ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.87.1
राष्ट्रगुप्तिं च मे राजन्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
सम्यग्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.८७.१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ನನಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು.
12.87.2
राष्ट्रगुप्तिं च ते सम्यग्राष्ट्रस्यैव तु संग्रहम् ।
हन्त सर्वं प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १२.८७.२ ॥
ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತತ್ತ್ವದಂತೆ ಹೇಳುವೆನು, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.
12.87.3
ग्रामस्याधिपतिः कार्यो दशग्रामपतिस्तथा ।
विंशतित्रिंशतीशं च सहस्रस्य च कारयेत् ॥ १२.८७.३ ॥
ಒಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಹತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪತಿ; ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಥವಾ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೆ ಈಶ; ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.87.4
ग्रामेयान्ग्रामदोषांश्च ग्रामिकः प्रतिभावेयेत् ।
तानाचक्षीत दशिने दशिको विंशिने पुनः ॥ १२.८७.४ ॥
ಗ್ರಾಮದ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಗ್ರಾಮದ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಗ್ರಾಮಿಕನು ಅರಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ದಶಾಧಿಪತಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು; ದಶಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತೆ ವಿಂಶಾಧಿಪತಿಗೆ.
12.87.5
विंशाधिपस्तु तत्सर्वं वृत्तं जानपदे जने ।
ग्रामाणां शतपालाय सर्वमेव निवेदयेत् ॥ १२.८७.५ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿಯು ಜನಪದದ ಜನರ ಎಲ್ಲ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ಶತಪಾಲನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು.
12.87.6
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्निया ।
दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिपः ॥ १२.८७.६ ॥
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭೋಗ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮಿಕನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ದಶಪನನ್ನು ಪೋಷಿಸಬೇಕು, ಅದರಿಂದಲೇ ದ್ವಿಗುಣಾಧಿಪನನ್ನೂ.
12.87.7
ग्रामं ग्रामशताध्यक्षो भोक्तुमर्हति सत्कुरः ।
महान्तं भरतश्रेष्ठ सुस्फीतं जनसंकुलम्।
तत्र ह्यनेकपायत्तं राज्ञो भवति भारत ॥ १२.८७.७ ॥
ನೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನು ಗೌರವದಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಜನಸಂಕುಲದ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಅರ್ಹನು. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಲ್ಲಿನದು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅನೇಕ ರಕ್ಷಕರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
12.87.8
शाखानगरमर्हस्तु सहस्रपतिरुत्तमः ।
धान्यहैरण्यभोगेन भोक्तुं राष्ट्रीयसंगतः ॥ १२.८७.८ ॥
ಶಾಖಾನಗರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಉತ್ತಮನು. ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಭೋಗದಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅನುಭವಿಸಲು ಅರ್ಹನು.
12.87.9
तेषां संग्रामकृत्यं स्याद्वामकृत्यं च तेषु यत् ।
धर्मज्ञः सचिवः कश्चित्तत्तत्पश्येदतन्द्रितः ॥ १२.८७.९ ॥
ಅವರ ಯುದ್ಧಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿಕಾರ್ಯಗಳು—ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಯಾವುದೇ ಮಂತ್ರಿ ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬೇಕು.
12.87.10
नगरेनगरे वा स्यादेकः सर्वार्थचिन्तकः ।
उच्चैः स्थाने घोररूपो नक्षत्राणामिव ग्रहः ॥ १२.८७.१० ॥
ಪ್ರತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ಒಬ್ಬನಿರಬೇಕು—ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಭಯಂಕರ ರೂಪದವನು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಹದಂತೆ.
12.87.11
भवेत्स तान्परिक्रामेत्सर्वानेव सभासदः ।
तेषां वृत्तिं परिणयेत्कश्चिद्राष्ट्रेषु तच्चरः ॥ १२.८७.११ ॥
ಅವನು ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸಭಾಸದರನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಬರಬೇಕು; ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಗೂಢಚಾರನೊಬ್ಬನು ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
12.87.12
जिघांसवः पापकामाः परस्वादायिनः शठाः ।
रक्षाभ्यधिकृता नाम तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः ॥ १२.८७.१२ ॥
ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಪರರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವರು, ವಂಚಕರು—ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೇಮಿತರಾದವರೂ ಆಗಿದ್ದರೂ—ಅವರಿಂದ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.87.13
विक्रयं क्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् ।
योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजां कारयेत्करान् ॥ १२.८७.१३ ॥
ಮಾರಾಟ, ಖರೀದಿ, ದಾರಿ-ಸುಂಕ, ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೆಚ್ಚ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ವರ್ತಕರ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.87.14
उत्पत्तिं दानवृत्तिं च शिल्पं संप्रेक्ष्य चासकृत् ।
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिनः प्रति कारयेत् ॥ १२.८७.१४ ॥
ಉತ್ಪಾದನೆ, ದಾನವೃತ್ತಿ (ವೇತನ ಜೀವನ), ಕರಕುಶಲ — ಇವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕರಕುಶಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.87.15
उच्चावचकरन्यायाः पूर्वराज्ञां युधिष्ठिर ।
यथायथा न सीदेरंस्तथा कुर्यान्महीपतिः ॥ १२.८७.१५ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಹಿಂದಿನ ರಾಜರ ಏರಿಳಿತದ ತೆರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಗಳು ಹೇಗಿದ್ದವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಆಗ ಪ್ರಜೆಗಳು ದುಃಖಿಸದಿರುತ್ತಾರೆ.
12.87.16
फलं कर्म च संप्रेक्ष्य ततः सर्वं प्रकल्पयेत् ।
फलं कर्म च निर्हेतु न कश्चित्संप्रवर्तते ॥ १२.८७.१६ ॥
ಫಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನಂತರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು; ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಫಲ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.87.17
यथा राजा च कर्ता च स्यातां कर्मणि भागिनौ ।
संवेक्ष्य तु तथा राज्ञा प्रणेयाः सततं कराः ॥ १२.८७.१७ ॥
ರಾಜನು ಮತ್ತು ಕರ್ತನು ಇಬ್ಬರೂ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿರುವ ಹಾಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ರಾಜನು ಸದಾ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.
12.87.18
नोच्छिद्याहात्मनो मूलं परेषां चापि तृष्णया ।
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा संवृतदर्शनः ॥ १२.८७.१८ ॥
ಲೋಭದಿಂದ ತನ್ನ ಬೇರನ್ನೂ ಇತರರ ಬೇರನ್ನೂ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಬಾರದು; ರಾಜನು ಆಸೆಗಳ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ತನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.87.19
प्रद्विषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम् ।
प्रद्विष्टस्य कुतः श्रेयो संवृतो लभते श्रियम् ॥ १२.८७.१९ ॥
ಅತಿಯಾಗಿ ನುಂಗುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನನ್ನು ಜನರು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ವೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಂದ? ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿಕೊಂಡವನೇ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.87.20
वत्सौपम्येन दोग्धव्यं राष्ट्रमक्षीणबुद्धिना ।
भृतो वत्सो जातबलः षीडां सहति भारत ॥ १२.८७.२० ॥
ಬುದ್ಧಿ ಕುಂದದವನು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕರುವಿನ ಉಪಮೆಯಂತೆ ಹಾಲು ಕರೆಯಬೇಕು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಕಿದ ಕರು ಬಲಗೊಂಡ ನಂತರ ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತ.
12.87.21
न कर्म कुरुते वत्सो भृशं दुग्धो युधिष्ठिर ।
राष्ट्रमप्यातिदुग्धं हि न कर्म कुरुते महत् ॥ १२.८७.२१ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಅತಿಯಾಗಿ ಹಾಲು ಕರೆದ ಕರು ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅತಿಯಾಗಿ ಕರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.87.22
यो राष्ट्रमनुगृह्णाति परिरक्षन्स्वयं नृपः ।
संजातमुपजीवन्स लभते सुमहत्फलम् ॥ १२.८७.२२ ॥
ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ತಾನೇ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ರಾಜನು, ಬೆಳೆದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಜೀವಿಸಿ ಮಹತ್ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.87.23
आपदर्थं च निचयात्राजानो हि चिचिन्वते ।
राष्ट्रं च कोशभूतं स्यात्कोशो वेश्मगतस्तथा ॥ १२.८७.२३ ॥
ಆಪತ್ತಿಗಾಗಿ ರಾಜರು ಸಂಚಯದಿಂದ ಧನವನ್ನು ಕೂಡಿಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವೇ ನಿಧಿಯಂತಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ನಿಧಿಯು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು.
12.87.24
पौरजानपदान्सर्वान्संश्रितोषाश्रितांस्तथा ।
यथाशक्त्यनुकम्पेत सर्वान्स्वल्पधनानपि ॥ १२.८७.२४ ॥
ಪಟ್ಟಣದ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ, ಆಶ್ರಿತರನ್ನೂ ಅನಾಶ್ರಿತರನ್ನೂ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರಾಜನು ದಯೆ ತೋರಬೇಕು; ಅಲ್ಪ ಧನವುಳ್ಳವರನ್ನೂ ಕೂಡ.
12.87.25
बाह्यं जनं भेदयित्वा भोक्तव्यो मध्यमः सुखम् ।
एवं नास्य प्रकुप्यन्ति जनाः सुखितदुः खिताः ॥ १२.८७.२५ ॥
ಹೊರಗಿನ ಜನರನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮಧ್ಯಮನು ಸುಖವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸುಖಿತರು ಮತ್ತು ದುಃಖಿತರು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.87.26
प्रामेव तु धनादानमनुभाष्य ततः पुनः ।
सन्निपत्य स्वविषये भयं राष्ट्रे प्रदर्शयेत् ॥ १२.८७.२६ ॥
ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಧನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.
12.87.27
इयमापत्समुत्पन्ना परचक्रभयं महत् ।
अपि चान्ताय कल्पन्ते वेणोरिव फलागमाः ॥ १२.८७.२७ ॥
ಈ ಆಪತ್ತು ಉಂಟಾಗಿದೆ, ಶತ್ರುಸೇನೆಯ ಮಹಾ ಭಯ. ಬಿದಿರಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಬಂದಾಗ ಅದು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಇವು ವಿನಾಶಕ್ಕೇ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
12.87.28
अरयो मे समुत्थाय बहुभिर्दस्युभिः सह ।
इदमात्मवधायैव राष्ट्रमिच्छन्ति बाधितुम्। ॥ १२.८७.२८ ॥
ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳು ಅನೇಕ ದರೋಡೆಕೋರರೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ — ಅದು ಅವರ ಸ್ವನಾಶಕ್ಕೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
12.87.29
अस्यामापदि घोरायां संप्राप्ते दारुणे भये ।
परित्राणाय भवतः प्रार्थयिष्ये धनानि वः ॥ १२.८७.२९ ॥
ಈ ಭಯಂಕರ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ದಾರುಣ ಭಯ ಬಂದೊದಗಿರುವ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಧನವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುವೆನು.
12.87.30
प्रतिदास्ये च भवतां सर्वं चाहं भयक्षये ।
नारयः प्रतिदास्यन्ति यद्धरेयुर्बलादितः ॥ १२.८७.३० ॥
ಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾದ ಮೇಲೆ ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವೆನು. ಶತ್ರುಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದನ್ನು ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗಿಸರು.
12.87.31
कलत्रमादितः कृत्वा सर्वं वो विनशेदिति ।
शरीरपुत्रदारार्थमर्थसंचय इष्यते ॥ १२.८७.३१ ॥
ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಇರಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವ ನಾಶವಾಗದಂತೆ; ದೇಹ, ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿಯರಿಗಾಗಿ ಧನಸಂಚಯ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ.
12.87.32
नन्दामि वः प्रभावेण पुत्राणामिव चोदये ।
यखाशक्त्युपगृह्णामि राष्ट्रस्यापीडया च वः ॥ १२.८७.३२ ॥
ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀವು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ; ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪೀಡೆಯಿಲ್ಲದೆಯೂ.
12.87.33
आपत्स्वेव निवोढव्यं भवद्भिः संगतैरिह ।
न वः प्रियतरं कार्यं धनं कस्यांचिदापदि ॥ १२.८७.३३ ॥
ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲೇ ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಅವನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು; ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಧನ ನಿಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಬಾರದು.
12.87.34
इति वाचा मधुरया श्लक्ष्णया सोपचारया ।
स्वरश्मीनभ्यवसृजेद्योगमाधाय कालवित् ॥ १२.८७.३४ ॥
ಹೀಗೆ ಮಧುರ, ಮೃದು, ಸೌಜನ್ಯಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಕಾಲಜ್ಞನು ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು (ಪ್ರಜಾ ಲಾಭವನ್ನು) ಬಿಡಬೇಕು.
12.87.35
प्रचारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् ।
योगक्षेणं च संप्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत्करम् ॥ १२.८७.३५ ॥
ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇವಕರ ಪೋಷಣೆ, ವ್ಯಯ, ಯುದ್ಧದ ಭಯ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.87.36
उपेक्षिता हि नश्येयुर्गोमिनोऽरण्यवासिनः ।
तस्मात्तेषु विशेषेण मृदुपूर्वं समाचरेत् ॥ १२.८७.३६ ॥
ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ನಾಶವಾಗುವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.
12.87.37
सान्त्वनं रक्षणं दानमवस्था चाप्यभीक्ष्णशः ।
गोमिनां पार्थ कर्तव्यः संविभागः प्रियाणि च ॥ १२.८७.३७ ॥
ಓ ಪಾರ್ಥ, ಗೋಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ, ರಕ್ಷಣೆ, ದಾನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದೂ ಆಗಬೇಕು.
12.87.38
अजस्रमुपयोक्तव्यं फलं गोमिषु भारत ।
प्रभावयन्ति राष्ट्रं च व्यवहारं कृषिं तथा ॥ १२.८७.३८ ॥
ಓ ಭರತನೇ, ಗೋಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.87.39
तस्माद्गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्याद्विचक्षणः ।
दयावानप्रमत्तश्च करान्संप्रणयन्मृदून् ॥ १२.८७.३९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯು ಗೋಸ್ವಾಮಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಬೇಕು; ದಯೆಯಿಂದ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.
12.87.40
सर्वत्र क्षेमचरणं सुलभं नाम गोमिषु ।
न ह्यतः सदृशं किंचिद्धनमस्ति युधिष्ठिर ॥ १२.८७.४० ॥
ಗೋಸ್ವಾಮಿಗಳ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಧನ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲ.