มหาภารตะ · อัธยายะ 12.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.87.1
राष्ट्रगुप्तिं च मे राजन्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
सम्यग्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.८७.१ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้เป็นวัวแห่งภรตวงศ์ ขอทรงโปรดอธิบายแก่ข้าพระองค์ผู้ใคร่รู้โดยถูกต้องถึงการรักษาแว่นแคว้น และการรวบรวมแว่นแคว้นนั้นด้วย
12.87.2
राष्ट्रगुप्तिं च ते सम्यग्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
हन्त सर्वं प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १२.८७.२ ॥
เราจะอธิบายแก่ท่านโดยถูกต้องถึงการรักษาแว่นแคว้น และการรวบรวมแว่นแคว้นนั้น บัดนี้เราจะประกาศทุกสิ่งตามความจริง จงฟังด้วยใจที่มีจุดเดียว
12.87.3
ग्रामस्याधिपतिः कार्यो दशग्रामपतिस्तथा ।
विंशतित्रिंशतीशं च सहस्रस्य च कारयेत् ॥ १२.८७.३ ॥
ต้องแต่งตั้งผู้ปกครองหมู่บ้านหนึ่งคน และเช่นเดียวกันผู้เป็นใหญ่เหนือสิบหมู่บ้าน ผู้เป็นใหญ่เหนือยี่สิบหรือสามสิบ และให้แต่งตั้งผู้หนึ่งเหนือหนึ่งพันหมู่บ้าน
12.87.4
ग्रामेयान्ग्रामदोषांश्च ग्रामिकः प्रतिभावेयेत् ।
तानाचक्षीत दशिने दशिको विंशिने पुनः ॥ १२.८७.४ ॥
ผู้ปกครองหมู่บ้านพึงแจ้งเรื่องราวและความผิดพลาดในหมู่บ้าน แล้วรายงานแก่ผู้เป็นใหญ่เหนือสิบ และผู้เป็นใหญ่เหนือสิบก็รายงานต่อผู้เป็นใหญ่เหนือยี่สิบอีกทอดหนึ่ง
12.87.5
विंशाधिपस्तु तत्सर्वं वृत्तं जानपदे जने ।
ग्रामाणां शतपालाय सर्वमेव निवेदयेत् ॥ १२.८७.५ ॥
ผู้เป็นใหญ่เหนือยี่สิบพึงรู้ความประพฤติทั้งหมดของประชาชนในชนบท แล้วรายงานทุกสิ่งเกี่ยวกับหมู่บ้านทั้งหมดแก่ผู้ปกครองหนึ่งร้อยหมู่บ้าน
12.87.6
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्निया ।
दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिपः ॥ १२.८७.६ ॥
ผลผลิตใดที่หมู่บ้านบริโภคได้ ผู้ปกครองหมู่บ้านพึงรับไว้โดยชอบ ด้วยส่วนนั้นผู้เป็นใหญ่เหนือสิบพึงได้รับการเลี้ยงดู และด้วยส่วนนั้นผู้เป็นใหญ่ที่มีส่วนเป็นสองเท่าก็พึงได้รับเช่นกัน
12.87.7
ग्रामं ग्रामशताध्यक्षो भोक्तुमर्हति सत्कुरः ।
महान्तं भरतश्रेष्ठ सुस्फीतं जनसंकुलम्।
तत्र ह्यनेकपायत्तं राज्ञो भवति भारत ॥ १२.८७.७ ॥
ผู้เป็นใหญ่เหนือหนึ่งร้อยหมู่บ้าน ผู้ได้รับการเคารพ สมควรได้รับการบริโภคหมู่บ้านใหญ่ มั่งคั่ง และแออัดด้วยประชาชน ข้าแต่ผู้เป็นเลิศแห่งภรตวงศ์ ที่นั่นสิ่งใดมีอยู่ ก็เป็นของพระราชา และอยู่ในความดูแลของผู้พิทักษ์จำนวนมาก
12.87.8
शाखानगरमर्हस्तु सहस्रपतिरुत्तमः ।
धान्यहैरण्यभोगेन भोक्तुं राष्ट्रीयसंगतः ॥ १२.८७.८ ॥
ผู้เป็นใหญ่เหนือหนึ่งพันหมู่บ้านผู้ประเสริฐ สมควรได้รับเมืองสาขา และพึงบริโภคเมืองนั้นด้วยการบริโภคข้าวและทองคำ พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่ของแว่นแคว้น
12.87.9
तेषां संग्रामकृत्यं स्याद्वामकृत्यं च तेषु यत् ।
धर्मज्ञः सचिवः कश्चित्तत्तत्पश्येदतन्द्रितः ॥ १२.८७.९ ॥
กิจการสงครามของบุคคลเหล่านั้น และกิจการแห่งสันติของบุคคลเหล่านั้น สิ่งใดก็ตามที่เป็นเช่นนั้น ต้องมีอำมาตย์ผู้รู้ธรรมคนหนึ่งคอยดูแลแต่ละเรื่องนั้นโดยไม่เกียจคร้าน
12.87.10
नगरेनगरे वा स्यादेकः सर्वार्थचिन्तकः ।
उच्चैः स्थाने घोररूपो नक्षत्राणामिव ग्रहः ॥ १२.८७.१० ॥
ในทุกนคร หรือในนครใดนครหนึ่ง ต้องมีผู้หนึ่งที่คอยดูแลกิจการทั้งปวง ผู้นั้นประทับในที่สูง มีรูปลักษณ์น่าเกรงขาม เหมือนดาวเคราะห์ท่ามกลางดวงดาว
12.87.11
भवेत्स तान्परिक्रामेत्सर्वानेव सभासदः ।
तेषां वृत्तिं परिणयेत्कश्चिद्राष्ट्रेषु तच्चरः ॥ १२.८७.११ ॥
ผู้นั้นพึงเดินตรวจตราบรรดาสมาชิกแห่งสภาทั้งหมด และให้จารชนของตนคนหนึ่งในแว่นแคว้นจัดการความเป็นอยู่ของบุคคลเหล่านั้น
12.87.12
जिघांसवः पापकामाः परस्वादायिनः शठाः ।
रक्षाभ्यधिकृता नाम तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः ॥ १२.८७.१२ ॥
บรรดาผู้ที่ปรารถนาจะทำร้าย มีใจชั่วร้าย ยึดทรัพย์ของผู้อื่น และเป็นคนหลอกลวง แม้จะได้รับแต่งตั้งให้ทำหน้าที่คุ้มครองโดยชื่อ ก็ต้องคุ้มครองประชาชนเหล่านี้จากบุคคลเหล่านั้น
12.87.13
विक्रयं क्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् ।
योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजां कारयेत्करान् ॥ १२.८७.१३ ॥
เมื่อพิจารณาการขาย การซื้อ ค่าผ่านทาง อาหาร และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งผลประโยชน์และความมั่นคงของพ่อค้า ก็พึงให้จัดเก็บภาษีจากบรรดาพ่อค้า
12.87.14
उत्पत्तिं दानवृत्तिं च शिल्पं संप्रेक्ष्य चासकृत् ।
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिनः प्रति कारयेत् ॥ १२.८७.१४ ॥
เมื่อพิจารณาการผลิต การดำรงชีพด้วยค่าจ้าง และงานฝีมือซ้ำแล้วซ้ำอีก ก็พึงให้จัดเก็บภาษีจากช่างฝีมือตามแต่ละประเภทของงานฝีมือ
12.87.15
उच्चावचकरन्यायाः पूर्वराज्ञां युधिष्ठिर ।
यथायथा न सीदेरंस्तथा कुर्यान्महीपतिः ॥ १२.८७.१५ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ กฎการเก็บภาษีทั้งสูงและต่ำของพระราชาในอดีตเป็นเช่นใด พระมหากษัตริย์พึงทรงปฏิบัติเช่นนั้น เพื่อมิให้ประชาชนต้องทุกข์ยาก
12.87.16
फलं कर्म च संप्रेक्ष्य ततः सर्वं प्रकल्पयेत् ।
फलं कर्म च निर्हेतु न कश्चित्संप्रवर्तते ॥ १२.८७.१६ ॥
เมื่อพิจารณาผลและการงานแล้ว จึงพึงจัดการทุกสิ่งให้เป็นไป เพราะไม่มีผู้ใดลงมือทำการหรือรับผลโดยปราศจากเหตุ
12.87.17
यथा राजा च कर्ता च स्यातां कर्मणि भागिनौ ।
संवेक्ष्य तु तथा राज्ञा प्रणेयाः सततं कराः ॥ १२.८७.१७ ॥
เมื่อพิจารณาอย่างรอบคอบว่า พระราชาและผู้กระทำการจะเป็นผู้มีส่วนในการงานได้อย่างไร พระราชาพึงให้จัดเก็บภาษีอย่างต่อเนื่องด้วยวิธีนั้น
12.87.18
नोच्छिद्याहात्मनो मूलं परेषां चापि तृष्णया ।
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा संवृतदर्शनः ॥ १२.८७.१८ ॥
อย่าให้ทำลายรากฐานของตนเอง หรือของผู้อื่นด้วยความโลภ พระราชาพึงปิดประตูแห่งการไล่ตามความปรารถนา และรักษาตนให้ไม่เป็นที่เด่นสายตา
12.87.19
प्रद्विषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम् ।
प्रद्विष्टस्य कुतः श्रेयो संवृतो लभते श्रियम् ॥ १२.८७.१९ ॥
ประชาชนย่อมเกลียดชังพระราชาผู้มีชื่อเสียงที่กินมากเกินไป ผู้ถูกเกลียดชังจะได้ความเจริญมาแต่ที่ไหน มีเพียงผู้ที่ปกปิดตนเองเท่านั้นที่ได้รับความรุ่งเรือง
12.87.20
वत्सौपम्येन दोग्धव्यं राष्ट्रमक्षीणबुद्धिना ।
भृतो वत्सो जातबलः षीडां सहति भारत ॥ १२.८७.२० ॥
ผู้มีปัญญาไม่เสื่อมพึงรีดนมแว่นแคว้นดุจรีดนมจากลูกโค ข้าแต่ภารตะ ลูกโคที่ได้รับการเลี้ยงดีและเติบโตแข็งแรง ย่อมทนความเจ็บปวดจากการรีดนมได้
12.87.21
न कर्म कुरुते वत्सो भृशं दुग्धो युधिष्ठिर ।
राष्ट्रमप्यातिदुग्धं हि न कर्म कुरुते महत् ॥ १२.८७.२१ ॥
ลูกวัวที่ถูกรีดนมจนหมดแรง ย่อมทำงานใหญ่ไม่ได้ ยุธิษฐิระ แคว้นที่ถูกรีดเอาจนเกินพอดีก็เช่นกัน ย่อมทำงานใหญ่ไม่ได้
12.87.22
यो राष्ट्रमनुगृह्णाति परिरक्षन्स्वयं नृपः ।
संजातमुपजीवन्स लभते सुमहत्फलम् ॥ १२.८७.२२ ॥
กษัตริย์ผู้คุ้มครองแคว้นด้วยตนเอง และแสดงความเมตตาต่อแคว้น ทั้งดำรงชีวิตด้วยสิ่งที่เติบโตขึ้นจากแคว้นนั้น ย่อมได้รับผลอันยิ่งใหญ่
12.87.23
आपदर्थं च निचयात्राजानो हि चिचिन्वते ।
राष्ट्रं च कोशभूतं स्यात्कोशो वेश्मगतस्तथा ॥ १२.८७.२३ ॥
เพื่อยามวิบัติ กษัตริย์ทั้งหลายจึงสะสมทรัพย์ไว้ แคว้นนั้นเองควรเป็นดั่งคลัง และคลังควรถูกเก็บรักษาไว้อย่างปลอดภัยภายในวัง
12.87.24
पौरजानपदान्सर्वान्संश्रितोषाश्रितांस्तथा ।
यथाशक्त्यनुकम्पेत सर्वान्स्वल्पधनानपि ॥ १२.८७.२४ ॥
กษัตริย์ควรแสดงความเอ็นดูต่อประชาชนทั้งหมดในเมืองและชนบท ทั้งผู้ที่พึ่งพาพระองค์และผู้ที่ไม่ได้พึ่งพา แม้แต่ผู้ที่มีทรัพย์น้อย ตามกำลังของพระองค์
12.87.25
बाह्यं जनं भेदयित्वा भोक्तव्यो मध्यमः सुखम् ।
एवं नास्य प्रकुप्यन्ति जनाः सुखितदुः खिताः ॥ १२.८७.२५ ॥
เมื่อทำให้ประชาชนภายนอกแตกแยกกันแล้ว ผู้ที่อยู่ตรงกลางควรเสวยสุขได้โดยสบาย เช่นนี้ ประชาชนทั้งผู้มีความสุขและผู้มีทุกข์ก็จะไม่โกรธเคืองเขา
12.87.26
प्रामेव तु धनादानमनुभाष्य ततः पुनः ।
सन्निपत्य स्वविषये भयं राष्ट्रे प्रदर्शयेत् ॥ १२.८७.२६ ॥
เมื่อประกาศการเก็บทรัพย์จากหมู่บ้านไว้ก่อนแล้ว จากนั้นจึงประชุมกันอีกครั้ง แล้วควรแสดงความหวาดกลัวให้ปรากฏทั่วแคว้นของตน
12.87.27
इयमापत्समुत्पन्ना परचक्रभयं महत् ।
अपि चान्ताय कल्पन्ते वेणोरिव फलागमाः ॥ १२.८७.२७ ॥
วิบัติครั้งนี้เกิดขึ้นแล้ว คือความหวาดกลัวอย่างยิ่งต่อกองทัพของข้าศึก เหมือนการออกผลของต้นไผ่ที่นำไปสู่ความพินาศ สิ่งเหล่านี้ก็อาจนำไปสู่ความย่อยยับได้เช่นกัน
12.87.28
अरयो मे समुत्थाय बहुभिर्दस्युभिः सह ।
इदमात्मवधायैव राष्ट्रमिच्छन्ति बाधितुम्। ॥ १२.८७.२८ ॥
ข้าศึกของข้าพเจ้าลุกขึ้นพร้อมกับโจรผู้ร้ายจำนวนมาก และปรารถนาจะรบกวนแคว้นนี้ ซึ่งจะเป็นการทำลายตนเองของพวกเขาเอง
12.87.29
अस्यामापदि घोरायां संप्राप्ते दारुणे भये ।
परित्राणाय भवतः प्रार्थयिष्ये धनानि वः ॥ १२.८७.२९ ॥
ในยามวิบัติอันน่ากลัวนี้ เมื่อความหวาดกลัวอันร้ายแรงมาถึงแล้ว ข้าพเจ้าจะขอทรัพย์สินจากท่านทั้งหลายเพื่อการคุ้มครอง
12.87.30
प्रतिदास्ये च भवतां सर्वं चाहं भयक्षये ।
नारयः प्रतिदास्यन्ति यद्धरेयुर्बलादितः ॥ १२.८७.३० ॥
เมื่อความหวาดกลัวสิ้นสุดลง ข้าพเจ้าจะคืนทุกสิ่งให้แก่ท่านทั้งหลาย สิ่งที่ข้าศึกจะยึดไปจากที่นี่ด้วยกำลัง พวกเขาจะไม่คืนให้
12.87.31
कलत्रमादितः कृत्वा सर्वं वो विनशेदिति ।
शरीरपुत्रदारार्थमर्थसंचय इष्यते ॥ १२.८७.३१ ॥
ให้ภรรยาเป็นที่หนึ่งเหนือสิ่งทั้งปวง เพื่อไม่ให้ท่านทั้งหลายพินาศไป การสะสมทรัพย์เป็นที่ปรารถนาเพื่อร่างกาย บุตร และภรรยา
12.87.32
नन्दामि वः प्रभावेण पुत्राणामिव चोदये ।
यखाशक्त्युपगृह्णामि राष्ट्रस्यापीडया च वः ॥ १२.८७.३२ ॥
ข้าพเจ้ายินดีในอำนาจของท่านทั้งหลาย ประหนึ่งท่านเป็นบุตรของข้าพเจ้า ข้าพเจ้ารับตามกำลังของท่าน โดยไม่รบกวนแคว้น
12.87.33
आपत्स्वेव निवोढव्यं भवद्भिः संगतैरिह ।
न वः प्रियतरं कार्यं धनं कस्यांचिदापदि ॥ १२.८७.३३ ॥
ในยามวิบัติเท่านั้นที่ท่านทั้งหลายผู้มาประชุมกันที่นี่ต้องแบกรับไปด้วยกัน ไม่มีสิ่งใดที่ท่านควรใส่ใจเป็นอันดับแรกมากไปกว่าทรัพย์ในยามวิบัติใดๆ
12.87.34
इति वाचा मधुरया श्लक्ष्णया सोपचारया ।
स्वरश्मीनभ्यवसृजेद्योगमाधाय कालवित् ॥ १२.८७.३४ ॥
ด้วยถ้อยคำอันหวานละมุน อ่อนโยน และสุภาพเช่นนี้ ผู้รู้กาลเวลาควรใช้ความชำนาญปล่อยรัศมีของตน (คือผลประโยชน์ของประชาชน) ออกไป
12.87.35
प्रचारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् ।
योगक्षेणं च संप्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत्करम् ॥ १२.८७.३५ ॥
เมื่อพิจารณาการค้าขาย การเลี้ยงดูข้ารับใช้ ค่าใช้จ่าย ภัยจากสงคราม และความมั่นคงกับความอยู่ดีมีสุขแล้ว ควรให้เจ้าของที่ดินชำระภาษี
12.87.36
उपेक्षिता हि नश्येयुर्गोमिनोऽरण्यवासिनः ।
तस्मात्तेषु विशेषेण मृदुपूर्वं समाचरेत् ॥ १२.८७.३६ ॥
เพราะหากถูกละเลย เจ้าของที่ดินและผู้อาศัยในป่าก็จะพินาศ เพราะฉะนั้น ต่อพวกเขาโดยเฉพาะ ควรปฏิบัติด้วยความอ่อนโยนเป็นอันดับแรก
12.87.37
सान्त्वनं रक्षणं दानमवस्था चाप्यभीक्ष्णशः ।
गोमिनां पार्थ कर्तव्यः संविभागः प्रियाणि च ॥ १२.८७.३७ ॥
ปารถะ ต่อเจ้าของวัวควรแสดงการปลอบโยน การคุ้มครอง การให้ทาน และการดูแลเอาใจใส่อยู่เสมอ ควรแบ่งปันและให้สิ่งที่เป็นที่รักของพวกเขาด้วย
12.87.38
अजस्रमुपयोक्तव्यं फलं गोमिषु भारत ।
प्रभावयन्ति राष्ट्रं च व्यवहारं कृषिं तथा ॥ १२.८७.३८ ॥
ภารตะ ผลที่ได้จากเจ้าของวัวควรได้รับการใช้ประโยชน์อย่างไม่ขาดสาย พวกเขาทำให้แคว้น การค้า และการเกษตรเจริญรุ่งเรือง
12.87.39
तस्माद्गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्याद्विचक्षणः ।
दयावानप्रमत्तश्च करान्संप्रणयन्मृदून् ॥ १२.८७.३९ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาควรแสดงไมตรีต่อเจ้าของวัวด้วยความเอาใจใส่ ผู้มีเมตตาและไม่ประมาท ควรเก็บภาษีอย่างอ่อนโยน
12.87.40
सर्वत्र क्षेमचरणं सुलभं नाम गोमिषु ।
न ह्यतः सदृशं किंचिद्धनमस्ति युधिष्ठिर ॥ १२.८७.४० ॥
ในหมู่เจ้าของวัว การดำรงชีวิตอย่างมั่นคงเป็นสิ่งที่หาได้ง่ายทุกแห่ง ยุธิษฐิระ ไม่มีทรัพย์ใดเสมอเหมือนสิ่งนี้เลย