॥ १२.८७.३१ ॥
భార్యను ముందుంచి, మీ సర్వస్వం నశించకుండా; శరీరం, పుత్రులు, భార్యల కోసం ధన సంచయం కోరదగినదని చెబుతారు.
12.87.32
नन्दामि वः प्रभावेण पुत्राणामिव चोदये ।
यखाशक्त्युपगृह्णामि राष्ट्रस्यापीडया च वः ॥ १२.८७.३२ ॥
మీ ప్రభావంతో నేను సంతోషిస్తాను, మీరు నా పుత్రుల వలె; మీ శక్తి ప్రకారం నేను స్వీకరిస్తాను, రాష్ట్రాన్ని బాధించకుండానే.
12.87.33
आपत्स्वेव निवोढव्यं भवद्भिः संगतैरिह ।
न वः प्रियतरं कार्यं धनं कस्यांचिदापदि ॥ १२.८७.३३ ॥
ఆపదలలోనే మీరు ఇక్కడ కలిసి వాటిని భరించాలి; ఏ ఆపదలోనైనా ధనం మీకు అత్యంత ప్రియమైన పనిగా ఉండకూడదు.
12.87.34
इति वाचा मधुरया श्लक्ष्णया सोपचारया ।
स्वरश्मीनभ्यवसृजेद्योगमाधाय कालवित् ॥ १२.८७.३४ ॥
ఇలా మధురమైన, మృదువైన, మర్యాదపూర్వకమైన మాటలతో, కాలజ్ఞుడు యుక్తిని ప్రయోగించి తన కిరణాలను (ప్రజాబలాన్ని) విడిచిపెట్టాలి.
12.87.35
प्रचारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् ।
योगक्षेणं च संप्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत्करम् ॥ १२.८७.३५ ॥
వ్యాపారం, సేవకుల పోషణ, వ్యయం, యుద్ధ భయం, యోగక్షేమం—వీటిని పరిశీలించి భూస్వాముల నుండి పన్ను వసూలు చేయించాలి.
12.87.36
उपेक्षिता हि नश्येयुर्गोमिनोऽरण्यवासिनः ।
तस्मात्तेषु विशेषेण मृदुपूर्वं समाचरेत् ॥ १२.८७.३६ ॥
నిర్లక్ష్యం చేయబడితే భూస్వాములు, అరణ్యవాసులు నశిస్తారు; కాబట్టి వారితో ప్రత్యేకంగా ముందుగా మృదువుగా ప్రవర్తించాలి.
12.87.37
सान्त्वनं रक्षणं दानमवस्था चाप्यभीक्ष्णशः ।
गोमिनां पार्थ कर्तव्यः संविभागः प्रियाणि च ॥ १२.८७.३७ ॥
ఓ పార్థా, గోస్వాములకు ఓదార్పు, రక్షణ, దానం, నిరంతర సంరక్షణ చేయాలి; వారితో పంచుకోవడం మరియు వారికి ప్రియమైనవి ఇవ్వడం కూడా చేయాలి.
12.87.38
अजस्रमुपयोक्तव्यं फलं गोमिषु भारत ।
प्रभावयन्ति राष्ट्रं च व्यवहारं कृषिं तथा ॥ १२.८७.३८ ॥
ఓ భరతా, గోస్వాముల నుంచి లభించే ఫలాన్ని నిరంతరం ఉపయోగించుకోవాలి; వారు రాష్ట్రాన్ని, వ్యాపారాన్ని, వ్యవసాయాన్ని కూడా అభివృద్ధి చేస్తారు.
12.87.39
तस्माद्गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्याद्विचक्षणः ।
दयावानप्रमत्तश्च करान्संप्रणयन्मृदून् ॥ १२.८७.३९ ॥
అందుకే వివేకవంతుడు గోస్వాముల పట్ల శ్రద్ధగా ప్రీతిని చూపాలి; దయతో, జాగ్రత్తగా, పన్నులను మృదువుగా వసూలు చేయాలి.
12.87.40
सर्वत्र क्षेमचरणं सुलभं नाम गोमिषु ।
न ह्यतः सदृशं किंचिद्धनमस्ति युधिष्ठिर ॥ १२.८७.४० ॥
గోస్వాముల మధ్య ఎక్కడైనా క్షేమంగా తిరగడం సులభంగా లభిస్తుంది; ఓ యుధిష్ఠిరా, దీనికి సమానమైన ధనం మరేదీ లేదు.